Đặt dấu câu cho “Truyện Kiều”

Việc đánh dấu câu cho “Truyện Kiều” nghe qua tưởng đơn giản và không cần thiết. Nhưng với mục đích “phổ thông hóa”, lan tỏa sâu rộng kiệt tác của đại thi hào Nguyễn Du vào công chúng hôm nay, nhất là thế hệ bạn đọc mới, thì dự định này lại gợi ra những hướng đi khả quan.

Trao đổi về việc đặt dấu câu vào “Truyện Kiều” sao cho chính xác, dễ tiếp nhận.
Trao đổi về việc đặt dấu câu vào “Truyện Kiều” sao cho chính xác, dễ tiếp nhận.

Một “lịch sử thêm dấu” cho kiệt tác

Với đặc thù văn bản Hán Nôm xưa thì theo nhận xét của các chuyên gia: Không có dấu hiệu cho thấy các cụ sử dụng các loại dấu câu khi viết chữ cũng như khắc gỗ để in. Kiểu như dấu chấm (.), phẩy (,), chấm phẩy (;), dấu hỏi (?), chấm than (!)… như trong chữ quốc ngữ sau này. Nhiều bản khắc, chép lại “Truyện Kiều” của người xưa cũng là những câu thơ nối nhau liền mạch, không ngắt nghỉ. Đặc biệt cho đến nay, như một lẽ đương nhiên theo chiều dài thời gian cùng với hệ quả của hạn chế có tính lịch sử trong lưu trữ, chưa phát hiện và thật khó có thể phát hiện được bản gốc “Truyện Kiều”, hay bản viết tay tác phẩm này của chính đại thi hào Nguyễn Du.

Những lý do từ lịch sử đó, cộng với sự lan tỏa rộng rãi chữ quốc ngữ trong đời sống xuất bản, giảng dạy, học tập của Việt Nam trong thế kỷ 20, đã dẫn tới một quá trình mới thú vị. Có thể coi đó là một “lịch sử đánh dấu câu” cho “Truyện Kiều”. Theo sự tóm lược của nhà nghiên cứu Trần Đình Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Kiều học Việt Nam, năm 1911, bản “Kim Vân Kiều truyện” của cụ Trương Vĩnh Ký thể hiện mỗi cặp lục bát là một chỉnh thể khi viết hoa đầu câu 6 và không viết hoa đầu câu 8. Thí dụ: “Trải qua một cuộc bể dâu,/những điều trông thấy đã đau-đớn lòng!”. Đến bản “Kim Vân Kiều” của cụ Nguyễn Văn Vĩnh năm 1913 thì lại viết hoa cả hai, như: “Lạ gì: Bỉ sắc, tư phong,/Giời xanh quen mấy má hồng đánh ghen.”.

Và không dừng ở chữ hoa, chữ thường, từ các học giả có nhiều công lao thời ấy cho đến nhiều học giả, chuyên gia sau này, cho đến gần đây, khi soạn, nghiên cứu, chú thích, xuất bản “Truyện Kiều”, đã cho ra nhiều bản Kiều với những cách dùng dấu khác nhau. Có những bản đặt dấu chấm phẩy (;) cuối câu 8. Có những bản bỏ dấu phẩy trong các dòng thơ. Rồi lại có các bản Kiều Nôm phân đoạn như bản “Kim Vân Kiều hội bản” được ghi dấu trên bìa năm 1894 của Hoàng gia triều Nguyễn, hay bản quốc ngữ phân đoạn như “Truyện Thúy Kiều” của Bùi Kỷ - Trần Trọng Kim in năm 1927…

Làm sao để phục vụ tốt cho đại chúng

Viết hoa, đánh dấu, chia đoạn, thậm chí đặt cả tên đoạn… “giúp” cụ Nguyễn Du, ngẫm ra cũng là “nhiệt huyết đáng yêu” của “con cháu” theo cách đọc, cách hiểu và khát vọng lưu giữ Truyện Kiều - Tiếng Việt trong lòng người Việt. Tiếp nối nguyện vọng đó, với sự phối hợp của Hội Kiều học Việt Nam, Hội đồng Gia tộc họ Nguyễn Tiên Điền, Viện Nghiên cứu danh nhân, một cuộc trao đổi sôi nổi đã diễn ra trong tọa đàm khoa học “Tìm kiếm phương án tối ưu cho việc trình bày văn bản quốc ngữ Truyện Kiều”. Mục tiêu nhằm hướng tới hoàn chỉnh và có thể xuất bản một văn bản “Truyện Kiều” quốc ngữ thống nhất trên mặt bằng chung về chính tả và việc trình bày, ghi chú phân đoạn, giúp bạn đọc tiếp cận dễ hơn, hiểu rõ nội dung hơn.

