Bắc Ninh phát huy giá trị không gian phật giáo Trúc Lâm - Di sản văn hóa thế giới

Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc thuộc các tỉnh Bắc Ninh, Quảng Ninh và thành phố Hải Phòng là Di sản văn hóa thế giới. Trong đó không gian văn hóa Phật giáo Tây Yên Tử, một quần thể di tích và danh thắng độc đáo là một phần quan trọng của di sản này.

Lễ hội Tây Yên Tử được tổ chức hằng năm.
Lễ hội Tây Yên Tử được tổ chức hằng năm.

Di sản với giá trị mang tính toàn cầu

Hồ sơ di sản nhấn mạnh, hiện nay có khoảng 30 triệu tín đồ, 50.000 tăng ni và hơn 15.000 ngôi chùa Trúc Lâm tại hơn 30 quốc gia trên thế giới. Các địa điểm tiêu biểu như chùa Trúc Lâm Paris (Pháp) hay Giải thưởng Trần Nhân Tông về hòa bình (Mỹ) đã được ghi nhận, khẳng định giá trị toàn cầu của di sản này.

Quần thể di tích không chỉ là bằng chứng lịch sử mà còn thể hiện chiều sâu tâm linh, gắn kết con người với thiên nhiên - yếu tố làm nên bản sắc văn hóa Việt Nam. Là minh chứng độc đáo cho sự kết hợp giữa nhà nước, tôn giáo và nhân dân trong việc hình thành bản sắc dân tộc; cùng với cảnh quan linh thiêng hình thành qua tương tác với thiên nhiên, và hệ thống đạo đức nhấn mạnh hòa bình, khoan dung và hòa hợp của phật giáo Trúc Lâm Yên Tử mang giá trị toàn cầu.

Không gian phật giáo Trúc Lâm Yên Tử đã phát triển rực rỡ trên vùng đất Tây Yên Tử trải dài về đến miền trung du đất Bắc Giang cũ chạm đến bờ bắc Sông Cầu. Trải qua thăng trầm lịch sử dấu vết của phật giáo Trúc Lâm Yên Tử đã và đang được các nhà nghiên cứu khẳng định rõ nét qua các công trình hiện hữu và hàng chục công trình khảo cổ học.

vn1.jpg
Chùa Vĩnh Nghiêm được xem là trung tâm của Phật giáo Trúc Lâm.

Không gian phật giáo còn mãi với thời gian

Chùa Vĩnh Nghiêm được xem là trung tâm của không gian văn hóa Phật giáo Trúc Lâm tọa lạc tại xã Trí Yên. Được xây dựng từ thế kỷ XI dưới thời vua Lý Thái Tổ với tên gọi Chúc Thánh Tự, chùa được vua Trần Nhân Tông mở rộng và đổi tên thành Vĩnh Nghiêm vào thế kỷ XIII, mang ý nghĩa “mãi mãi trường tồn, mãi mãi tôn nghiêm”.

Chùa không chỉ là nơi tu hành của Trúc Lâm Tam Tổ (Trần Nhân Tông, Pháp Loa, Huyền Quang) mà còn là trung tâm đào tạo tăng sĩ và hoằng dương Phật pháp thời Trần.

Một trong những di sản quý giá nhất của chùa Vĩnh Nghiêm là kho mộc bản kinh Phật, gồm 3.050 bản khắc với 9 đầu sách, được công nhận là Di sản Ký ức thế giới khu vực châu Á-Thái Bình Dương bởi UNESCO vào năm 2012. Các mộc bản này, được khắc trên gỗ thị, không chỉ chứa đựng kinh, luật, luận mà còn bao gồm các tác phẩm thơ, phú, nhật ký của các thiền sư Trúc Lâm, đánh dấu sự phát triển của chữ Nôm và quá trình Việt hóa Phật giáo.

tam-to.jpg
Bộ tượng Tam tổ Trúc Lâm chùa Vĩnh Nghiêm là Bảo vật Quốc gia.

Ngoài ra, bộ tượng Tam Tổ Trúc Lâm, tạc từ gỗ mít vào thế kỷ XIX, được công nhận là bảo vật quốc gia vào năm 2025, thể hiện giá trị nghệ thuật và lịch sử độc đáo.

Chùa Bổ Đà là một trung tâm Phật giáo lớn, gắn liền với Thiền phái Lâm Tế. Tương truyền có từ thời Lý, chùa được tu bổ và mở rộng vào thời vua Lê Dụ Tông (1720-1729). Với kiến trúc độc đáo “nội thông ngoại bế” chùa Bổ Đà được bao bọc bởi rặng tre xanh và tường trình đất, tạo nên vẻ u tịch, linh thiêng.

