Đây là các hoạt động diễn ra trong khuôn khổ của Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026, nhằm thúc đẩy hợp tác giữa ASEAN với hai đối tác là New Zealand và Vương quốc Anh.
Diễn đàn và Hội thảo có sự tham gia của nhiều nhà hoạch định chính sách, đại diện lãnh đạo địa phương, doanh nghiệp, chuyên gia, học giả các nước ASEAN, New Zealand và Vương quốc Anh; Đại sứ các nước ASEAN, New Zealand và Vương quốc Anh tại Hà Nội; cùng nhiều đại biểu tham dự trực tuyến.
Nhân dịp này, đại diện các nước ASEAN, New Zealand và Vương quốc Anh đánh giá cao vai trò điều phối quan hệ của Việt Nam, cũng như những đóng góp cụ thể và thực chất trong việc thúc đẩy quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện ASEAN-New Zealand và quan hệ Đối tác Đối thoại ASEAN-Anh phát triển.
ASEAN-New Zealand: Từ cam kết đến hành động thực chất
Phát biểu khai mạc Diễn đàn ASEAN-New Zealand về hợp tác tiểu vùng, Thứ trưởng Ngoại giao Đặng Hoàng Giang, Trưởng SOM ASEAN Việt Nam, đánh giá tiểu vùng Mê Công đang đứng trước những thách thức nghiêm trọng và trực tiếp về biến đổi khí hậu, an ninh nguồn nước và an ninh lương thực, vượt quá khả năng ứng phó đơn lẻ của bất kỳ quốc gia nào, đòi hỏi những nỗ lực ở quy mô khu vực.
Với trách nhiệm là nước điều phối, Việt Nam khẳng định cam kết thúc đẩy hợp tác ASEAN-New Zealand ngày càng hiệu quả, thực chất, trên cơ sở bảo đảm “các cam kết chính trị phải được chuyển hóa thành những chương trình hành động cụ thể mà người dân có thể cảm nhận và thụ hưởng”.
Đồng chủ trì Diễn đàn, bà Alana Hudson, Trưởng SOM ASEAN lâm thời của New Zealand, nhấn mạnh tiểu vùng Mê Công là nơi hội tụ những nền kinh tế năng động với di sản văn hóa phong phú, sở hữu một trong những hệ thống sông ngòi quan trọng nhất thế giới, là nguồn sống và sinh kế của hàng triệu người dân.
Tuy nhiên, khu vực này cũng đang phải đối mặt với những thách thức đan xen, phức tạp từ biến đổi khí hậu, quản lý tài nguyên nước đến tăng trưởng bao trùm và bảo đảm tính tự cường kinh tế.
Bà Hudson khẳng định đây là cơ hội quan trọng để các bên lắng nghe, chia sẻ góc nhìn và làm sâu sắc hơn hiểu biết chung về các cơ hội cũng như thách thức của khu vực.
Tại phiên thảo luận, các chuyên gia và học giả khẳng định tầm quan trọng chiến lược của hợp tác tiểu vùng trong cấu trúc khu vực cũng như trong tiến trình hợp tác ASEAN.
Ông Suriyan Vichitlekarn, Giám đốc điều hành Viện Mê Công, và bà Hoàng Thị Hà, chuyên gia cao cấp của Viện Nghiên cứu Đông Á (Singapore), nhất trí cho rằng các thách thức tại tiểu vùng Mê Công, từ an ninh nguồn nước, xâm nhập mặn, sụt lún đất đến di cư và mất sinh kế, đòi hỏi cách tiếp cận toàn diện.
Các đại biểu kiến nghị cần gắn kết hợp tác Mê Công với chương trình nghị sự chung của ASEAN, đưa tiểu vùng trở thành một cấu phần không thể tách rời trong nỗ lực xây dựng Cộng đồng ASEAN tự cường và bao trùm; đồng thời tăng cường điều phối và huy động nguồn lực từ các đối tác đối thoại của ASEAN, trong đó có việc tận dụng uy tín đa phương, chuyên môn kỹ thuật, kinh nghiệm thực tiễn và nguồn tài chính xanh của New Zealand.
Từ góc độ ứng dụng khoa học và công nghệ, ông Declan Graham giới thiệu một loạt giải pháp cụ thể mà New Zealand có thể đóng góp cho tiểu vùng Mê Công, bao gồm nông nghiệp thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu, quản trị môi trường và tài nguyên đất, nghiên cứu và phát triển các giống cây trồng chịu hạn, chịu mặn, công nghệ tuần hoàn và ứng dụng công nghệ sinh học phục vụ quá trình chuyển đổi xanh.
Các đại biểu nhất trí kiến nghị lồng ghép nhiều nội dung hợp tác tiểu vùng vào quá trình triển khai Kế hoạch hành động ASEAN-New Zealand giai đoạn 2026-2030, đặc biệt trong các trụ cột Hành tinh (Planet) và Con người (People).
Các đại biểu cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải tăng cường ứng dụng các công nghệ mới, trong đó có trí tuệ nhân tạo (AI), nhằm đẩy nhanh quá trình đánh giá, thiết kế và triển khai các dự án hợp tác cụ thể; đồng thời thúc đẩy hình thành khuôn khổ trao đổi thường niên ASEAN-New Zealand về hợp tác tiểu vùng, hướng tới duy trì đối thoại định kỳ theo khuôn khổ Track 1.5.
Các đại biểu nhất trí rằng hợp tác tiểu vùng không đơn thuần là câu chuyện hỗ trợ phát triển mà còn là một cấu phần quan trọng bảo đảm sự tự cường, thịnh vượng chung và phát triển bao trùm của cả Cộng đồng ASEAN.
