Doanh nghiệp tư nhân đồng hành đổi mới sáng tạo

Bài 1: Tư nhân-chủ lực đầu tư cho khoa học, công nghệ

Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã đánh dấu sự chuyển dịch mạnh mẽ trong tư duy đầu tư cho khoa học và công nghệ. Khu vực doanh nghiệp tư nhân được xác định là động lực chính cho sự phát triển bền vững của đất nước, đóng góp 60% tổng nguồn lực đầu tư vào khoa học và công nghệ. Tuy nhiên, các doanh nghiệp tư nhân vẫn chưa nhận được sự quan tâm và hỗ trợ tương xứng.
Sản xuất sản phẩm sinh học phân hủy hoàn toàn tại nhà máy của Công ty cổ phần nhựa An Phát Xanh, tỉnh Hải Dương. (Ảnh TUỆ NGHI)
Sản xuất sản phẩm sinh học phân hủy hoàn toàn tại nhà máy của Công ty cổ phần nhựa An Phát Xanh, tỉnh Hải Dương. (Ảnh TUỆ NGHI)

Trong một thời gian dài, đầu tư cho khoa học và công nghệ chủ yếu dồn vào khu vực công, trong khi khu vực tư nhân lại gặp không ít rào cản từ cơ chế, chính sách đến tư duy tiếp cận. Kết quả là nhiều doanh nghiệp sẵn sàng chi tiền mua công nghệ nhưng chưa đủ động lực để đầu tư nghiêm túc cho nghiên cứu và phát triển. Để thay đổi cục diện này, điều đầu tiên cần thay đổi chính là tư duy coi đầu tư cho khoa học công nghệ của doanh nghiệp tư nhân là một phần tất yếu, song hành với phát triển quốc gia.

Thay đổi tư duy trong chính sách khoa học, công nghệ

Theo kết quả điều tra của Cục Thông tin, thống kê (Bộ Khoa học và Công nghệ), những doanh nghiệp có quy mô lao động càng lớn thì càng có khả năng thực hiện hoạt động đổi mới sáng tạo, và nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ có tỷ lệ giảm dần; hoạt động đổi mới sáng tạo diễn ra dưới hình thức mua sắm công nghệ máy móc, thiết bị và phần mềm để sản xuất sản phẩm mới, cải tiến sản phẩm cũ chiếm tỷ lệ cao nhất là 17% số doanh nghiệp; hoạt động nghiên cứu và phát triển để đổi mới công nghệ, phát triển sản phẩm chỉ có 9,6% số doanh nghiệp. Sự chênh lệch này cho thấy, doanh nghiệp tư nhân còn thiếu sự hỗ trợ mạnh mẽ từ chính sách, tài chính và cơ sở hạ tầng để thúc đẩy các hoạt động R&D.

Trong bối cảnh nêu trên, Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã có các chính sách gián tiếp hỗ trợ cho kinh tế tư nhân thông qua cơ chế, chính sách thúc đẩy đầu tư cho phát triển khoa học, công nghệ của các doanh nghiệp. Trong đó, quan trọng nhất là việc huy động nguồn lực tư nhân để thúc đẩy đổi mới công nghệ, tiếp thu và làm chủ công nghệ, đặc biệt là chuyển đổi số cho doanh nghiệp. Nghị quyết đặt ra mục tiêu đến năm 2030, tối thiểu 2% GDP quốc gia sẽ được dành cho nghiên cứu phát triển, trong đó khu vực ngoài công lập, bao gồm doanh nghiệp tư nhân, phải chiếm hơn 60%.

Theo các doanh nghiệp, Nhà nước cần rà soát cơ chế chính sách, hoàn thiện quy định để tránh phân biệt đối xử giữa doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp nhà nước, quan trọng là sự đóng góp của doanh nghiệp cho phát triển kinh tế, lợi ích xã hội; cần công bằng giữa các nhóm doanh nghiệp trong cùng lĩnh vực, giữa doanh nghiệp trong nước và nước ngoài.

