Nhớ tà áo dài thời gian khó

Bạn bè các nước đến thăm Việt Nam, rất mê vẻ đẹp của tà áo dài, và trong từ điển văn hóa, họ để nguyên từ Aodai, thể hiện sự trân trọng áo dài - nét độc đáo của văn hóa Việt Nam.

Lễ hội áo dài đã trở thành thường niên tại Hà Nội. Ảnh: KHIẾU MINH
Lễ hội áo dài đã trở thành thường niên tại Hà Nội. Ảnh: KHIẾU MINH

1. Với thế hệ chúng tôi, đi học cấp 1 dưới ánh đèn dầu nơi sơ tán và lớn lên trong suốt 10 năm chống chiến tranh phá hoại miền bắc của Mỹ, trưởng thành trong thời bao cấp đầy gian nan, thì áo dài vẫn không thể thiếu được trong đời sống văn hóa của các mẹ, các chị, và của chính chúng tôi.

Còn nhớ trước năm 1965 - năm bắt đầu thực hiện sơ tán khỏi thành phố, Hà Nội đẹp và thanh bình, “xanh xanh liễu rủ mặt Hồ Gươm”. Mỗi khi mẹ dắt tôi đi bát phố Bờ Hồ, thì cha tôi phải chờ mẹ trang điểm khá lâu, theo mốt của phụ nữ thời ấy. Tóc tết đôi sam hoăc thả dài sau lưng, mái chải lật, cặp chiếc cặp ba lá làm duyên. Như là một nếp sống thời bình, phụ nữ ra phố dạo chơi ngày chủ nhật là mặc áo dài. Cả Bờ Hồ là vườn hoa lộng lẫy của những sắc màu áo dài xen với cây xanh lấy bóng mát, cây cảnh và hoa ven hồ. Quầy hoa tươi ven hồ, đối diện với cửa hiệu ảnh Quốc Tế, người đến chụp ảnh hoặc sang quầy mua hoa lay ơn, hoa hồng, thược dược… lúc nào cũng tấp nập. Tôi được diện váy lụa trắng, cài nơ hồng trên tóc, tung tăng chạy nhảy, thích nhất là được ăn kem Tràng Tiền mát lạnh, thơm mùi hạt cốm dẻo làng Vòng. Đó cũng là kỷ niệm cuối cùng được vui chơi ở Bờ Hồ trước khi Hà Nội kiên cường chống không quân Mỹ ném bom tàn phá. Mẹ tôi cũng như các mẹ, các chị xếp áo dài lụa vào tủ áo nhỏ. Tinh thần “Tất cả vì miền Nam ruột thịt” ngấm sâu trong tâm huyết của đội quân tóc dài ở hậu phương. Trên đường phố, trong xí nghiệp, ngoài cánh đồng, chỉ thấy màu áo xanh lơ, xanh thẫm, xanh công nhân, nâu non, gụ… và những nắp hầm cá nhân để nổi ở hè phố, trên đường ra bờ vùng, bờ thửa. Nếp sống thời chiến nhanh, gọn, kịp thời chống máy bay Mỹ oanh tạc, đã tạo cho người phụ nữ dáng vẻ mới, khỏe khoắn, tươi tắn dưới vành mũ sao vuông.

10 năm “Súng trên vai sao vuông đầu mũ”, phụ nữ Hà Nội dũng cảm chiến đấu và sản xuất, chờ chồng con về trong khúc ca khải hoàn, sum họp Bắc Nam, gia đình đoàn tụ. Những tà áo dài màu thiên thanh, vàng nhạt, tím hoa cà… thật hiếm hoi, bay bay trên đường phố trong Tết Hòa bình đầu tiên. Chúng tôi lên xe điện, hân hoan đón chờ giây phút giao thừa trong ánh điện lung linh và pháo đùng, pháo tép nổ tưng bừng - đó là cái Tết của tuổi 16 không bao giờ quên!