Nhiều ý kiến đồng tình nhưng lưu ý cần nghiên cứu, tính toán, sắp xếp thật chặt chẽ, bảo đảm tốt nhất việc lan tỏa vào công chúng phổ thông. Và đó mới là công việc không đơn giản. Nhà thơ Vương Trọng thí dụ, trong “Truyện Kiều”, cụ Nguyễn Du có rất nhiều cặp tiểu đối tài tình. Có thể căn cứ vào các vị trí giữa các cụm từ trong tiểu đối, hoặc theo nhịp thơ để đặt dấu. Còn ở cuối các câu 6 thì không cần để dấu phẩy (,). Nhà nghiên cứu Vũ Ngọc Khôi (Phó Chủ tịch Hội Kiều học Việt Nam) đề nghị: Phải đánh dấu thật chuẩn; không nên tự bịa ra tên các chương, phần; và có sự kết nối phục vụ tốt cho xuất bản, in ấn trên các phương tiện đại chúng như sách, báo… PGS, TS Nguyễn Thanh Tùng (Khoa Ngữ văn - Trường đại học Sư phạm Hà Nội) thì nhấn mạnh, nên căn cứ theo quy chuẩn chính tả hiện hành của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Còn TS Nguyễn Thị Thuận, nguyên giảng viên Trường đại học Hải Phòng thì lưu ý, nên quan tâm nhiều đến đối tượng học sinh và việc sử dụng tác phẩm trong nhà trường, bảo đảm cho các em đọc, hiểu thuận lợi.

Và đem lại nhiều giá trị

Cũng có những lời nhắc cần cẩn trọng như của PGS, TS Trần Thị Băng Thanh, nguyên cán bộ Viện Văn học, bởi dấu nhiều quá cũng không cần lắm, bản thân bạn đọc khi xem các câu thơ cũng có thể hiểu được. Quan trọng là phải chọn bản in với nội dung thật tốt, thật chuẩn trong số không ít bản Kiều được sử dụng, nghiên cứu lâu nay, vốn không ít những chữ, từ khác nhau. Gần với quan điểm này, nhà nghiên cứu Nguyễn Khắc Bảo (Phó Chủ tịch Hội Kiều học Việt Nam) cho rằng, nhiều bản đều có những chỗ sai ở chữ này, chữ kia. Nên căn cứ trên một số bản Kiều “Liễu Văn Đường” vào các năm 1866, 1871…

Hoặc, có những ý kiến cho rằng, với một ấn bản “Truyện Kiều” phổ thông như mong ước, thì việc chú thích cần liều lượng, đừng “xé vụn truyện ra”, có lời dẫn thật súc tích, dễ nắm bắt. Và xa, rộng hơn là câu chuyện sử dụng, lan tỏa ấn bản đó thế nào nhằm đóng góp vào các giá trị văn hóa, giáo dục, du lịch, kinh tế… Theo nhà nghiên cứu Trần Hữu Tài người sáng lập bảo tàng CSO Gallery tại Hội An (Đà Nẵng), nơi đang “đắt khách” với việc lưu giữ, trưng bày hơn 20 nghìn vật phẩm liên quan đến “Truyện Kiều” và nhiều hiện vật độc đáo khác cho rằng, Việt Nam có Nguyễn Du được UNESCO tôn vinh là Danh nhân văn hóa thế giới. Có rất nhiều cách để kể những câu chuyện hay, tổ chức các sự kiện, hoạt động hấp dẫn liên quan đến “Truyện Kiều” dành cho các đối tượng công chúng khác nhau. Trong đó có các bạn trẻ, các nhà ngoại giao, nhiều đoàn du khách từ khắp nơi trên thế giới.

Có thể bạn quan tâm

Phát triển Không gian tri thức số tại Huế

Phát triển Không gian tri thức số tại Huế

Hội Xuất bản Việt Nam, Công ty cổ phần Thư viện số Việt Nam và Ban Thường vụ Thành đoàn Huế vừa ký chương trình phối hợp “Phát triển văn hóa đọc và Không gian tri thức số tại thành phố Huế”.

Nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh (1926-2017).