Dẫn chứng về vấn đề này, ông Trần Mạnh Báo, Chủ tịch Hội đồng Quản trị, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Tập đoàn ThaiBinh Seed cho rằng, trong khảo sát năm 2023 của Cục Thông tin, thống kê thì doanh nghiệp nhỏ nhận được sự hỗ trợ của Nhà nước nhiều hơn so với các doanh nghiệp lớn, trong khi doanh nghiệp vừa chưa nhận được sự quan tâm nhiều. Xu hướng này cần điều chỉnh theo hướng hỗ trợ có trọng tâm, trọng điểm để có đội ngũ các doanh nghiệp lớn vượt trội lên. Ngay như Tập đoàn ThaiBinh Seed là doanh nghiệp có ảnh hưởng trong ngành nông nghiệp, nhưng trong kế hoạch mở rộng quy mô sản xuất vẫn rất cần sự hỗ trợ của Nhà nước như: hỗ trợ đầu tư thêm trang thiết bị hiện đại, số hóa quá trình nghiên cứu và phát triển sản phẩm, hỗ trợ thương mại hóa các sản phẩm nghiên cứu, công nhận giống mới. Hay như Công ty cổ phần Sao Thái Dương mong đợi những chính sách hỗ trợ mới của Nhà nước để dự án đầu tư công nghệ cao của công ty tiếp tục được khởi động.

Gỡ rào cản, khơi thông nguồn lực

Theo bà Nguyễn Thị Liên Hương, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Sao Thái Dương, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp khoa học, công nghệ Việt Nam, hiện có tới 80-90% số doanh nghiệp khoa học, công nghệ gặp khó khăn trong tiếp cận nguồn hỗ trợ của Nhà nước do thủ tục hành chính phức tạp. 70% số doanh nghiệp được Hiệp hội hỗ trợ để được công nhận là doanh nghiệp khoa học, công nghệ đều bỏ cuộc bởi họ cho rằng các hỗ trợ không hấp dẫn, thủ tục lại rườm rà.

Trước thực trạng nêu trên, nguyên Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Nguyễn Quân cho rằng cần sửa đổi Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp. Hiện tại, theo quy định của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, doanh nghiệp chỉ được dành tối đa 10% lợi nhuận trước thuế để đầu tư vào phát triển khoa học, công nghệ. Tuy nhiên, trong hơn 15 năm qua, hầu hết các doanh nghiệp tư nhân đều không thực hiện việc này, một phần vì không bắt buộc, một phần hạn chế về mức trích lập chỉ 10% lợi nhuận. Đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, khoản tiền này rất nhỏ, không đủ để tạo ra sản phẩm mới hoặc đổi mới công nghệ. Hơn nữa, việc sử dụng khoản 10% lợi nhuận trước thuế để đầu tư vào khoa học, công nghệ lại bị quản lý quá chặt chẽ, như thể là ngân sách nhà nước, làm nản lòng các doanh nghiệp.

Hiện có tới 80-90% số doanh nghiệp khoa học, công nghệ gặp khó khăn trong tiếp cận nguồn hỗ trợ của Nhà nước do thủ tục hành chính phức tạp. 70% số doanh nghiệp được Hiệp hội hỗ trợ để được công nhận là doanh nghiệp khoa học, công nghệ đều bỏ cuộc bởi họ cho rằng các hỗ trợ không hấp dẫn, thủ tục lại rườm rà.

Bà Nguyễn Thị Liên Hương, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Sao Thái Dương, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp khoa học, công nghệ Việt Nam

Trong Nghị quyết 193/2015/QH15 của Quốc hội về thí điểm các cơ chế, chính sách đặc biệt tạo đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã có hướng mở khi quy định doanh nghiệp không bị hạn chế 10% và tất cả các chi tiêu cho khoa học, công nghệ sẽ được Nhà nước miễn thuế thu nhập doanh nghiệp.

Một bất cập khác trong Nghị định 80/2024/NĐ-CP và Nghị định 13/2019/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định 80/2024/NĐ-CP là miễn giảm thuế chỉ áp dụng một lần, nghĩa là khi hết thời gian miễn giảm (4 năm miễn thuế, 9 năm giảm thuế), doanh nghiệp sẽ không còn được hưởng nữa, dù vẫn tiếp tục nghiên cứu và đổi mới sáng tạo. Do đó, theo bà Nguyễn Thị Liên Hương, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Sao Thái Dương, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Khoa học, công nghệ Việt Nam, cần thiết có chính sách ưu đãi liên tục cho các doanh nghiệp khoa học, công nghệ thực hiện liên tục công tác khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo để khích lệ quá trình sáng tạo và đổi mới diễn ra nhanh hơn và bền vững hơn.

