Thực tế tại nhiều ngân hàng cho thấy, không ít vụ việc chỉ được ngăn chặn trong gang tấc, khi khách hàng còn cách chiếc bẫy lừa đúng một thao tác “xác nhận”. Mới đây, Ngân hàng Thương mại cổ phần Á Châu (ACB) đã liên tiếp phát đi cảnh báo sau khi hệ thống ngăn chặn thành công nhiều giao dịch chuyển tiền đáng ngờ chỉ trong tích tắc trước khi dòng tiền rơi vào tay kẻ gian. Một trường hợp điển hình xảy ra tại hệ thống ngân hàng số ACB ONE là khi giao dịch chuyển 30 triệu đồng đến một tài khoản nằm trong danh sách cảnh báo lừa đảo lập tức bị tạm ngưng theo cơ chế bảo vệ tự động.
Chủ tài khoản là một khách hàng trẻ tên T. Anh đang bị dẫn dắt theo kịch bản “đầu tư chứng khoán sinh lời nhanh” trên mạng xã hội. Bài bản cũ nhưng được “đóng gói” bằng ngôn ngữ mới: nộp thử số tiền nhỏ, nhận lãi tức thì để tạo niềm tin, sau đó nâng “level” đầu tư với lời hứa lợi nhuận phi thực tế. Chỉ thêm một cú nhấn, toàn bộ số tiền tích cóp nhiều tháng có thể “bốc hơi”. Cuộc trao đổi kéo dài gần 20 phút tại quầy giao dịch đã giúp khách hàng nhận ra chuỗi lừa đảo quen thuộc.
Theo thống kê từ ACB, riêng năm 2025, ngân hàng này đã ngăn chặn hơn 37.400 giao dịch đáng ngờ, bảo vệ gần 2.500 tỷ đồng cho khách hàng. Những con số này cho thấy an ninh ngân hàng số không còn là lớp “hậu kiểm”, mà phải trở thành lá chắn chủ động, vận hành theo thời gian thực.
Không riêng ACB, Ngân hàng Thương mại cổ phần Hàng Hải Việt Nam (MSB) cũng cảnh báo, giai đoạn cuối và đầu năm luôn ghi nhận sự gia tăng mạnh các hành vi gian lận tài chính. Các đối tượng lợi dụng tâm lý chủ quan của người dùng, mạo danh nhân viên ngân hàng, cơ quan Nhà nước, doanh nghiệp lớn; sử dụng số điện thoại cố định, đường link giả mạo, ứng dụng chứa mã độc để chiếm đoạt thông tin và tài sản.
Cùng chung cảnh báo, Ngân hàng Thương mại cổ phần Lộc Phát (LPBank) cho biết, nhiều đối tượng còn giả danh bộ phận chăm sóc khách hàng của các thương hiệu quen thuộc, thông báo trúng thưởng, tặng quà tri ân, sau đó lôi kéo nạn nhân chuyển tiền “làm nhiệm vụ”, “nâng cấp VIP”, “đặt cọc”... Điểm chung của các kịch bản này là đánh trúng lòng tham, sự thiếu cảnh giác và khoảng trống hiểu biết về an toàn số.
An ninh tài chính là một bộ phận không thể tách rời của an ninh quốc gia trong kỷ nguyên số. Các hành vi tấn công hiện nay không còn đơn lẻ mà mang tính tổ chức, xuyên biên giới, tận dụng triệt để trí tuệ nhân tạo (AI) để thao túng tâm lý người dùng.
Theo Trung tướng Nguyễn Minh Chính,
Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội An ninh mạng quốc gia
Theo Trung tướng Nguyễn Minh Chính, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, an ninh tài chính là một bộ phận không thể tách rời của an ninh quốc gia trong kỷ nguyên số. Các hành vi tấn công hiện nay không còn đơn lẻ mà mang tính tổ chức, xuyên biên giới, tận dụng triệt để trí tuệ nhân tạo (AI) để thao túng tâm lý người dùng. 8 tháng đầu năm 2025, cả nước có hơn 1.500 vụ lừa đảo trực tuyến, gây thất thoát hơn 1.600 tỷ đồng. Giai đoạn từ năm 2020-2025, Việt Nam ghi nhận hơn 24.200 vụ lừa đảo qua mạng với thiệt hại gần 40.000 tỷ đồng. Một con số “nhức nhối” đòi hỏi những biện pháp mạnh tay hơn từ phía cơ quan quản lý.
