Từ hiệu quả kinh tế...
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Nai, tổng diện tích cây sầu riêng hiện có của tỉnh là khoảng 25.000 ha, sản lượng đạt khoảng 270 ngàn tấn. Vùng sản xuất sầu riêng tập trung tại các xã, phường: Thanh Sơn, Xuân Quế, Hàng Gòn, Tân Phú, Cẩm Mỹ, Phú Vinh, Nam Cát Tiên, Xuân Lập, Bù Đăng, Phú Riềng, Bù Gia Mập, Đắk Ơ, Phú Nghĩa, Phú Trung... Dự kiến đến năm 2030, tổng diện tích trồng đạt khoảng 30.000 ha, sản lượng khoảng 360 ngàn tấn.
Với địa hình đất đỏ bazan, ông Trần Văn Tư (ngụ thôn Khắc Khoan, xã Phú Nghĩa) bắt đầu đưa cây sầu riêng vào trồng xen trong vườn tiêu, cà-phê từ năm 2015. Vụ mùa 2025 vừa qua, 3 ha sầu riêng của ông cho thu nhập hơn 3 tỷ đồng. Ông Tư chia sẻ: “Tiêu, sầu riêng, cà phê vườn nhà tôi cây nào cũng giá trị. Tuy nhiên, sầu riêng trồng xen với tiêu, cà-phê đang trong thời gian cần nước tưới cho nên việc tạo mắt cua cũng khó hơn. Bù lại, tất cả các mắt cua khi ra bông khỏe, đều và tỏa hương thơm nức khắp vườn”.
Còn ông Huỳnh Văn Hải (ngụ ấp Nam Ðô, xã Ðồng Tâm) cho biết: “Ðợt ra hoa nào không dưỡng được trái thì tôi xả bỏ. Kinh nghiệm của tôi là chọn thời điểm ra hoa phù hợp với vùng đất. Thời tiết ở ấp Nam Ðô cuối tháng 11, đầu tháng 12 âm lịch, sầu riêng sẽ nở hoa rộ và chọn lọc trái nuôi dưỡng vào lúc này cho năng suất đạt cao và chất lượng trái cũng thơm ngon, không bị sượng cho nên bán được giá”.
Tận dụng thời điểm đầu tháng 2 dương lịch, sầu riêng và nhiều cây trồng khác vào mùa rộ hoa, người nuôi ong mật từ các tỉnh miền Tây Nam Bộ và Tây Nguyên di chuyển đàn ong về địa phương, đặt từ vài trăm đến cả ngàn thùng ở các vườn rẫy. Trong các loài hoa thì hoa sầu riêng cũng là loài cho mật ong tự nhiên thượng hạng. Ông Trần Văn Chiêu (xã Hưng Phước) là một người nuôi ong lấy mật nhiều năm nay, cho biết: “Vào thời điểm sầu riêng ra hoa rộ, người nuôi ong di chuyển đàn ong đến các vườn trồng tập trung để tận dụng nguồn phấn hoa dồi dào. Mật ong sầu riêng có mầu vàng sậm, hương thơm đặc trưng, được thị trường ưa chuộng. Cách làm này vừa giúp tôi nâng cao chất lượng mật, vừa tăng hiệu quả kinh tế, đồng thời góp phần hỗ trợ quá trình thụ phấn, nâng cao năng suất cho vườn cây”.
... Đến phát triển bền vững
Những năm gần đây, giá trị kinh tế từ trồng sầu riêng tăng cao, kéo theo diện tích mở rộng ở nhiều địa phương. Tuy nhiên, việc phát triển loại cây trồng này phải được tính toán để mỗi trái sầu riêng bảo đảm về chất lượng, đáp ứng được các yêu cầu xuất khẩu và có địa chỉ tiêu thụ. Thay vì tăng diện tích, nông dân trên địa bàn tỉnh Đồng Nai cần thay đổi tư duy sản xuất, chú trọng quy trình chăm sóc sinh học, nâng cao chất lượng sản phẩm, bảo đảm truy xuất nguồn gốc, hướng đến sản phẩm an toàn.
