Sau khi thế giới liên tục xô đổ các kỷ lục về nhiệt độ trong 3 năm qua, các nhà nghiên cứu đã đặt câu hỏi: Liệu tình trạng biến đổi khí hậu có đang tăng tốc, và nếu có thì tại sao?
Theo nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Geophysical Research Letters, Trái Đất hiện đang nóng lên với tốc độ khoảng 0,35 độ C mỗi thập kỷ. Nguyên nhân chính dẫn đến sự tăng tốc này, một phần trớ trêu thay, lại đến từ việc giảm thiểu ô nhiễm không khí.
Các quy định chặt chẽ về nhiên liệu đối với ngành hàng hải quốc tế đã làm giảm lượng lớn hạt ô nhiễm - những hạt vốn có tác dụng phản xạ ánh sáng mặt trời trở lại không gian và tạo ra lớp mây cách nhiệt.
Khi lớp "lá chắn" này mất đi, Trái Đất hấp thụ nhiều nhiệt hơn. Sự thay đổi rõ ràng đến mức nhà khoa học khí hậu Stefan Rahmstorf từ Viện Nghiên cứu Tác động Khí hậu Potsdam (Đức) phải thốt lên: "Bạn thực sự có thể nhìn thấy bằng mắt thường rằng nó đã tăng tốc".
Nghiên cứu do ông Rahmstorf và nhà thống kê Grant Foster thực hiện được đánh giá là bằng chứng mạnh mẽ nhất cho thấy sự gia tăng tốc độ này. Để đưa ra con số 0,35 độ C/thập kỷ, nhóm đã phân tích 5 bộ dữ liệu nhiệt độ toàn cầu hàng đầu (bao gồm cả dữ liệu của NASA).
Điểm đột phá của nghiên cứu là họ đã tính toán và loại trừ tác động của các yếu tố tự nhiên gây biến động khí hậu, chẳng hạn như hiện tượng thời tiết El Niño (yếu tố lớn góp phần tạo ra mức nhiệt kỷ lục trong năm 2023 và 2024) hay các vụ phun trào núi lửa. Rahmstorf khẳng định, ngay cả khi đã trừ đi yếu tố El Niño, sự tăng tốc của quá trình nóng lên toàn cầu vẫn hiện ra vô cùng rõ nét.
Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng này vẫn là do con người không ngừng đốt nhiên liệu hóa thạch, giải phóng lượng lớn khí thải giữ nhiệt vào khí quyển. Theo dự báo của ông Rahmstorf, với đà này, đến năm 2030, Trái Đất sẽ phá vỡ và duy trì ở mức vượt qua ngưỡng giới hạn của Hiệp định Paris năm 2015: tăng 1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp.
Hậu quả nhãn tiền là các hiện tượng thời tiết như bão, lũ lụt và hạn hán ngày càng trở nên cực đoan. Nhóm nghiên cứu quốc tế World Weather Attribution cho biết chỉ riêng trong năm 2025, hàng triệu người trên toàn cầu đã phải rời bỏ nhà cửa do các thảm họa thời tiết này.
Mặc dù vậy, con số 0,35 độ C/thập kỷ vẫn vấp phải một số ý kiến trái chiều. Trước đó, một ước tính phổ biến khác cho rằng tốc độ hiện tại là 0,27 độ C/thập kỷ.
Zeke Hausfather từ tổ chức phi lợi nhuận theo dõi khí hậu Berkeley Earth nhận định phương pháp loại bỏ các biến động tự nhiên của nghiên cứu mới là "không hoàn hảo và sẽ để lại một số tác động còn sót lại".
Đồng nghiệp của ông, nhà khoa học trưởng Robert Rohde, ước tính tốc độ nóng lên thực tế rơi vào khoảng 0,30 độ C/thập kỷ. Dù có sự chênh lệch nhỏ về con số, tất cả các chuyên gia đều đồng thuận tuyệt đối về một thực tế: sự nóng lên toàn cầu đang thực sự tăng tốc.
Hiện tượng này cũng không diễn ra đồng đều ở mọi nơi. Một nghiên cứu sơ bộ khác do nhà khoa học khí hậu Claudie Beaulieu từ Đại học California, Santa Cruz và các cộng sự thực hiện đã phát hiện ra các "điểm nóng" có tốc độ tăng nhiệt nhanh hơn hẳn phần còn lại của thế giới, điển hình là khu vực đông nam Trung Quốc và đông nam Mexico.
Điều này hoàn toàn trùng khớp với việc hai quốc gia này đang đẩy mạnh các biện pháp làm sạch không khí; khi các chất ô nhiễm che chắn nhiệt độ bị quét sạch, sự nóng lên bộc lộ rõ rệt và khốc liệt hơn. Đứng trước thực trạng khẩn cấp này, ông Rahmstorf đưa ra lời kêu gọi hành động: "Chúng ta phải thực sự ưu tiên việc cắt giảm lượng khí thải - hiện tại chúng ta còn ít thời gian hơn khi tốc độ nóng lên đã tăng nhanh".