Điểm nhấn của chùa Bổ Đà là vườn tháp lớn nhất Việt Nam, gồm 110 ngôi tháp chứa tro cốt và xá lị của 1.214 tăng ni thuộc Thiền phái Lâm Tế. Kho mộc bản kinh Phật với 1.935 bản khắc, niên đại từ năm 1740, là một di sản quý giá, được khắc trên gỗ thị với nét chữ tinh xảo, chứa đựng các giá trị lịch sử, văn hóa và y học.

bd2.jpg
Vườn tháp chùa Bổ Đà.

Hệ thống hơn 40 pho tượng Phật cổ thời Lê và Nguyễn, cùng các di vật như chuông đồng, bia đá, thể hiện sự giao thoa tam giáo đồng nguyên (Phật, Nho, Đạo).

Lễ hội chùa Bổ Đà, diễn ra từ ngày 15 đến 18 tháng 2 âm lịch, không chỉ là dịp tưởng nhớ tổ khai sơn mà còn là cơ hội để quảng bá văn hóa Quan họ Kinh Bắc. Chùa Bổ Đà được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt vào năm 2016, khẳng định vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Phật giáo Việt Nam.

Quần thể Tây Yên Tử, nơi chứa đựng không gian văn hóa Phật giáo Trúc Lâm còn bao gồm nhiều di tích và danh thắng trải dài từ xã Sơn Động đến xã Yên Dũng, tỉnh Bắc Ninh như chùa Am Vãi, Suối Mỡ, hồ Khuôn Thần, rừng Khe Rỗ và Thiền viện Trúc Lâm Phượng Hoàng.

Chùa Am Vãi (Lục Ngạn) mang dấu ấn Phật giáo thời Trần với ngôi tháp đá “Liên Hoa bảo tháp” và giếng nước không bao giờ cạn, gắn liền với truyền thuyết về công chúa nhà Trần tu hành. Lễ hội chùa Am Vãi là một sự kiện văn hóa lớn, thu hút đông đảo tín đồ và du khách.

Những nỗ lực bảo tồn và phát huy

Để bảo tồn và phát huy giá trị của quần thể Tây Yên Tử, tỉnh Bắc Giang (cũ) đã triển khai nhiều kế hoạch quy hoạch cụ thể. Theo Quyết định số 105 ngày 29/11/2013 của Ủy ban nhân dân tỉnh, phạm vi bảo tồn Tây Yên Tử bao gồm 9 cụm di tích, từ Khu Đồng Thông đến chùa Vĩnh Nghiêm, với mục tiêu bảo vệ toàn vẹn các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể.

bd3.jpg
Du khách trẩy hội chùa Bổ Đà.

Đặc biệt tỉnh đã cho khảo sát và triển khai phục dựng “Con đường Hoằng dương Phật pháp” tái hiện lại đường đi của Phật hoàng Trần Nhân Tông bên sườn Tây Yên Tử để lên đỉnh Yên Tử tu hành.

Với những tín đồ đạo phật khi được đặt chân về vùng đất Tây Yên Tử là như được trải nghiệm theo bước chân của Phật Hoàng Trần Nhân Tông từ một vị vua, từ một con người trần thế để về với cõi Phật.

Vì vậy giá trị của con đường “Hành hương về đất Phật theo bước chân Phật Hoàng” được coi như “bảo vật” chỉ có được bên sườn Tây Yên Tử. Nó gợi nhớ đến tour du lịch Hành hương theo dấu chân Đức Phật Thích Ca ở đất nước Ấn Độ.

Đối với chùa Vĩnh Nghiêm, Quy hoạch bảo tồn và phát huy giá trị Di tích quốc gia đặc biệt đã Chính phủ phê duyệt, với diện tích quy hoạch 40ha.

Kế hoạch này tập trung vào việc bảo tồn nguyên trạng khu nội tự, tôn tạo cảnh quan, và xây dựng các công trình phụ trợ như tam quan, tháp Phổ Quang, giảng đường Phật học và khu chế tác mộc bản.

Việc bảo tồn cây xanh cổ thụ, chỉnh trang sân vườn và kết nối với các di tích khác trong tỉnh cũng được chú trọng, nhằm biến chùa Vĩnh Nghiêm thành điểm đến du lịch tâm linh hấp dẫn.

tyt2.jpg
Một góc khu du lịch sinh thái tâm linh Tây Yên Tử.

