Tựa sách khá gợi, vừa đậm tính tượng trưng vừa gợi liên tưởng về một cuộc “săn tìm” những câu chuyện, hình ảnh, và ký ức đã tiềm ẩn trong chiều sâu lịch sử, như những “bụi vàng” không dễ gì nhìn thấy bằng mắt thường.
Sách được chia làm 5 phần, là những lát cắt thời gian - không gian đậm bản sắc văn hóa, lịch sử và con người: “Linh thiêng đất Tổ” mở ra hành trình với những không gian thiêng liêng, nơi khởi nguyên của nền văn hiến Việt; “Hào khí biên cương” tập hợp những ghi chép về vùng biên giới thiêng liêng; “Vỗ yên bờ cõi bồi đắp biên thùy” ghi lại những nỗ lực xây dựng, hy sinh để bảo vệ biên cương Tổ quốc bằng cả trái tim và ý chí của những con người bình dị; “Lưng kiếm túi thơ rừng nghinh biển đón” bộc lộ chiều sâu suy tư của tác giả về đời sống, tinh thần lao động và sáng tạo; và “Kiên trì khẩn hoang mở đất phương Nam” khép lại hành trình bằng câu chuyện mở đất, dựng làng, phát triển vùng Nam Bộ. Đây không chỉ là ghi chép về địa lý, mà còn là lời tôn vinh những con người kiên trì khẩn hoang và niềm tin bền bỉ vào tương lai đất nước.
Tác giả Phan Hoàng không chỉ dừng lại ở vai trò một ký giả ghi chép hiện thực mà còn mang vào đó nhịp điệu thi ca của một nhà thơ. Những trang sách không khô khan, cũng không quá trừu tượng - mà luôn linh hoạt bắc cầu giữa sử liệu, trải nghiệm và cảm xúc, khiến người đọc thấy mình vừa là người chứng kiến vừa là người tham gia vào cuộc kể chuyện về đất nước.
Từng trang ký sự như gợn lên những lớp sóng ký ức, từ hình ảnh các anh hùng dân tộc tới những câu chuyện đời thường giản dị mà thấm đẫm tình người. Nhịp viết vừa sắc sảo vừa lắng đọng như thi phẩm - tạo nên một lối diễn đạt mạch lạc, linh hoạt và hấp dẫn.
Đọc “Theo dấu bụi vàng tích Việt”, người đọc như được dẫn dắt qua những vùng đất đã và đang hình thành nên bản sắc Việt, từ biên cương tới phương nam, từ ký ức tập thể tới từng cảm xúc cá nhân - tất cả đều hòa quyện trong ánh sáng của lịch sử, ký ức và thi ca. “Theo dấu” ở đây không đơn thuần là lạc bước qua không gian - mà là hành trình nội tâm, nhắc nhở mỗi chúng ta hãy luôn nhìn lại những dấu tích đã qua, trân quý những gì đang tồn tại, và đón nhận tương lai với tinh thần sáng tạo bền bỉ.