Việc nâng cao khả năng chống chịu trước thiên tai và hỗ trợ chuyển đổi sinh kế cho các địa phương, cộng đồng dễ bị tổn thương tại tiểu vùng Mê Công chính là đóng góp thiết thực vào việc củng cố nền tảng vững chắc của mái nhà chung ASEAN trong bối cảnh mới.
ASEAN-Anh: 5 năm đồng hành, kiến tạo tương lai
Phát biểu khai mạc Hội thảo ASEAN-Anh kỷ niệm 5 năm thiết lập quan hệ Đối tác Đối thoại (2021-2026), Thứ trưởng Ngoại giao Đặng Hoàng Giang, Trưởng SOM ASEAN của Việt Nam, khẳng định việc Vương quốc Anh trở thành Đối tác Đối thoại của ASEAN năm 2021 là một dấu mốc quan trọng, phản ánh lợi ích chung của hai bên trong việc duy trì hòa bình, ổn định, hợp tác và thịnh vượng tại khu vực.
Những kết quả tích cực mà ASEAN và Vương quốc Anh đạt được trong 5 năm qua đã tạo nền tảng thuận lợi cho hợp tác trong giai đoạn tới, đặc biệt là việc tạo điều kiện để Vương quốc Anh tham gia sâu hơn vào các cơ chế do ASEAN dẫn dắt ở khu vực, hỗ trợ hiệu quả hơn các nỗ lực xây dựng Cộng đồng ASEAN và thúc đẩy mạnh mẽ hơn hợp tác thực chất vì lợi ích chung của hai bên.
Thứ trưởng khẳng định: “Khả năng bổ trợ thiết thực cho các ưu tiên của ASEAN, góp phần nâng cao khả năng thích ứng và tự cường của khu vực chính là giá trị của quan hệ ASEAN-Anh”.
Tại Hội thảo, các đại biểu đã nhìn lại những kết quả đạt được sau 5 năm thiết lập quan hệ ASEAN-Anh. Bà Phantipha, nguyên Đại sứ, Trưởng Phái đoàn Thái Lan tại ASEAN, nhận xét quan hệ ASEAN-Anh đang “đi đúng hướng”, song vẫn chưa phát huy hết tiềm năng chiến lược.
Nhiều đại biểu nhấn mạnh rằng trong bối cảnh mới, ASEAN và Anh cần điều chỉnh các ưu tiên và trọng tâm hợp tác để thích ứng hiệu quả hơn với tình hình mới, thúc đẩy quan hệ hợp tác thực chất hơn, mang lại lợi ích cụ thể hơn cho người dân, doanh nghiệp và hai khu vực trong giai đoạn tiếp theo.
Các đại biểu cũng trao đổi, chia sẻ những kỳ vọng, góc nhìn và khuyến nghị về triển vọng chiến lược của quan hệ ASEAN-Anh, trong đó có việc tăng cường đối thoại chiến lược, mở rộng hợp tác và nghiên cứu các cơ chế hợp tác linh hoạt, hiệu quả hơn nhằm đáp ứng các thách thức đang nổi lên trong khu vực.
Quan hệ ASEAN-Anh cần chuyển từ giai đoạn “xây dựng lòng tin” sang giai đoạn “xây dựng tự cường”, như nhận xét của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hà Anh Tuấn, Quyền Trưởng khoa Chính trị quốc tế và Ngoại giao, Học viện Ngoại giao.
Các lĩnh vực hợp tác như quản trị toàn cầu, tăng cường khả năng chống chịu của nền kinh tế, củng cố chuỗi cung ứng, khoáng sản chiến lược, nâng cao nhận thức không gian biển, công nghệ mới nổi, quản trị số, tài chính xanh, năng lượng tái tạo, hạ tầng cảng biển... là những nội dung được đề cập xuyên suốt Hội thảo.
Đặc biệt, các đại diện lãnh đạo trẻ tiêu biểu đến từ ASEAN và Anh trong khuôn khổ Chương trình ASEAN Future Forum NextGen đã đưa ra nhiều ý tưởng và đề xuất hợp tác trong các lĩnh vực mới như công nghệ, khoa học và AI, phản ánh cách nhìn, niềm tin và kỳ vọng của thế hệ trẻ đối với tương lai khu vực.
Chia sẻ quan điểm tại Hội thảo, Thứ trưởng Ngoại giao, Thịnh vượng và Phát triển Vương quốc Anh Seema Malhotra nhấn mạnh năm 2026 là dịp để ASEAN và Anh cùng nhìn lại những thành tựu đã đạt được, đồng thời trao đổi về các ưu tiên và khát vọng chung trong thời gian tới.
Thứ trưởng khẳng định Anh cam kết tiếp tục làm sâu sắc và đưa quan hệ với ASEAN phát triển mạnh mẽ hơn nữa, đồng thời nhấn mạnh sự ủng hộ của Anh đối với vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực cũng như Tầm nhìn ASEAN về Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương (AOIP).
Nhân dịp này, Thứ trưởng Ngoại giao Đặng Hoàng Giang, Trưởng SOM ASEAN Việt Nam, đã có các cuộc gặp với Đại sứ Vương Kình, Trưởng Phái đoàn Trung Quốc tại ASEAN; Đại sứ Yonetani Koji, Trưởng Phái đoàn Nhật Bản tại ASEAN; và Thứ trưởng Ngoại giao, Thịnh vượng và Phát triển Vương quốc Anh Seema Malhotra để trao đổi về các vấn đề song phương và phối hợp trong các khuôn khổ hợp tác giữa ASEAN với các đối tác.
