Quan trắc “đạt chuẩn” nhưng vẫn ô nhiễm
Bãi rác thành phố Việt Trì tại phường Vân Phú được xác định là một trong những nguồn phát sinh mùi hôi nghiêm trọng, dai dẳng nhất. Mùi hôi thối từ bãi rác khiến người dân các phường Vân Phú, Nông Trang và Việt Trì phải “chịu trận” mỗi lúc gió xuôi. Khi gió ngược, “đến lượt” người dân xã Hy Cương gánh chịu. Mùi khó chịu thậm chí tỏa quanh khu vực Đền Hùng, nơi được quy hoạch nhiều dự án đô thị sinh thái. Các nhà dân, công sở, đơn vị bộ đội gần bãi rác phải đóng kín cửa suốt ngày.
Anh Trần Văn Cấn, người dân khu 8, phường Vân Phú than thở: “Sợ nhất là trời mưa rồi nắng thì mùi từ bãi rác càng nồng nặc. Người dân làng An Thái nhiều năm phải chịu đựng rồi. Trẻ em cũng sinh bệnh vì bãi rác này!”.
Về nguồn thải công nghiệp, khu vực phường Thanh Miếu gần cầu Việt Trì có hàng loạt nhà máy xây dựng đã lâu như Nhà máy Hóa chất Việt Trì (năm 1959), Nhà máy Giấy Việt Trì (năm 1961), cụm nhà máy sợi dệt Pangrim Neotex (năm 1992). Nhiều nhà máy đã đầu tư công nghệ xử lý môi trường, song tình trạng ô nhiễm mùi hôi vẫn rõ rệt.
Theo cơ quan chuyên môn, thời điểm dễ phát sinh ô nhiễm không khí thường rơi vào khoảng từ tháng 10 năm trước đến tháng 4 năm sau, khi điều kiện thời tiết làm khuếch tán khí thải. Mặc dù vậy, dựa trên các số liệu quan trắc, chất lượng môi trường không khí trên địa bàn tỉnh Phú Thọ từ năm 2021 đến nay lại được đánh giá “tương đối ổn định”?
Ông Nguyễn Văn Linh, Chi cục trưởng Bảo vệ môi trường và Biến đổi khí hậu, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Phú Thọ cho biết, mùi hôi hiện nay chủ yếu được đánh giá bằng cảm quan, do không có thiết bị đo mùi và không còn chỉ tiêu mùi trong quy chuẩn kỹ thuật quốc gia nên không có cơ sở để xử lý hành chính đối với các cơ sở gây ô nhiễm. Mặt khác, một số mùi là tổng hợp các dung môi hữu cơ, phân tích từng chỉ tiêu riêng lẻ thì không vượt quy chuẩn, nhưng tổng hợp lại gây khó chịu.
Cần hành động quyết liệt
Ô nhiễm không khí tại đô thị Việt Trì xuất phát từ nhiều nguồn, trong đó nổi bật là các cơ sở công nghiệp cũ nằm xen kẽ khu dân cư, sử dụng công nghệ lạc hậu, phát sinh khí thải và mùi khó chịu. Những năm gần đây, đã có những doanh nghiệp bị xử phạt do vi phạm quy định về khí thải, như Công ty TNHH DK International hay Công ty cổ phần Sara Phú Thọ.
Để đối phó vấn đề ô nhiễm, tỉnh Phú Thọ đã ban hành nhiều kế hoạch, giải pháp quản lý môi trường không khí cũng như tăng cường quan trắc, kiểm tra và xử lý vi phạm. Gần đây, tỉnh đang tìm cách di dời các nhà máy sản xuất gây ô nhiễm ra khỏi nội đô Việt Trì. Theo đánh giá của các chuyên gia, việc di dời sẽ khó khăn và mất nhiều thời gian nếu tỉnh không chỉ đạo quyết liệt.
Tình trạng bãi rác Vân Phú quá tải kéo dài, chủ yếu xử lý bằng chôn lấp, hệ thống thu gom khí và nước rỉ rác chưa đồng bộ cũng là nguyên nhân làm phát tán mùi và khí độc. Các dự án xử lý rác thay thế triển khai chậm, khiến áp lực dồn lên bãi rác hiện hữu. Cùng với đó, việc phân loại rác tại nguồn còn hạn chế, tình trạng đốt rác, đốt phụ phẩm, hoạt động xây dựng và giao thông làm gia tăng ô nhiễm cục bộ trong khu dân cư.
Về vấn đề này, Phú Thọ cần có phương án xây dựng các khu xử lý tập trung quy mô lớn, ứng dụng công nghệ hiện đại, từng bước thay thế các bãi rác chôn lấp truyền thống. Trước mắt, tỉnh cần đẩy nhanh tiến độ đưa nhà máy xử lý rác thải sinh hoạt phát điện tại xã Trạm Thản vào hoạt động, coi đây là khâu then chốt để giảm tải và có kế hoạch đóng cửa bãi rác Vân Phú. Trong thời gian chuyển tiếp, cần nâng cấp công nghệ xử lý tại bãi rác hiện hữu, áp dụng biện pháp khử mùi hiệu quả.
Ngoài các giải pháp kỹ thuật, tỉnh cần minh bạch hóa thông tin môi trường, công khai kết quả quan trắc, tiến độ di dời nhà máy, xử lý rác thải để người dân giám sát.
Theo lộ trình 2026-2030, Phú Thọ sẽ di dời nhà máy tại các phường Thanh Miếu, Việt Trì, Nông Trang đến Khu công nghiệp Trung Hà II và Khu công nghiệp Phù Ninh. Dự kiến, nhà máy Hóa chất Việt Trì sẽ di dời trong năm 2026. Các nhà máy Giấy Việt Trì, Sứ vệ sinh Viglacera Việt Trì, Xi-măng Hùng Vương di dời trong giai đoạn 2026-2029.