Ông Hoàng Ngọc Bình (ngụ xã Thiện Hưng) có hơn 1 ha sầu riêng trồng theo hướng hữu cơ đang trong thời kỳ thu hoạch, cho biết: "Bên cạnh kinh nghiệm sẵn có, trước khi trồng sầu riêng, tôi đã học hỏi kỹ thuật trồng, chăm sóc để áp dụng vào canh tác vì vậy vườn sầu riêng phát triển khá tốt. Sau khi được tập huấn và tham khảo nhiều mô hình hiệu quả, tôi đã ứng dụng khoa học-kỹ thuật, sử dụng phân bón sinh học vào chăm sóc vườn cây". Theo ông Bình, chăm sóc sầu riêng theo hướng hữu cơ không phức tạp, quan trọng nhất là cải tạo đất và tăng các loại phân hữu cơ hoai mục được bổ sung định kỳ. Nhờ môi trường đất được cải thiện, bộ rễ phát triển mạnh, cây sầu riêng của gia đình ông có sức đề kháng tốt.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Lê Thị Ánh Tuyết cho biết: “Chúng tôi khuyến cáo bà con sản xuất phải tuân thủ quy trình và theo chứng nhận, ít nhất là VietGAP hoặc GlobalGAP. Các vùng trồng sầu riêng phải được cấp mã vùng theo tiêu chuẩn của nước nhập khẩu. Nông dân cần liên tục cải tiến về công nghệ, kỹ thuật để bảo đảm chất lượng, sản phẩm không bị dư lượng thuốc bảo vệ thực vật”.
Vườn sầu riêng 10 ha của gia đình anh Nguyễn Quang Vũ (ngụ xã Đắk Nhau) được chăm sóc chủ yếu bằng phân hữu cơ kết hợp các chế phẩm sinh học theo nguyên tắc “nuôi đất-đất nuôi cây”. Sau thời gian áp dụng phương pháp trồng sinh học, vườn sầu riêng duy trì năng suất ổn định, trái đồng đều. "Khi áp dụng chăm sóc theo hướng hữu cơ, chi phí thuốc bảo vệ thực vật giảm đáng kể, thay vào đó là sự an tâm khi vườn cây khỏe tự nhiên và sản phẩm an toàn, đáp ứng yêu cầu của thị trường", anh Vũ nói. Giải pháp này tuy tốn nhiều công chăm sóc nhưng vườn cây phát triển tốt, mang lại lợi ích kinh tế, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và môi trường, hướng tới nông nghiệp xanh.
Trước đây, để tăng năng suất, các hộ dân trồng sầu riêng phụ thuộc khá nhiều vào phân bón hóa học. Tuy nhiên, hiện nay bà con đã bắt đầu thay đổi tư duy, chuyển trọng tâm sang chăm sóc vườn cây theo hướng tăng hữu cơ, giảm hóa học, tôn trọng hệ sinh thái đất. Anh Phương Hữu Hào (ngụ xã Đắk Ơ) cho biết: “Từ việc tham gia các buổi tập huấn về sản xuất nông nghiệp xanh, sạch do địa phương tổ chức, chúng tôi đã áp dụng vào chăm sóc cây sầu riêng. Thực tế, việc đầu tư cho cây sầu riêng đòi hỏi vốn cao và các yếu tố kỹ thuật. Do đó, để cây phát triển bền vững, người trồng phải nỗ lực".
Chăm sóc sầu riêng theo hướng hữu cơ không chỉ góp phần kéo dài tuổi thọ vườn cây mà còn cho năng suất ổn định, tỷ lệ đạt chuẩn xuất khẩu tăng. Kỹ sư Đỗ Hữu Đức (Trung tâm Dịch vụ nông nghiệp khu vực XV, tỉnh Đồng Nai) cho rằng: “Khi bà con phòng bệnh và xử lý các loại sâu bệnh hại trên cây trồng nên hạn chế sử dụng thuốc hóa học, đặc biệt là các loại thuốc có trong danh mục cấm; tăng cường ứng dụng các chế phẩm sinh học thân thiện với môi trường”.
Sầu riêng đang tiếp tục là cây trồng chủ lực mang lại giá trị kinh tế cao cho nông dân Đồng Nai nếu được phát triển theo hướng bài bản, bền vững. Việc chuyển từ tư duy tăng diện tích sang nâng cao chất lượng, áp dụng quy trình sản xuất hữu cơ, sinh học gắn với quản lý mã vùng trồng, truy xuất nguồn gốc không chỉ giúp trái sầu riêng đáp ứng yêu cầu xuất khẩu mà còn bảo vệ môi trường, sức khỏe người sản xuất và tiêu dùng. Sự đồng hành của cơ quan quản lý, nhà khoa học và nông dân trong chuỗi sản xuất sẽ là nền tảng quan trọng để sầu riêng Đồng Nai vươn xa, khẳng định thương hiệu trên thị trường trong nước và quốc tế.