Nhớ cụ già bát thập bên bàn gỗ, soi kính lúp từng dòng chữ Hán Nôm

Lần đầu tôi gặp nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh vào hè năm 1993 khi ở Huế về nghỉ phép. Lần đó Tạp chí Hồng Lĩnh đăng bài của nhà văn Xuân Thiều viết về cha tôi và tôi đã đến nhà cụ để hỏi thêm một số thông tin về người cha quá cố của mình thời còn làm tuyên huấn tỉnh đội. Gặp cụ mới biết là đồng hương Đức Thọ, làng tôi và làng cụ chỉ cách nhau một cánh đồng. Bất ngờ nhất là bố tôi và cụ xưa từng học với nhau ở trường huyện, từng quen biết nhau từ thủa thiếu thời…

Nhiều ý nghĩa từ một cuốn sách về kiêng kỵ

Nhiều ý nghĩa từ một cuốn sách về kiêng kỵ

Trong đời sống tín ngưỡng dân gian, nếu nghi lễ là cách con người hướng tới thần linh bằng những hành động cụ thể, thì kiêng kỵ là việc con người tự đặt mình vào giới hạn trước cái thiêng. Bởi vậy, những điều “không được làm” tưởng nhỏ bé lại chứa đựng một tầng sâu văn hóa.

Các vị khách mời và thành viên Nhóm Ký họa đô thị Hà Nội trong buổi ra mắt cuốn sách “Hương vị phố cổ Hà Nội - Ký họa và tùy bút”.

Giữ hương vị phố trong ký ức Hà Nội

Nhân 10 năm Nhóm Ký họa đô thị Hà Nội, cuốn sách “Hương vị phố cổ Hà Nội - Ký họa và tùy bút” vừa ra mắt, gợi lại một Hà Nội gần gũi qua những món ăn bình dị, gánh hàng rong, góc phố quen thuộc và câu chuyện của những người nhiều năm gắn bó với phố.

Giáo dục tài chính cho trẻ bằng truyện tranh

Giáo dục tài chính cho trẻ bằng truyện tranh

ThS Lê Thị Thúy Sen, tác giả truyện tranh “Khéo khôn với tiền - Tránh những ưu phiền” (NXB Kim Đồng phát hành) vừa giao lưu với độc giả nhí tại TP Hồ Chí Minh. Bà đã có nhiều chia sẻ đầy thú vị về giáo dục tài chính cho thiếu nhi trong đời sống hằng ngày.

Từ âm nhạc, chắp cánh giấc mơ bay

Từ âm nhạc, chắp cánh giấc mơ bay

Lễ ra mắt mô hình thí điểm “Tuyến phố thông minh” trên trục Hàng Đào-Hàng Ngang-Hàng Đường-Đồng Xuân-Hàng Giấy đã diễn ra tối ngày 9/10, tại số 48 Hàng Ngang.

Những kiến thức cơ bản về đờn ca tài tử được truyền dạy theo cách súc tích, dễ hiểu nhất.

Đờn ca tài tử vào lớp học

Từ năm học 2026-2027, lần đầu tiên Trường THPT Bùi Thị Xuân (phường Bến Thành, TP Hồ Chí Minh) thí điểm dạy đờn ca tài tử cho khoảng 150 học sinh khối 10 và 11, có kiểm tra, đánh giá định kỳ.

Rực rỡ những sắc màu tuổi thơ trong chương trình. Ảnh: THÀNH ĐẠT

Cùng con vui với nghệ thuật

Đưa con đến với chương trình “Chắp cánh tuổi thơ”, không ít phụ huynh gặp lại những điều quen thuộc: Những bài hát từ thời đi học, chiếc máy bay giấy, con thuyền nhỏ hay trò chơi ngày bé trở lại trong một không gian khác. Trẻ nhỏ háo hức trước những điều mới lạ, còn người lớn nhớ về quãng thời gian mình cũng từng vô tư như thế.

Chậu cây lá lốt. Ảnh: SONG ANH

Lá lốt

Chiếc chảo mỡ lợn vừa kịp sủi tăm. Từng miếng chả quấn lá xanh được thả vào. Tiếng xèo xèo xen lẫn tiếng reo trong bụng đứa trẻ. Mẹ vừa mới gạt tay của nó ra. Mùi mỡ, thịt, lá quẩn trên gác mái bếp.

Giới thiệu về triển lãm “Bản thể giấy”.