2. Sau ngày đất nước thống nhất, Hà Nội phải gánh chịu những khó khăn chồng chất của thời hậu chiến, chống quân xâm lược biên giới phía bắc và phía tây nam Tổ quốc. Áo sơ-mi may bằng vải ka-tê in hoa từ Sài Gòn đưa ra đã là đẹp lắm rồi. Chỉ những khi đi hội diễn, hoặc dự đám cưới, chị em chúng tôi mới mượn áo dài của nhau để diện. Rộn rã lắm khi tạm gác những lo âu cơm áo thường nhật, cắm cúi làm thêm hàng gia công để được thư thái đôi chút, thấy mình dịu dàng hơn, xinh tươi hẳn lên. Chị tôi ở đội văn nghệ tiểu khu gom góp tiết kiệm lương vài tháng thì may được áo dài ưng ý, sắm đôi guốc cao gót (hồi đó đang có mốt guốc gỗ vẽ hoa trên thân guốc) đi hội diễn của khu Đống Đa. Tôi ngây người ngắm chị! Ngày ấy, có được chiếc áo dài lụa in hoa thôi, không phải lụa tơ tằm, là cả “vấn đề to” của gia đình khi mà rau xanh hằng ngày phải xếp hàng dài dằng dặc trước quầy thực phẩm của mậu dịch. Ngay cả đám cưới của chính mình, có người may được, có người thuê áo dài… đơn giản, vì ai ai cũng lo làm thêm “kế hoạch ba” để cải thiện đời sống rất eo hẹp.

Nhớ mãi kỷ niệm lần đầu tiên được mặc áo dài khi tôi đang học Trường Sĩ quan chính trị Bắc Ninh cuối năm 1980. Đầu tháng 12, tôi và một số bạn ở đội văn nghệ của Tiểu đoàn 9 được phép nghỉ 2 ngày; lý do: Về Hà Nội mượn áo dài để biểu diễn kỷ niệm Ngày thành lập Quân đội 22/12. Đêm ấy, trên hội trường rộn rã tiếng đàn, chúng tôi hát các bài ca ngợi Tổ quốc và múa Lăm vông, những tà áo dài rực rỡ bên những bộ quân phục, xúc động khôn tả và gây ấn tượng rất đẹp trong tâm hồn các bạn Lào! Rồi ngày mai, chúng tôi lại mặc áo quân phục ra thao trường, vai áo nhuộm đầy đất đỏ núi Dạm.

Mãi đến những năm 90 của thế kỷ trước, chúng tôi mới có áo dài diện ở cả công sở trong những ngày lễ hội 30/4, 10/10… Phố Phùng Khắc Khoan lúc ấy đã được gọi là phố vải. Các cửa hàng chất ngất những cây vải lụa và tơ tằm Vạn Phúc để chị em chọn lựa theo sở thích. Lụa Thái Tuấn cải tiến hoa văn được người trung tuổi ưa chuộng nhất. Tuổi trẻ thì thích lụa trơn in hoa văn sơn mài cũng từ Sài Gòn đưa ra, họa tiết hiện đại và phong phú, “bắt mắt” hơn. Mấy cửa hiệu ở phố Cầu Gỗ là điểm may áo dài được chị em tín nhiệm, dù phố Lương Văn Can có nhiều cửa hiệu lâu đời của làng Trạch Xá chuyên may áo dài. Cầu kỳ hơn, một số người đi công tác ở Huế, là may ngay áo dài “dáng Huế”.

Tôi chọn may áo dài bằng lụa và vẽ sơn mài phối màu trên nền trắng, diện lễ hội 20/10 cùng chị em rồi ra Hồ Tây chơi, ăn bánh tôm, người cứ nhẹ tênh, lâng lâng, như có ai nâng mình lướt trên phố vui! Hạnh phúc thế! Nhớ chuyện xưa, bạn tôi làm việc ở một cơ sở y tế thì cười như nắc nẻ: “Cơ quan cho tiền may áo dài đồng phục, nhưng chỉ cho tiêu chuẩn cái áo mà không cho cái quần lụa trắng”.

Từ năm 2000, Hà Nội như bừng dậy sức sống mới hướng tới Đại lễ 1000 năm Thăng Long. Áo dài ngày càng đẹp hơn với nhiều loại chất liệu phong phú (gấm, the, tơ tằm, lụa…), đều cải tiến hoa văn rất đẹp. Áo dài cho các lứa tuổi, đi dự lễ hội, đi du lịch trong và ngoài nước đã dần trở thành nếp quen sinh hoạt của phụ nữ Việt. Hồ Gươm xanh màu lục thủy càng đẹp hơn với những tà áo dài trắng, vàng dịu, tím Huế, đỏ tươi in cả hình sao vàng trên ngực áo. Tôi có thói quen đạp xe đến Hồ Gươm để ngắm các cháu thả tà áo trong nắng gió hồ, càng yêu hơn vẻ đẹp của phụ nữ Việt thanh thoát dịu dàng. Thời gian theo mùa đi mãi, nhưng áo dài đẹp tinh tế, thanh lịch, chở cả hồn dân tộc Việt vào nếp áo, mãi còn với thời gian!

