Bên cạnh những tiện ích trong thanh toán, người dân và doanh nghiệp cần được cung cấp giải pháp bảo mật thông tin hữu hiệu để phòng ngừa tội phạm công nghệ cao ngày càng tinh vi.
Nguy cơ lừa đảo do lộ lọt dữ liệu
Theo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, thanh toán không dùng tiền mặt đang ngày càng phổ biến, đặc biệt tại các đô thị lớn, như: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng... Người dân đã quen với việc sử dụng tài khoản ngân hàng, ví điện tử như MoMo, ZaloPay, ShopeePay, VNPay... để thanh toán, từ siêu thị, quán ăn đến các hóa đơn sinh hoạt.
Nhưng, cùng sự phát triển mạnh mẽ của thanh toán số, xu hướng tội phạm mạng cũng gia tăng. Các đối tượng thường giả danh công an, cán bộ tòa án, nhân viên thuế... để thao túng tâm lý và lừa nạn nhân tự nguyện chuyển tiền.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Dũng nêu thực tế, thanh toán không tiền mặt đã và đang trở thành xu hướng phổ biến, dễ thấy trong đời sống hằng ngày, từ nhà hàng, quán cà phê đến các dịch vụ công.
“Tuy nhiên, việc thực hiện thanh toán không tiền mặt vẫn còn những khó khăn, hạn chế. Trong đó, vấn đề bảo mật an toàn giao dịch cho người dùng là một trong những trở ngại khiến người dân e ngại khi sử dụng, nhất là trong bối cảnh nguy cơ tội phạm công nghệ cao, lừa đảo, đánh cắp dữ liệu cá nhân ngày càng tinh vi, phức tạp", ông Dũng chia sẻ.
Theo hãng bảo mật Kaspersky, tội phạm mạng thường xuyên giả mạo giao diện trang web của các thương hiệu nổi tiếng như: Booking, TikTok và nhiều nền tảng khác. Đơn cử, một trong những chiến dịch lừa đảo đang diễn ra nhắm vào người dùng trên TikTok Shop, kẻ gian tạo các trang đăng nhập giả mạo để đánh cắp thông tin tài khoản của người bán.
Tội phạm mạng vẫn sử dụng các chiêu trò lừa đảo như lợi dụng hình ảnh giả mạo của người nổi tiếng để quảng bá các chương trình tặng quà có giá trị. Trên thực tế, những phần quà này không bao giờ được trao tới tay người nhận. Các chuyên gia Kaspersky dự đoán xu hướng này vẫn sẽ tiếp tục được tội phạm sử dụng trong năm 2025.
Bảo vệ tài sản khách hàng trong thanh toán số
Đánh giá về xu hướng thanh toán không dùng tiền mặt, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Đức Phớc khẳng định, đây là xu thế giúp giao dịch nhanh chóng, chi phí thấp, tiện lợi cho người dân và doanh nghiệp. Tuy nhiên để phát triển bền vững, cần đồng bộ hạ tầng, hoàn thiện pháp lý. Phó Thủ tướng lưu ý cần sớm hoàn thiện quy định liên quan đến thanh toán xuyên biên giới, tiền mã hóa và thúc đẩy xây dựng hạ tầng dùng chung, bao gồm mạng 5G, 6G, cáp quang...
Bên cạnh đó, ngành ngân hàng và các doanh nghiệp tiếp tục đổi mới sản phẩm thanh toán tiện ích và thân thiện với người tiêu dùng. Đặc biệt, cần tăng cường hơn nữa an ninh bảo mật và phòng chống tội phạm mạng.
Chia sẻ những giải pháp bảo vệ khách hàng, Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam) Lê Anh Dũng cho rằng, cần tăng cường truyền thông để người dân nhận diện các thủ đoạn tội phạm, trang bị kỹ năng tự bảo vệ khi giao dịch số.
Để ứng phó với rủi ro, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phối hợp cùng hệ thống ngân hàng thương mại và trung gian thanh toán triển khai nhiều giải pháp công nghệ, trong đó có dự án thu thập cơ sở dữ liệu tài khoản giả mạo nhằm cảnh báo cho khách hàng khi chuyển tiền tới các tài khoản đáng ngờ. Các ngân hàng thương mại, trung gian thanh toán sẽ cảnh báo cho khách hàng nếu chuyển tiền cho tài khoản nhận nằm trong kho dữ liệu tài khoản giả mạo. Khi được cảnh báo, người chuyển tiền sẽ cân nhắc có nên chuyển hay không.
Từ ngày 1/7/2024, khách hàng cá nhân bắt buộc phải xác thực căn cước công dân gắn chip và sinh trắc học khi giao dịch tài chính. Quy định này sẽ mở rộng cho đại diện pháp lý của doanh nghiệp từ 1/7/2025. Ông Lê Anh Dũng khẳng định: "Việc xác thực sinh trắc học không chỉ bảo vệ tài khoản mà còn là hàng rào công nghệ quan trọng để ngăn chặn tội phạm công nghệ cao.
Ông Lê Hoàng Chính Quang, Quyền Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam) cho biết, kể từ 1/7/2024 đến nay, số vụ việc khách hàng bị lừa đảo mất tiền trung bình hằng tháng năm 2025 giảm nhiều so với trung bình các tháng đầu năm 2024, khi chưa áp dụng quy định về làm sạch thông tin tài khoản đối với khách hàng cá nhân. Đặc biệt, tại một số tổ chức tín dụng đã không phát sinh vụ việc lừa đảo của tội phạm mạng trong thời gian gần đây.
“Con số trên cho thấy hiệu quả của việc áp dụng xác thực sinh trắc học đối với giao dịch trực tuyến trên 10 triệu đồng và tổng số tiền giao dịch là 20 triệu đồng/ngày. Số vụ việc lừa đảo, chiếm đoạt tiền của khách hàng cá nhân và số lượng tài khoản khách hàng cá nhân có phát sinh nhận tiền lừa đảo giảm đáng kể”, ông Lê Hoàng Chính Quang nhấn mạnh.