“Bản thể giấy” giàu có thêm từ bản thể nghệ sĩ

Là phương tiện, giấy vàng son, giấy trầm sâu, giấy mịn màng qua tạo hình từ bàn tay họa sĩ. Thăm triển lãm “Bản thể giấy” đang mở tại B&C Maison d’Art, số 8 ngõ Thi Sách, phố Thi Sách (Hà Nội), người xem thấy được nhiều hơn từ cảm nhận chất liệu. Cũng như bỏ qua chính chất liệu để khám phá thế giới nghĩ của những tâm hồn đẹp.

Còn có một Huy Du của âm nhạc thời bình

Còn có một Huy Du của âm nhạc thời bình

Kỷ niệm 100 năm Ngày sinh và chương trình nghệ thuật tưởng nhớ, tôn vinh nhạc sĩ Huy Du (1926-2026), PGS, TS Nguyễn Huy Phương,  con trai nhạc sĩ Huy Du, hiện là Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, chia sẻ về những giá trị được lưu giữ trong di sản âm nhạc của cha ông. Cũng như câu chuyện đưa đến gần hơn với công chúng hôm nay giá trị của tác phẩm nhạc sĩ Huy Du với những “Đường chúng ta đi”, “Nổi lửa lên em”, “Tình em”, “Anh vẫn hành quân”, “Trên đỉnh Trường Sơn ta hát”…

Đoàn nhà văn Việt Nam làm việc với Hội Nhà văn Trung Quốc.

Qua trang văn, độc giả quốc tế hiểu hơn về tinh thần Việt

Tháng 8/2026, tác phẩm “Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ” của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh được dịch giả Nguyễn Lệ Chi giới thiệu thành công tới nhà xuất bản ở Trung Quốc. Đây là tác phẩm đầu tiên của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh bước chân vào thị trường Hoa ngữ, kể từ sau các ấn bản dịch bằng tiếng Anh, Hàn, Thái, Nhật.

Lòng dũng cảm bắt đầu từ trái tim yêu thương

Lòng dũng cảm bắt đầu từ trái tim yêu thương

Truyện đồng thoại “Bọ ngựa hiệp sĩ một tay” (NXB Hà Nội, Nhã Nam phát hành tháng 9/2026) của nhà văn Uông Triều là một truyện dài trong một chuỗi các truyện đồng thoại của anh viết về xóm Hồ. Tiếp nối những câu chuyện thú vị từ “Vua ngan xóm hồ” (tác phẩm đã nhận giải thưởng Khát vọng Dế mèn lần 4, NXB Kim Đồng phát hành) lần này, độc giả lại tiếp tục được thưởng thức những mẩu chuyện ngộ nghĩnh, vui nhộn nơi xóm Hồ bé nhỏ thông qua một nhân vật ấn tượng khác: “Bọ ngựa - Hiệp sĩ một tay”.

Tác phẩm “Mắt cửa”, màu nước của họa sĩ Phan Anh Thư.

Hoài phố cảm tác

Sau thời gian lưu trú trong tháng 5 vừa qua để cảm nghiệm sâu sắc hơn nữa về vùng đất và con người Hội An (Đà Nẵng), bốn họa sĩ trẻ đang được chú ý của mỹ thuật đương đại Việt Nam đến từ Hà Nội, Huế, TP Hồ Chí Minh đã đưa hơn 20 tác phẩm màu nước, lụa và sơn dầu trở lại Hội An trong đợt 1 của triển lãm “Hoài phố cảm tác”. Sự kiện diễn ra từ ngày 11 đến 30/9. Đợt 2 của triển lãm sẽ tiếp nối từ ngày 9/10 đến 8/11, tại TP Hồ Chí Minh.

Những lễ hội và cơ duyên gặp gỡ

Những lễ hội và cơ duyên gặp gỡ

Sự kiện đáng kể cần điểm lại đầu tiên ở Thủ đô, trước Lễ hội Văn hóa thế giới tại Hà Nội một ngày, và cùng kéo dài đến hết ngày chủ nhật vừa qua (từ 1 đến 4/10) là Hội sách Hà Nội lần thứ XI với chủ đề “Sách mở tri thức - Công nghệ dẫn tương lai”.