Năm 2016, kỷ niệm 30 năm đổi mới, tôi cho Bảo tàng lịch sử Việt Nam mượn chiếc áo dài trắng vẽ hoa sơn mài may lần đầu tiên ấy, nay nó vẫn làm “đại sứ” trình diễn tại bảo tàng. Mẹ tôi giữ chiếc áo dài màu phấn hồng xưa và may thêm áo bằng lụa the màu rêu. Đã qua bao gian nan, hy sinh âm thầm cho con cháu, mái tóc mây xưa dài đến gấu áo, nay điểm bao sợi bạc, nhưng áo dài tôn dáng vẻ nền nã dáng lưng ong của mẹ, rất duyên, dù khi đó mẹ đã hơn 50 tuổi! Cuối năm đó, mẹ mặc áo dài đi biểu diễn ở quận Hai Bà Trưng, các cụ vẫn khen: Bà có phom người mặc áo dài đẹp quá!

Có thể bạn quan tâm

Tác phẩm của họa sĩ Đặng Thảo Ngọc.

Trên tầng không, dưới một mái nhà

Hội họa đã đưa Tạ Đình Khiêm và Đặng Thảo Ngọc đến với nhau, trở thành một phần đời sống của họ suốt nhiều năm qua. Cùng chia sẻ tình yêu nghệ thuật, mỗi người vẫn lựa chọn một con đường sáng tạo riêng, với những mối quan tâm và ngôn ngữ biểu đạt khác biệt. Triển lãm “Trên tầng không”, diễn ra từ ngày 17 đến hết ngày 24/10 tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, là dịp nhìn lại hành trình ấy qua những tác phẩm mang dấu ấn cá nhân và câu chuyện đồng hành của hai tâm hồn nghệ sĩ.

“Tử chiến trên không” nhận giải Phim hay nhất tại Liên hoan phim Châu Á Đà Nẵng 2026.

“Lịch sử tạo bản sắc cho nền điện ảnh của chúng ta”

Năm 2025, đạo diễn Trần Quang Hàm (Hàm Trần) ghi dấu bộ phim ăn khách “Tử chiến trên không”, kể về một sự kiện lịch sử có thật làm chấn động ngành hàng không Việt Nam. Chia sẻ với Thời Nay, trong vai trò là đạo diễn, biên kịch, dựng phim, anh nói về những “bí quyết” để làm nên một tác phẩm điện ảnh lịch sử hấp dẫn.

Mượn con đường đô thị dẫn vào con đường người trẻ

Mượn con đường đô thị dẫn vào con đường người trẻ

Từ cuộc gặp chẳng ai mong muốn nơi ngã tư đường, “Người khách mới trên chuyến xe 461” (NXB Kim Đồng) mở ra câu chuyện đẹp về tình thân, tình người giữa nhịp sống đô thị hối hả. Chọn cách kể ký ức đan xen hiện tại, nhà báo-nhà văn Nguyễn Khắc Cường khéo léo xâu chuỗi các tình tiết để từng câu chuyện tưởng chừng giản đơn ấy dẫn người đọc đến nhiều tầng cảm xúc khác nhau.

Tinh thần jazz sinh viên tươi trẻ.

Cảm nhận một Việt Nam rất mới qua jazz

Một đêm nhạc jazz được lên ý tưởng, dàn dựng và chuẩn bị từ thiết kế sân khấu, truyền thông đến hậu cần và biểu diễn… đều do sinh viên. Điều đặc biệt thú vị, chương trình đã chọn hướng giới thiệu jazz trong sự hòa quyện với mạch nguồn truyền thống âm nhạc Việt Nam và truyền thống tri ân người đi trước, những thế hệ nghệ sĩ-giảng viên đặt nền móng cho sự ra đời, trưởng thành của Khoa Nhạc Jazz, Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam.

“Dệt Sắc Đan Mây” - Trao sách, gửi yêu thương

“Dệt Sắc Đan Mây” - Trao sách, gửi yêu thương

Ngày 16/10 vừa qua, sự kiện “Dệt Sắc Đan Mây” của dự án giáo dục Libreria Project được tổ chức thành công tại Trường tiểu học Vĩnh Phúc (phường Ngọc Hà, Hà Nội), thu hút hơn 1.000 học sinh tham gia. Đây là dự án cộng đồng được thành lập vào năm 2020 với mong muốn thu hẹp khoảng cách tri thức và nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ thông qua sách.