Chùa Bổ Đà cũng được đầu tư bảo tồn với các dự án tu bổ kiến trúc, bảo quản mộc bản và tượng thờ. Các hoạt động lễ hội và hội thi hát Quan họ được tổ chức thường xuyên, góp phần quảng bá di sản văn hóa phi vật thể của địa phương.

Tây Yên Tử sở hữu tiềm năng lớn để phát triển du lịch tâm linh và cộng đồng, nhờ sự kết hợp giữa giá trị lịch sử, văn hóa và cảnh quan thiên nhiên kỳ vĩ.

Tỉnh Bắc Ninh đang xây dựng các tour du lịch kết nối Tây Yên Tử với Đông Yên Tử (Quảng Ninh) và các di tích khác trong khu vực, tạo thành chuỗi sản phẩm du lịch phong phú.

Các lễ hội truyền thống như lễ hội chùa Vĩnh Nghiêm, chùa Bổ Đà và Suối Mỡ được tổ chức trọng thể, kết hợp các hoạt động văn hóa, thể thao và trò chơi dân gian, thu hút hàng triệu du khách mỗi năm.

Những nỗ lực bảo tồn và phát huy giá trị của quần thể này không chỉ góp phần bảo vệ một di sản văn thế giới mà còn thúc đẩy phát triển du lịch, kinh tế và đoàn kết cộng đồng, lưu giữ tinh hoa của dân tộc Việt Nam cho các thế hệ mai sau.

Có thể bạn quan tâm

Các đại diện Trà Việt Tú nhận vinh danh tại sự kiện phân hạng sản phẩm OCOP Trung ương năm 2025. (Ảnh: L.Hường)

Trà biển Quảng Ninh khẳng định vị thế OCOP

Trong đời sống văn hóa người Việt, trà không chỉ là thức uống mà còn là một nếp sinh hoạt lâu đời, một cách ứng xử và thưởng thức tinh tế. Những năm gần đây, ngành trà Việt Nam đang nỗ lực nâng cao chất lượng và mở rộng thị trường với những sản phẩm mang đậm bản sắc.

Tuyến đường sắt đô thị số 3 Nhổn-ga Hà Nội đã đưa vào sử dụng đoạn trên cao Nhổn-Cầu Giấy góp phần cải thiện giao thông trên tuyến đường từ cửa ngõ phía tây vào trung tâm Thủ đô.

Bắt đầu rào chắn, phân luồng giao thông thi công hai ga ngầm của tuyến đường sắt đô thị số 5 (Văn Cao-Hòa Lạc)

Ban Quản lý đường sắt đô thị Hà Nội (MRB) cho biết, từ ngày 16/4/2026 đến hết ngày 15/4/2027, đơn vị thi công rào chắn và phân luồng tổ chức giao thông phục vụ thi công nhà ga S1 (ga Quần Ngựa) và nhà ga S3 (ga Vành đai 1) thuộc dự án Đầu tư xây dựng đường sắt đô thị thành phố Hà Nội, tuyến số 5 (Văn Cao-Hòa Lạc).

Nói chuyện chuyên đề "Lấp lánh cùng trang sách" của hai nhà văn Phạm Vân Anh và Mai Phương trong chuỗi sự kiện Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam tại Bắc Ninh.

Lấp lánh cùng trang sách

Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam năm 2026 đang lan tỏa khắp tỉnh Bắc Ninh. Hàng loạt hoạt động đã diễn ra tại Thư viện Bắc Ninh số 1, số 2 và trung tâm quảng trường của tỉnh. Tất cả đều hướng tới thông điệp “Sách-Tri thức-Khát vọng phát triển đất nước” và “Lan tỏa văn hóa đọc-Gìn giữ bản sắc Kinh Bắc”.

Quang cảnh hội nghị.

Đảng ủy Học viện Quân y sơ kết 5 năm thực hiện Kết luận số 21-KL/TW

Sau 5 năm triển khai thực hiện Kết luận số 21-KL/TW, cấp ủy đảng các cấp trong Đảng bộ Học viện Quân y đã lãnh đạo, chỉ đạo với nhiều chủ trương, biện pháp thiết thực, hiệu quả, đạt được nhiều kết quả tốt; góp phần xây dựng Đảng bộ Học viện trong sạch vững mạnh, đơn vị vững mạnh toàn diện “Mẫu mực, tiêu biểu”.

Trong kế hoạch nâng cao chỉ số năng lực cạnh tranh của thành phố, Hải Phòng sẽ tập trung hỗ trợ thực chất, hiệu quả doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và hộ kinh doanh.

