Thay đổi thói quen canh tác
Thay vì canh tác trên những diện tích nhỏ lẻ, phân tán, những năm gần đây, nhiều hộ dân ở vùng mía nguyên liệu của Công ty cổ phần Mía đường Sông Con trên địa bàn các xã: Giai Xuân, Tân Phú, Nghĩa Đồng, Tân Kỳ, Tân An, Anh Sơn Đông... đã mạnh dạn thuê lại đất của các hộ khác để mở rộng quy mô sản xuất, hình thành các vùng trồng mía tập trung để thuận lợi cho cơ giới hóa.
Gia đình ông Nguyễn Hữu Long ở xóm Đại Thắng, xã Nghĩa Đồng, là một trong số đó. Từ việc thuê lại đất của các hộ dân trong vùng, gia đình ông đang sở hữu 20ha đất trồng mía, có những ruộng lên đến 6ha. Từ khâu làm đất, xuống giống, chăm sóc đến thu hoạch đều được thực hiện bằng máy móc.
Theo ông Long, trước đây khi diện tích nhỏ lẻ, sản xuất phụ thuộc nhiều vào lao động thủ công cho nên chi phí cao, thời gian chăm sóc kéo dài. Khi diện tích được “gom” lại trên cùng khu vực, việc đưa máy móc vào sản xuất thuận lợi hơn rất nhiều.
Nhiều năm liền, năng suất mía của gia đình ông đạt khoảng 90 tấn/ha, cao hơn mức 70 tấn/ha trước đây.
Không chỉ có gia đình ông Long, nhiều hộ dân khác trong vùng nguyên liệu cũng đang chuyển dần sang sản xuất quy mô lớn. Ông Nguyễn Hữu Ngọc ở xóm Vĩnh Sơn 2, xã Anh Sơn Đông cho biết, toàn bộ gần 14ha ruộng mía đều được gia đình ông áp dụng cơ giới hóa.
“Các khâu cày, trồng, phun, bón phân lần một đều do máy móc làm. Chỉ có khâu bón thúc là thủ công. Ở khâu thu hoạch, có thời điểm theo yêu cầu của nhà máy, gia đình tôi áp dụng cơ giới hóa 100%, từ khâu chặt đến bốc mía lên xe”, ông Ngọc cho biết.
Ông Nguyễn Sỹ Hải, Trưởng ban Nguyên liệu, Công ty cổ phần Mía đường Sông Con cho biết, vùng nguyên liệu mía của công ty lên đến 6.500ha, tập trung nhiều nhất ở các xã của huyện Tân Kỳ cũ. Việc áp dụng cơ giới hóa đang được người trồng mía đẩy mạnh, chiếm khoảng 80% số khâu trong sản xuất, mang lại hiệu quả rõ rệt.
Ông Hải dẫn chứng, trước đây, phải dùng sức trâu, bò cày xả đất, bón phân xong lại cày úp. Nay có máy cày ngầm, vừa cày, vừa bón phân và lấp đất, rất hiệu quả, không chỉ rút ngắn thời gian, còn giữ được độ ẩm của đất.
Ở khâu thu hoạch, để thu hoạch xong 1ha mía, tương đương khoảng 70-80 tấn mía/ngày, cần hàng chục người chặt. Trong khi đó, thu hoạch bằng máy chưa đến một ngày là 1ha mía đã được chặt xong và vận chuyển đến nhà máy.
“Để tăng sản lượng, đồng bộ về chất lượng, ngoài chính sách cho vay phân bón, giống, công ty còn cho người dân vay vốn thuê máy móc, thiết bị”, ông Hải cho biết.
Diện tích phải đủ lớn là điều kiện cần
Không còn cảnh mang vác từng bình thuốc bảo vệ thực vật sau lưng, giờ đây, máy bay không người lái (drone) trở thành thứ không thể thiếu đối với hàng trăm nông hộ trên địa bàn các xã: Tân Kỳ, Nghĩa Đồng, Tân Phú... Phun thuốc bảo vệ thực vật, gieo sạ và cả khâu bón phân giờ đây đều dùng drone.
Anh Nguyễn Đình Sỹ (xóm Tân Yên, xã Tân Phú) cho biết, chiếc drone đầu tiên anh mua với giá 470 triệu đồng. Một chiếc không đáp ứng được nhu cầu thuê của nông dân trong vùng, cho nên đầu năm 2025, anh mua thêm chiếc thứ hai giá 370 triệu đồng.