Tại Việt Nam, ngân hàng hiện đang là một trong những ngành đi đầu trong lĩnh vực chuyển đổi số. Năm 2025, hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM) tiếp tục tăng trưởng khá: Giao dịch TTKDTM tăng 42,21% về số lượng và 22,65% về giá trị; qua kênh Internet tăng 53,95% về số lượng và 35,75% về giá trị; qua kênh điện thoại di động tăng 36,62% về số lượng và 20,07% về giá trị, trong đó qua phương thức QR code tăng 50,94% về số lượng và 124,06% về giá trị; qua Hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng tăng 6,07% về số lượng và 56,55% về giá trị; qua Hệ thống chuyển mạch tài chính và bù trừ điện tử tăng 24,33% về số lượng và 7,71% về giá trị. Tháng 12/2025, số lượng thẻ ngân hàng đang lưu hành đạt hơn 164 triệu thẻ (tăng 5,32% so với cùng kỳ năm 2024).
Trong giai đoạn 2021- 2025, bình quân hằng năm, số lượng giao dịch nội địa qua thẻ ngân hàng tăng khoảng 13,9%; với giá trị giao dịch tăng 12,08%. Tính đến cuối năm 2025, số lượng ATM giảm 1,09% so với năm 2024; số lượng POS tăng 19,86% so với năm 2024. Trong năm 2025, giao dịch qua ATM giảm 17,30% về số lượng và giảm 6,02% về giá trị so với năm 2024. Điều này cho thấy, tiền mặt đang dần được thay thế trong cuộc sống hằng ngày.
Ngân hàng số đã trở thành hạ tầng thiết yếu của nền kinh tế. Tuy nhiên, chính sự phụ thuộc ngày càng lớn vào nền tảng số cũng khiến rủi ro an ninh trở nên phức tạp hơn. Trong bối cảnh đó, để thiết lập một “lá chắn” đủ mạnh, Ngân hàng Nhà nước ban hành Thông tư số 77/2025/TT-NHNN sửa đổi, bổ sung Thông tư số 50/2024/TT-NHNN, nhằm siết chặt các yêu cầu kỹ thuật đối với dịch vụ ngân hàng số.
Thông tư đặt ra loạt tiêu chuẩn mới, từ quản lý vòng đời ứng dụng Mobile Banking, đánh giá an toàn định kỳ tối thiểu ba tháng một lần, đến yêu cầu tự động ngừng hoạt động khi phát hiện rủi ro: thiết bị bị root/ jailbreak, chạy trên môi trường giả lập, bị chèn mã lạ hoặc can thiệp trái phép. Theo lộ trình, Thông tư số 77 có hiệu lực từ ngày 1/3 tới; các quy định về thanh toán trực tuyến áp dụng với khách hàng cá nhân từ 1/7 và khách hàng tổ chức từ 1/10. Việc mở rộng phạm vi điều chỉnh sang các đơn vị cung ứng Mobile Money cũng góp phần khép kín các “điểm yếu” trong hệ sinh thái thanh toán số.
Song song với khuôn khổ pháp lý, Ngân hàng Nhà nước đã đưa vào vận hành Hệ thống SIMO, một công cụ giám sát, cảnh báo và phòng ngừa rủi ro gian lận trong thanh toán. Số liệu từ Ngân hàng Nhà nước cũng cho thấy, tính từ thời điểm bắt đầu triển khai đến hết ngày 14/1, có hơn 2,6 triệu lượt khách hàng nhận được cảnh báo, trong đó có hơn 831 nghìn lượt khách hàng đã tạm dừng hoặc hủy bỏ giao dịch sau khi nhận cảnh báo với tổng số tiền giao dịch tương ứng là gần 3,06 nghìn tỷ đồng. Đây là minh chứng rõ ràng cho hiệu quả của cách tiếp cận quản lý rủi ro chủ động.
Mặc dù vậy thực tế cũng cho thấy, không một “hàng rào kỹ thuật” nào đủ sức bảo vệ tuyệt đối nếu thiếu sự tỉnh táo của người dùng. An ninh ngân hàng số là bài toán ba bên, bao gồm: cơ quan quản lý, tổ chức tín dụng và khách hàng. Theo đó đòi hỏi các ngân hàng phải đầu tư công nghệ, Ngân hàng Nhà nước hoàn thiện thể chế, nhưng người dùng cũng phải được trang bị kỹ năng an toàn số cơ bản, từ việc nhận diện kịch bản lừa đảo đến thói quen xác thực thông tin trước mỗi giao dịch.
