Phát huy giá trị truyền thống
Sau khi hợp nhất, vận hành bộ máy chính quyền hai cấp, tỉnh Bắc Ninh trở thành nền kinh tế lớn đứng thứ năm toàn quốc. Những năm qua, tỉnh Bắc Ninh luôn ở trong tốp đầu của cả nước trên nhiều lĩnh vực như thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), phát triển giáo dục với nhiều học sinh đoạt giải trong nước và quốc tế, số lượng lớn di tích văn hóa vật thể, phi vật thể, bảo vật quốc gia, di sản văn hóa được UNESCO công nhận… Để có được những thành tựu đó, tỉnh Bắc Ninh luôn chú trọng triển khai các quyết sách, chương trình, giải pháp về bồi đắp, phát huy động lực, nguồn lực văn hóa và con người. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ I khẳng định, một trong những giải pháp quan trọng là: Xây dựng văn hóa, xã hội, con người Bắc Ninh phát triển toàn diện, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống kết hợp ứng dụng công nghệ để trở thành “sức mạnh mềm” và là động lực, nguồn lực quan trọng trong giai đoạn mới.
Bắc Ninh, vùng đất Kinh Bắc xưa là nơi lịch sử và văn hóa đan xen hài hòa. Trong chiều dài hàng nghìn năm lịch sử, vùng đất này luôn là “phên giậu” bảo vệ kinh đô của đất nước, là một trong “tứ trấn” trọng yếu của quốc gia. Tiến sĩ Nguyễn Văn Đáp, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh từng chia sẻ trong một hội thảo: “Từ những cuộc “va chạm” văn hóa Đông-Tây qua các triều đại, Bắc Ninh đã kết tinh thành một bản sắc riêng biệt, vừa hào hùng, vừa thanh lịch, vừa sáng tạo”. Quả vậy, nơi đây là quê hương của các danh nhân, hiền tài từ Vua Lý Thái Tổ - người sáng lập triều Lý, đến các bậc anh hùng cách mạng như Hoàng Hoa Thám, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ - nhà lãnh đạo xuất sắc của Đảng và cách mạng Việt Nam, các nhà lãnh đạo, chiến sĩ cộng sản tiền bối tiêu biểu Ngô Gia Tự, Lê Quang Đạo... Những giá trị ấy không phải là di tích tĩnh lặng, mà là nguồn lực khơi dậy nội lực cho con người Bắc Ninh hôm nay. Dạo bước qua đền Đô nơi thờ tự tám vị vua triều Lý, du khách không chỉ chiêm ngưỡng kiến trúc cổ kính, mà còn cảm nhận được tinh thần “Uống nước nhớ nguồn”. Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, tại lễ kỷ niệm 1015 năm Ngày Đức vua Lý Thái Tổ đăng quang, nhấn mạnh: “Mạch nguồn văn hóa từ ngàn đời đã kết tinh thành giá trị nổi bật của người Bắc Ninh: Giàu lòng yêu nước, nhân ái, đoàn kết, cần cù, năng động và hiếu khách”. Những phẩm chất ấy chính là “sản phẩm” của văn hóa, đồng thời là chủ thể sáng tạo, cầu nối giữa quá khứ và tương lai.
“Hiền tài là nguyên khí của quốc gia”, những câu chữ của Tiến sĩ Thân Nhân Trung người xứ Kinh Bắc đến nay vẫn mang tính thời sự. Trong dòng chảy lịch sử, Bắc Ninh đã chứng kiến sự hội tụ tinh hoa với hơn 600 tiến sĩ được ghi danh tại Văn Miếu. Bắc Ninh còn có các làng khoa bảng, các làng nghề thủ công như gốm Phù Lãng, tranh Đông Hồ, cùng các lễ hội dân gian với gần 1.300 lễ hội truyền thống, tất cả đều góp phần làm nên bản sắc dân tộc Việt Nam. Di sản văn hóa Bắc Ninh, cả vật thể lẫn phi vật thể, chính là minh chứng rõ nét nhất cho sức mạnh nội sinh ấy. Đến nay, tỉnh có 1.451 di tích được xếp hạng, trong đó 11 di tích quốc gia đặc biệt, 297 di tích quốc gia, và 1.101 di tích cấp tỉnh; 24 bảo vật quốc gia; 36 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Chỉ riêng năm 2025, Bắc Ninh đón 6,3 triệu lượt du khách, tăng đáng kể nhờ các lễ hội và tour trải nghiệm văn hóa. Anh Trần Văn Minh, hướng dẫn viên tại chùa Bút Tháp, chia sẻ: Sau khi MV “Bắc Bling” lan tỏa, chúng tôi tổ chức tour miễn phí “Tinh hoa văn hóa Bắc Ninh - Sắc màu di sản” hằng tuần. Chỉ trong quý I/2025, đã có gần 600.000 lượt khách, doanh thu đạt 495 tỷ đồng. Du khách không chỉ thăm chùa Dâu, đền Bà Chúa Kho, mà còn tham gia làm tranh Đông Hồ hay hát quan họ. Những con số này phản ánh sự bùng nổ du lịch, với hơn 1.000 cơ sở lưu trú và các lễ hội đặc sắc như lễ hội vật cầu bùn xã Vân Hà hay các tour tâm linh liên kết di sản.