Ảnh: ANH QUÂN

Vươn cánh rộng, hướng tới lan tỏa

Tại khu vực trung tâm của biên giới phía bắc, nếu ai dành được thời gian thu mát mẻ để du ngoạn, hẳn đã dự được buổi xòe Thái đặc sắc “đại hoành tráng vung cánh” vừa diễn ra tối thứ sáu (16/10) vừa qua với sự tham gia của 2.026 người mang tên “Xòe Thái - Trọn một vòng yêu” tại sân vận động phường Nghĩa Lộ, tỉnh Lào Cai.

Học sinh Trường Phổ thông DTNT THPT tỉnh Quảng Ngãi gói bánh truyền thống trong ngày Tết cổ truyền.

Gieo bản sắc ở trường dân tộc nội trú

Hệ thống Trường phổ thông Dân tộc nội trú (PTDTNT) không chỉ gánh vác sứ mệnh tạo dựng sự bình đẳng trong cơ hội tiếp cận giáo dục cho vùng khó khăn, mà còn là không gian văn hóa đặc biệt. Đây chính là nơi hội tụ, bảo tồn và phát huy những giá trị truyền thống quý báu của các dân tộc thiểu số giữa dòng chảy hội nhập và chuyển đổi số mạnh mẽ hiện nay.

Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục là hạt nhân của không gian đi bộ khu vực Hồ Gươm. Ảnh: HOÀNG PHONG

Hà Nội cần cân nhắc khi quy hoạch và xây dựng 17 quảng trường

Hà Nội đang quy hoạch mạng lưới 17 quảng trường trọng điểm, bao gồm: 6 quảng trường hiện hữu, bên cạnh đó là quảng trường xây mới và các địa điểm khác theo định hướng tầm nhìn 100 năm, phân bổ từ lõi di sản nội đô đến các trung tâm đô thị mới và vệ tinh.

Khách nước ngoài “đi chợ” Việt. Ảnh: NGUYỆT ANH

Người chạy chợ

Thành, bốn mươi mốt tuổi, kiếm sống bằng nghề dẫn khách nước ngoài đi chụp ảnh chợ Hà Nội. Khách tìm thấy tour trên Airbnb (nền tảng phục vụ du lịch), đăng ký rồi đeo máy ảnh theo cậu luồn giữa những hàng rau, hàng cá. Cậu vẫn đùa mình cũng là người chạy chợ.

“Ảo quan” nhận giải tại Hàn Quốc

Theo Nhà hát kịch Sân khấu nhỏ TP Hồ Chí Minh, vở nhạc kịch đương đại “Ảo quan” (Tác giả-đạo diễn: Chinh Ba) vừa được trao giải “Tác phẩm đặc biệt” tại Liên hoan Nghệ thuật sân khấu Chữa lành Quốc tế Daegu (Hàn Quốc) lần thứ 23.

Một góc Phố Hiến sau quá trình tu bổ.

Nhiều điều cần tránh trong việc phục hồi Phố Hiến

Quyết định phê duyệt đồ án quy hoạch tái hiện thương cảng Phố Hiến của tỉnh Hưng Yên vừa qua mở ra cơ hội hồi sinh thương cảng sầm uất trong lịch sử Đàng Ngoài. Tuy nhiên, khơi thông một mạch nguồn di sản đã ngưng trệ hàng thế kỷ không đơn thuần là câu chuyện kiến tạo các công trình kiến trúc hoành tráng.

Một cảnh trong phim “Đông Dương” (1992) được quay tại Vụng Oản, Quảng Ninh. Nguồn: LAODONG.COM

Bài toán khó: Phim trường trong lòng di sản

Thông qua điện ảnh, di sản đi vào đời sống đương đại, trở thành chất liệu cho sáng tác. Tuy vậy, trước nguy cơ đe dọa tính toàn vẹn của di sản, đã có nhiều câu hỏi sao cho vừa giữ được di sản, vừa tạo điều kiện cho điện ảnh trở thành cầu nối quá khứ với hôm nay?

Khán giả nhỏ giao lưu sau khi xem phim “Trạng Quỳnh thời nhí nhố”.

Chờ những câu chuyện Việt trên hoạt hình

Từ góc nhìn của sinh viên hoạt hình, người thực hành nghề luật, sinh viên viết văn - báo chí đến khán giả thường xuyên xem phim hoạt hình, các ý kiến bạn đọc gửi về chuyên đề “Cơ hội nào để hoạt hình Việt Nam vươn tầm quốc tế” (Thời Nay số 1744, 1/10/2026) cho thấy sự quan tâm ngày càng rõ đối với lĩnh vực này.