Các đại biểu tham quan trưng bày về nhà báo Huỳnh Thúc Kháng và Báo Tiếng Dân. Ảnh: SƠN HẢI

Biến địa chỉ báo chí cách mạng thành trung tâm sáng tạo

Hội thảo khoa học và Trưng bày chuyên đề kỷ niệm 150 năm ngày sinh nhà báo Huỳnh Thúc Kháng với chủ đề “Huỳnh Thúc Kháng - Từ Báo Tiếng Dân đến Trường dạy làm báo” vừa diễn ra tại Thái Nguyên đã đón nhận nhiều gợi ý cho mô hình hoạt động của di tích quốc gia địa điểm Trường Dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng. Thời Nay xin trích một số ý kiến và kỳ vọng sớm đón nhận những bước hiện thực hóa từ sau hội thảo ý nghĩa này.

Văn hóa xây dựng lòng tin trong biến động

Văn hóa xây dựng lòng tin trong biến động

Diễn ra từ ngày 1 đến 4/10, quy tụ đại diện từ 50 quốc gia và tổ chức quốc tế, Lễ hội Văn hóa Thế giới tại Hà Nội lần thứ hai không chỉ mang đến những hoạt động giao lưu nghệ thuật, ẩm thực và di sản đặc sắc, mà còn khẳng định vai trò ngày càng nổi bật của Việt Nam trong thúc đẩy đối thoại văn hóa, tăng cường hiểu biết và kết nối giữa các dân tộc.

Cao ốc mới cần tôn trọng cảnh quan, bản sắc

Cao ốc mới cần tôn trọng cảnh quan, bản sắc

Xây dựng các tòa nhà phá vỡ kỷ lục trước đó về độ cao đang có dấu hiệu trở thành trào lưu tại Việt Nam. Tuy nhiên, điều đô thị hiện đại thật sự cần là những khối bê-tông đồ sộ, hay những không gian bền vững và lấy nhu cầu của con người làm gốc?

Phở Ngô Sapa. Ảnh: NAM NGUYỄN

Bữa ăn sáng và lời nói thầm

Chuyến công tác vùng cao hôm ấy cực kỳ thuận lợi, chúng tôi xuất hành trở về Hà Nội sớm hơn dự kiến. Xe khởi hành khi đất và người Lào Cai còn chưa thức giấc. Miền đất vùng biên xa xôi còn ẩn mình trong bóng tối cứ lùi xa dần theo từng vòng quay của bánh xe.

Thế hệ trẻ tham gia sản xuất phim hoạt hình.

Cơ hội nào để hoạt hình Việt Nam vươn tầm quốc tế?

Trong bức tranh sôi động của công nghiệp sáng tạo toàn cầu, lĩnh vực hoạt hình đang ngày càng khẳng định vị thế về giá trị kinh tế, văn hóa và sức ảnh hưởng sâu rộng. Với hoạt hình Việt Nam, những chuyển động tích cực trong thời gian gần đây mang lại tín hiệu khả quan và cơ hội phát triển. Tuy nhiên, để thúc đẩy tiềm năng trở thành lợi thế văn hóa, năng lực cạnh tranh và từng bước xây dựng ngành công nghiệp hoạt hình đúng nghĩa, cần nhận diện, tháo gỡ nhiều điểm nghẽn.

Cảnh phim “Trạng Quỳnh thời nhí nhố”.

Chuyên nghiệp hơn mới có thể bứt phá

Bên cạnh câu chuyện phát triển ý tưởng và xây dựng những dự án nguyên bản, một điểm nghẽn khác của hoạt hình Việt Nam nằm ở mức độ chuyên nghiệp và khả năng vận hành của toàn ngành. Đây cũng là vấn đề được nhiều chuyên gia quốc tế nhắc đến khi đánh giá triển vọng phát triển của các nền hoạt hình mới nổi.

Phim hoạt hình của nhiều nước Đông Nam Á được giới thiệu sinh động tại Liên hoan phim Annecy, Pháp.

Từ Annecy đến hướng đi mở cho hoạt hình Việt

Bên cạnh câu chuyện về tác phẩm xuất sắc, giải thưởng danh giá, hoạt động giao lưu chia sẻ…, bài học về khả năng liên tục tạo ra những ý tưởng, cơ hội mới là hướng đi mà hoạt hình Việt Nam cần bắt nhịp trong hành trình hội nhập quốc tế. Điều này có thể nhận ra qua Liên hoan phim hoạt hình quốc tế Annecy (Pháp). Năm nay, sự kiện quy tụ hơn 19 nghìn nhà làm phim, nhà sản xuất, nhà đầu tư, trường đào tạo và doanh nghiệp sáng tạo từ 120 quốc gia.