Ưu tiên nguồn lực, giải pháp đồng bộ
Những nghị quyết, chính sách của tỉnh mang lại kết quả là hệ thống thiết chế văn hóa được đầu tư đồng bộ, với các công trình như Trung tâm Văn hóa-Triển lãm tỉnh, Nhà hát Dân ca quan họ, và Trung tâm bảo tồn tranh Đông Hồ… 5 năm qua, hàng trăm di tích được trùng tu, như chùa Vĩnh Nghiêm, chùa Bổ Đà, chùa Dạm, di tích địa điểm chiến thắng Xương Giang. Đáng chú ý, sau sáp nhập, chỉ trong ba tháng (từ tháng 7-9/2025), tỉnh tổ chức hơn 200 hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch. Bắc Ninh còn chủ động hội nhập quốc tế trên nhiều phương diện như thu hút hơn 3.000 nhà đầu tư từ 45 quốc gia và vùng lãnh thổ, thiết lập quan hệ với tám địa phương của năm quốc gia. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Chu Văn Tuấn, Viện trưởng Nghiên cứu tôn giáo đề xuất: “Bắc Ninh cần đầu tư nghiên cứu, sưu tầm giá trị văn hóa tín ngưỡng, tôn giáo để làm giàu tài nguyên, đồng thời khai thác phát triển du lịch”.
Cùng với bảo tồn phát huy các giá trị về văn hóa, tỉnh Bắc Ninh cũng xây dựng và triển khai nghị quyết cụ thể về xây dựng và phát triển con người Bắc Ninh đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững. Tỉnh tập trung vào phát triển con người toàn diện, xây dựng văn hóa số, môi trường văn hóa lành mạnh, đầu tư thiết chế văn hóa thể thao, gắn với phát huy bản sắc văn hóa Kinh Bắc, đưa văn hóa thành “sức mạnh mềm” thúc đẩy kinh tế-xã hội theo hướng bền vững. Bắc Ninh đã và đang tập trung những nguồn lực mạnh mẽ đầu tư cho giáo dục ở các cấp học, đưa ra nhiều chính sách nhằm thu hút nhân tài, đào tạo lao động chất lượng cao. Tỉnh có nhiều ưu đãi trong xây dựng các trường đào tạo, trường đại học trên địa bàn. Cùng với đó là các chính sách hỗ trợ những người tham gia học tập nhất là lĩnh vực công nghệ cao, chuyển đổi số và công nghiệp bán dẫn. Đồng chí Mai Sơn, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân tỉnh cho biết: “Tỉnh Bắc Ninh đã xây dựng được một hệ sinh thái công nghiệp khá hoàn chỉnh. Chính vì vậy, việc đào tạo đội ngũ lao động chất lượng cao, chăm lo đời sống người lao động để tạo lập nguồn nhân lực bền vững qua nhiều thế hệ đang là ưu tiên hàng đầu. Đời sống của người công nhân sung túc, nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ là thế mạnh vượt trội trong thu hút đầu tư công nghiệp nói riêng và phát triển văn hóa con người Bắc Ninh nói chung”.
Tuy nhiên, hành trình bồi đắp và phát huy nguồn lực văn hóa, con người Bắc Ninh cũng đang gặp nhiều thách thức. Trong bối cảnh công nghiệp hóa, tỉnh phải đối mặt nguy cơ mai một bản sắc giữa dòng chảy đô thị hóa. Lao động nhập cư tăng nhanh, nhưng khoảng cách hưởng thụ văn hóa giữa vùng miền vẫn tồn tại. Thêm vào đó, tác động của mạng xã hội và kinh tế số đòi hỏi tỉnh cần xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, bài trừ hủ tục và tệ nạn, giữ gìn an ninh trật tự, xây dựng môi trường sống an toàn cho người dân. Từ quan điểm tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh "Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”, Bắc Ninh tiếp tục tỏa sáng, chứng minh rằng, bồi đắp văn hóa chính là chìa khóa cho sự phát triển bền vững, thịnh vượng, nơi kinh tế giàu song hành với cốt cách sang trọng và bản sắc đặc trưng.