Phát triển Không gian tri thức số tại Huế

Phát triển Không gian tri thức số tại Huế

Hội Xuất bản Việt Nam, Công ty cổ phần Thư viện số Việt Nam và Ban Thường vụ Thành đoàn Huế vừa ký chương trình phối hợp “Phát triển văn hóa đọc và Không gian tri thức số tại thành phố Huế”.

Nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh (1926-2017).

Nhớ cụ già bát thập bên bàn gỗ, soi kính lúp từng dòng chữ Hán Nôm

Lần đầu tôi gặp nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh vào hè năm 1993 khi ở Huế về nghỉ phép. Lần đó Tạp chí Hồng Lĩnh đăng bài của nhà văn Xuân Thiều viết về cha tôi và tôi đã đến nhà cụ để hỏi thêm một số thông tin về người cha quá cố của mình thời còn làm tuyên huấn tỉnh đội. Gặp cụ mới biết là đồng hương Đức Thọ, làng tôi và làng cụ chỉ cách nhau một cánh đồng. Bất ngờ nhất là bố tôi và cụ xưa từng học với nhau ở trường huyện, từng quen biết nhau từ thủa thiếu thời…

Nhiều ý nghĩa từ một cuốn sách về kiêng kỵ

Nhiều ý nghĩa từ một cuốn sách về kiêng kỵ

Trong đời sống tín ngưỡng dân gian, nếu nghi lễ là cách con người hướng tới thần linh bằng những hành động cụ thể, thì kiêng kỵ là việc con người tự đặt mình vào giới hạn trước cái thiêng. Bởi vậy, những điều “không được làm” tưởng nhỏ bé lại chứa đựng một tầng sâu văn hóa.

Các vị khách mời và thành viên Nhóm Ký họa đô thị Hà Nội trong buổi ra mắt cuốn sách “Hương vị phố cổ Hà Nội - Ký họa và tùy bút”.

Giữ hương vị phố trong ký ức Hà Nội

Nhân 10 năm Nhóm Ký họa đô thị Hà Nội, cuốn sách “Hương vị phố cổ Hà Nội - Ký họa và tùy bút” vừa ra mắt, gợi lại một Hà Nội gần gũi qua những món ăn bình dị, gánh hàng rong, góc phố quen thuộc và câu chuyện của những người nhiều năm gắn bó với phố.

Giáo dục tài chính cho trẻ bằng truyện tranh

Giáo dục tài chính cho trẻ bằng truyện tranh

ThS Lê Thị Thúy Sen, tác giả truyện tranh “Khéo khôn với tiền - Tránh những ưu phiền” (NXB Kim Đồng phát hành) vừa giao lưu với độc giả nhí tại TP Hồ Chí Minh. Bà đã có nhiều chia sẻ đầy thú vị về giáo dục tài chính cho thiếu nhi trong đời sống hằng ngày.

Từ âm nhạc, chắp cánh giấc mơ bay

Từ âm nhạc, chắp cánh giấc mơ bay

Lễ ra mắt mô hình thí điểm “Tuyến phố thông minh” trên trục Hàng Đào-Hàng Ngang-Hàng Đường-Đồng Xuân-Hàng Giấy đã diễn ra tối ngày 9/10, tại số 48 Hàng Ngang.

Những kiến thức cơ bản về đờn ca tài tử được truyền dạy theo cách súc tích, dễ hiểu nhất.

Đờn ca tài tử vào lớp học

Từ năm học 2026-2027, lần đầu tiên Trường THPT Bùi Thị Xuân (phường Bến Thành, TP Hồ Chí Minh) thí điểm dạy đờn ca tài tử cho khoảng 150 học sinh khối 10 và 11, có kiểm tra, đánh giá định kỳ.

Rực rỡ những sắc màu tuổi thơ trong chương trình. Ảnh: THÀNH ĐẠT

Cùng con vui với nghệ thuật

Đưa con đến với chương trình “Chắp cánh tuổi thơ”, không ít phụ huynh gặp lại những điều quen thuộc: Những bài hát từ thời đi học, chiếc máy bay giấy, con thuyền nhỏ hay trò chơi ngày bé trở lại trong một không gian khác. Trẻ nhỏ háo hức trước những điều mới lạ, còn người lớn nhớ về quãng thời gian mình cũng từng vô tư như thế.