Những ngày đầu hè, Tây Nguyên nắng như đổ lửa. Dọc các vùng sản xuất ở xã Đắk Mil, những vườn xoài vẫn trải dài xanh mướt giữa nền đất đá phiến, đá ong núi lửa khô cằn. Ít ai nghĩ rằng cách đây hơn 10 năm, nơi này chủ yếu chỉ trồng bắp, đậu vào mùa mưa. Đến mùa khô, đất nứt nẻ, nhiều diện tích phải bỏ trống vì không có nước tưới.
Gia đình anh Đàm Văn Tiến, ở bản Cao Lạng, đã gắn bó lâu năm với cây xoài. Vườn xoài rộng hơn 1,2 ha đã gần 10 năm tuổi cho thu hoạch khoảng 30 tấn quả/năm, mang lại nguồn thu ổn định.
Anh Tiến cho biết, trước đây người dân trong vùng gặp nhiều khó khăn vì đất đai cằn cỗi, phía trên đá ong chiếm phần lớn bề mặt, phía dưới đá phiến trải rộng nên cây trồng khó phát triển. Nhiều năm liên tiếp, bà con chỉ phụ thuộc vào cây ngắn ngày và trông chờ vào nước mưa nên thu nhập bấp bênh.
“Do vùng này toàn đá, mùa khô thiếu nước nên nhiều loại cây không sống nổi. Từ khi chuyển sang trồng xoài, đời sống bà con ổn định hơn. Bên cạnh trồng xoài theo phương thức truyền thống, nhiều hộ dân học hỏi kỹ thuật xử lý ra hoa nghịch vụ để nâng cao giá trị sản phẩm. Nhờ áp dụng khoa học kỹ thuật, xoài có thể cho trái vào thời điểm thị trường khan hiếm, bán được giá cao hơn. Đây được xem là bước chuyển quan trọng từ sản xuất đơn thuần sang tư duy kinh tế nông nghiệp hiện đại”, anh Tiến chia sẻ.
Khoảng 15 năm trở lại đây, nhiều người dân Đắk Mil chuyển đổi sang trồng xoài vì nhận thấy loại cây này phù hợp với khí hậu khô nóng và chịu hạn tốt. Đến nay, diện tích xoài của địa phương đạt khoảng 1.500 ha, trở thành một trong những vùng chuyên canh lớn của tỉnh Lâm Đồng.
Điều làm nên giá trị xoài Đắk Mil nằm ở chất lượng quả. Nhờ được trồng trên nền đất bazan hình thành từ hoạt động núi lửa hàng trăm nghìn năm trước, trái xoài có vị ngọt đậm, thơm, màu sắc đẹp. Lớp đất đỏ, đá ong giàu khoáng chất kết hợp với điều kiện khí hậu đặc trưng đã tạo nên hương vị riêng biệt của trái xoài Đắk Mil, giúp sản phẩm được thị trường săn đón.
Cùng với sự phát triển của vùng chuyên canh xoài, đời sống người dân Đắk Mil có những thay đổi tích cực. Nhiều tuyến đường nội đồng được mở rộng, hệ thống tưới tiết kiệm nước được đầu tư, các hợp tác xã và tổ liên kết sản xuất từng bước hình thành. Người dân không còn sản xuất nhỏ lẻ mà bắt đầu chú trọng liên kết tiêu thụ, xây dựng thương hiệu và nâng cao chất lượng sản phẩm.
Trưởng phòng Kinh tế xã Đắk Mil Cao Đức Nguyên cho biết, xoài hiện là cây trồng chủ lực của địa phương, giúp nhiều hộ dân thoát nghèo và nâng cao thu nhập. “Từ vùng đất sỏi đá, Đắk Mil đã hình thành được vùng sản xuất xoài tập trung có chất lượng cao. Sản phẩm được người tiêu dùng ưa chuộng, đời sống người dân cũng cải thiện rõ rệt”, ông Nguyên nhấn mạnh.
Vùng trồng xoài Đắk Mil còn nằm trên tuyến du lịch thuộc Công viên Địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông, là lợi thế để địa phương phát triển các mô hình du lịch trải nghiệm gắn với nông nghiệp và giá trị địa chất đặc trưng của vùng đất núi lửa.
Không riêng Đắk Mil, nhiều khu vực khác ở phía tây Lâm Đồng cũng đang hình thành những vùng cây ăn trái thích ứng với điều kiện tự nhiên. Tại xã Nam Đà, dưới chân núi lửa Nâm B'lang, nhiều hộ dân đã mạnh dạn chuyển đổi từ cây ngắn ngày sang trồng nhãn, vải...
Anh Hoàng Văn Đăng, ở thôn Ninh Giang cho biết, trước đây gia đình chủ yếu trồng bắp một vụ vào mùa mưa, mùa nắng bỏ trống do thiếu nước nên hiệu quả kinh tế thấp. Năm 2021, anh quyết định chuyển sang trồng nhãn hương chi và vải u hồng trên diện tích hơn 2 ha: “Đất núi lửa giàu dinh dưỡng, khoáng chất từ đá ong tạo nên hương vị đặc trưng của trái cây nên có giá trị kinh tế cao, được thị trường săn đón”.
Các vùng đất hình thành từ hoạt động núi lửa ở phía tây Lâm Đồng đang có nhiều tiềm năng phát triển nông nghiệp chất lượng cao. Ngoài xoài và cây ăn trái, nhiều sản phẩm đặc trưng khác cũng đang được người dân mở rộng sản xuất như gạo Buôn Choáh; cam, quýt Quảng Phú; bơ, ca-cao Krông Nô.
Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Quảng Phú Ngân Thanh Hải, vùng đất đá núi lửa có nhiều lợi thế phát triển nông nghiệp sinh thái và các sản phẩm đặc sản địa phương. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả lâu dài cần có quy hoạch phù hợp; đồng thời hỗ trợ người dân về khoa học, kỹ thuật và xây dựng thương hiệu sản phẩm. Sau một thời gian canh tác, nhiều loại cây đã thích nghi tốt và cho chất lượng đặc trưng. Đây vừa là hướng phát triển kinh tế, vừa góp phần khai thác giá trị của Công viên Địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông.