Mỗi chiếc drone có thể phun được thuốc bảo vệ thực vật hơn 30 ha/ngày. Tiền công phun 800.000 đồng/ha. Còn phun thủ công như trước, mỗi người tối đa chỉ có thể phun được 3 ha/ngày.
“Điều kiện để dùng drone phun thuốc là ruộng phải có diện tích đủ lớn, ít nhất khoảng 0,5ha trở lên. Gần đây, nhiều hộ dân có ruộng liền kề đã thống nhất gieo trồng cùng thời điểm, để đến kỳ chăm sóc có thể cùng thuê drone phun đồng loạt”, anh Sỹ chia sẻ.
Tại xã Giai Lạc, vụ xuân năm nay, Trung tâm Cung ứng dịch vụ công xã xây dựng cánh đồng mẫu lớn diện tích 65ha với sự tham gia của 127 nông hộ (15 ha/ruộng), gieo cấy các giống lúa Thái xuyên 111; Dương ưu 612; TBL 225.
Ông Nguyễn Trọng Hương, Giám đốc Trung tâm Cung ứng dịch vụ công xã Giai Lạc chia sẻ, năng suất đạt hơn 7,8 tấn/ha, cao hơn hẳn diện tích ngoài mô hình (6,8-7 tấn/ha).
Chênh lệch này đến từ nhiều yếu tố, chủ yếu do sản xuất được tổ chức theo hướng tập trung, cơ giới hóa đồng bộ, từ khâu làm đất, gieo cấy, chăm sóc đến thu hoạch. Còn tại xã Yên Thành, những năm gần đây đã vắng bóng cảnh con trâu đi trước cái cày theo sau.
Lãnh đạo Ủy ban nhân dân xã cho biết, vụ xuân năm nay, toàn xã gieo trồng hơn 1.600ha lúa. Khi lúa chín, máy gặt, đập giúp thu hoạch nhanh, người dân không bị thiệt hại do giông lốc, mưa bão.
Những năm gần đây, tỉnh Nghệ An đã có những đột phá mạnh mẽ trong cơ giới hóa và ứng dụng tiến bộ khoa học-kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp.
Tỷ lệ cơ giới hóa đồng bộ trong sản xuất cây trồng chủ lực, như: mía, lúa đạt hơn 60%. Tỷ lệ cơ giới hóa khâu làm đất đạt hơn 95%; khâu thu hoạch hơn 85%. Công nghệ phun thuốc bảo vệ thực vật bằng drone được áp dụng ngày càng rộng rãi…
Ông Nguyễn Đình Hưng, Phó Chi cục trưởng Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn Nghệ An cho biết, thời gian qua, tỉnh đẩy mạnh mời gọi doanh nghiệp tham gia các chuỗi liên kết trên địa bàn, nhất là doanh nghiệp dẫn dắt hỗ trợ nông dân ứng dụng cơ giới hóa vào sản xuất.
Năm 2013, Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành chính sách hỗ trợ đầu tư xây dựng mô hình “cánh đồng mẫu lớn”; hỗ trợ chỉnh trang đồng ruộng, chi phí giống, vật tư, phân bón và tập huấn kỹ thuật cho nông dân.
Theo Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn Nghệ An, tỉnh hiện có 60 mô hình sản xuất cánh đồng mẫu lớn, tổng diện tích khoảng 10.000ha. Riêng vụ lúa xuân 2026, tỉnh triển khai 10 mô hình cánh đồng mẫu lớn tổng diện tích 1.235ha, thu hút 6.736 hộ nông dân tham gia.
Tổng kinh phí hỗ trợ lên tới 11,6 tỷ đồng. “Mặc dù đạt được những kết quả tích cực, song cơ giới hóa trên địa bàn tỉnh còn chưa đáp ứng nhu cầu sản xuất.
Ruộng đồng manh mún, nhỏ lẻ, hạ tầng giao thông, thủy lợi nội đồng còn hạn chế, cơ giới hóa chưa đồng đều giữa các vùng… là những “điểm nghẽn” được tỉnh nhận diện, xác định cần tháo gỡ nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho cơ giới hóa, ứng dụng khoa học-công nghệ, tạo nền tảng phát triển nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn”, ông Hưng cho biết.