Hải Phòng phấn đấu nằm trong top 3 địa phương có chỉ số PCI dẫn đầu cả nước

Thành phố Hải Phòng xác định cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh là nhiệm vụ quan trọng, cấp bách, cần ưu tiên tập trung để tháo gỡ khó khăn, loại bỏ các rào cản, khơi thông các điểm nghẽn về thể chế và thực thi, tạo môi trường đầu tư, kinh doanh lành mạnh, bình đẳng tất cả các thành phần kinh tế cùng phát triển.

Lãnh đạo Đảng ủy phường Hồng Hà trao quyết định giao đất tái định cư cho các hộ dân thuộc diện giải phóng mặt bằng dự án cầu Tứ Liên.

Phường Hồng Hà bảo đảm quyền lợi tái định cư cho các hộ dân thuộc diện giải phóng mặt bằng 2 dự án trọng điểm

Phường Hồng Hà (Hà Nội) đang triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ người dân thuộc diện giải phóng mặt bằng các dự án cầu Tứ Liên, cầu Trần Hưng Đạo sớm ổn định nơi ở mới, bảo đảm quyền lợi hợp pháp, góp phần đẩy nhanh tiến độ các công trình hạ tầng trọng điểm của Thủ đô.

Đoàn công tác thăm, tặng quà động viên công nhân, người lao động Công ty trách nhiệm hữu hạn Pearl Global Việt Nam.

Lãnh đạo tỉnh Bắc Ninh thăm, động viên cán bộ, công nhân viên, người lao động

Nhân dịp Tháng Công nhân năm 2026, ngày 17/4, Đoàn công tác của tỉnh Bắc Ninh do đồng chí Nguyễn Hồng Thái, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Bắc Ninh dẫn đầu đã tới thăm, động viên cán bộ, công nhân viên, người lao động Công ty trách nhiệm hữu hạn Pearl Global Việt Nam (tổ dân phố Núm, phường Bắc Giang, Bắc Ninh).

Phát triển xe buýt điện và phương tiện sử dụng năng lượng sạch được xem là một trong những giải pháp căn cơ nhằm giảm lượng khí thải từ hoạt động giao thông.

Hà Nội đẩy mạnh chuyển đổi xe buýt điện, hướng tới giao thông công cộng xanh

Thực hiện lộ trình phát triển giao thông công cộng xanh, thân thiện với môi trường, từ ngày 18/4, thành phố Hà Nội tiếp tục bổ sung 53 xe buýt điện vào vận hành trên 3 tuyến buýt số 16, 24 và 29, nâng tổng số lên 699 xe, trong đó có 560 xe buýt điện và 139 xe buýt sử dụng khí CNG, chiếm 35,8% tổng số phương tiện.

Lực lượng chức năng bắt giữ 12.240kg chân lợn đông lạnh không rõ nguồn gốc.

Quảng Ninh quyết liệt ngăn chặn buôn lậu và gian lận thương mại

Là tỉnh có biên giới trải dài cả trên bộ và trên biển, có nhiều cửa khẩu, cảng biển, đường mòn tiếp giáp biên giới, tiềm ẩn hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại và các loại tội phạm xuyên biên giới. Thời gian qua, tỉnh Quảng Ninh đã có nhiều giải pháp quyết liệt ngăn chặn buôn lậu, gian lận thương mại trên địa bàn.

Ảnh minh họa.

Thực đơn dinh dưỡng bảo vệ thận cho người bị chứng thận hư

Kiêng khem quá mức sẽ dẫn đến suy kiệt cơ thể, hoặc bồi bổ sai cách lại tạo gánh nặng cho thận là 2 bài toán đặt ra về vấn đề dinh dưỡng với người có hội chứng thận hư. Bổ sung dinh dưỡng đúng cách là một liệu pháp hỗ trợ để kiểm soát triệu chứng, giảm phù và hỗ trợ trong quá trình điều trị bệnh thận hư.

Đoàn công tác kiểm tra tại trạm bơm Đồng Lường, sông Lường, xã Lương Tài.

Bắc Ninh kiểm tra, lên phương án hoàn trả các công trình thủy lợi liên quan tới Dự án phục vụ Hội nghị APEC

Ngày 16/4, Đoàn công tác của tỉnh Bắc Ninh do đồng chí Lê Xuân Lợi, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Ninh làm Trưởng đoàn đã kiểm tra công tác giải phóng mặt bằng và phương án hoàn trả các công trình thủy lợi liên quan đến dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình và các dự án liên quan.