Bên cạnh đó, sản phẩm khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo đang bị cản trở tham gia vào hoạt động mua sắm công. Thí dụ, đấu thầu thuốc bảo hiểm y tế đòi hỏi có ít nhất ba nhà thầu chào giá, trong khi sản phẩm phát triển từ sáng chế, giải pháp hữu ích được Nhà nước bảo hộ 10-20 năm cho một nhà sáng chế duy nhất, do đó, không đủ điều kiện để tham gia đấu thầu.

Đăng ký sáng chế ra nước ngoài cũng là một cách giúp thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tăng trưởng kinh tế, nâng cao giá trị tài sản trí tuệ, nhưng chi phí cao đang cản trở doanh nghiệp. Nhà nước nên hỗ trợ chi phí đăng ký sáng chế quốc tế, giúp doanh nghiệp và nhà khoa học dễ dàng tiếp cận thị trường toàn cầu.

(còn nữa)

Có thể bạn quan tâm

Mô hình khởi nghiệp sản xuất các sản phẩm từ nhung hươu của anh Nguyễn Khắc Huân (tỉnh Hà Tĩnh).

Mở lối đi bền vững cho nông sản Việt

Thay vì bôn ba ở các thành phố lớn, làm giàu bằng những công việc liên quan các công nghệ cao siêu..., nhiều bạn trẻ người Hà Tĩnh đã lựa chọn trở về quê hương, bắt đầu hành trình khởi nghiệp từ chính những nông sản gắn bó bao đời nay với đời sống của người nông dân.

Công nhân Nhà máy Vietfoods (Khu công nghiệp Hapro, Hà Nội) trong xưởng sản xuất.

Chủ động các giải pháp ổn định nguồn nhân lực

Dịp sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán thường được xem là giai đoạn nhạy cảm của thị trường lao động, khi nhiều người cân nhắc thay đổi công việc. Sự dịch chuyển này cần những giải pháp lâu dài để không tạo ra khoảng trống nhân lực trong doanh nghiệp, tác động đến tiến độ sản xuất và kế hoạch kinh doanh đã đề ra.

(Ảnh: THÀNH ĐẠT)

Giá vàng giảm tuần thứ hai liên tiếp, người mua vàng từ đỉnh lỗ hơn 11 triệu đồng/lượng chỉ sau gần nửa tháng

Tuần này, giá vàng thế giới không có biến động quá lớn, kết thúc tuần giao dịch quanh mức 5.017 USD/ounce. Các chuyên gia cho rằng giá vàng có thể tăng hoặc đi ngang trong tuần tới. Trong nước, giá vàng ghi nhận tuần giảm giá thứ hai liên tiếp; giá vàng miếng SJC kết thúc tuần bán ra ở mức 182,6 triệu đồng/lượng.

Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh (mũ cối, ngoài cùng bên phải) kiểm tra tiến độ thi công dự án đường cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh-Long Thành-Dầu Giây.

Giảm áp lực về nhiên liệu, vật liệu tại các công trình hạ tầng trọng điểm

Xung đột quân sự tại Trung Đông đang tạo ra áp lực chưa từng có đối với nhiều dự án hạ tầng giao thông về nhiên liệu và vật liệu xây dựng. Trong bối cảnh chi phí leo thang và nguồn cung nhiên liệu gián đoạn, các doanh nghiệp thi công đang xoay xở mọi cách nhằm duy trì hoạt động công trường và hạn chế tác động đến tiến độ dự án.

Xăng sinh học E10 - nguồn nguyên liệu và chuỗi cung ứng năng lượng mới.

Xăng sinh học E10 - nguồn nguyên liệu và chuỗi cung ứng năng lượng mới

Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu biến động khó lường, yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng trở thành một ưu tiên chiến lược đối với nhiều quốc gia. Bên cạnh việc đa dạng hóa nguồn cung nhiên liệu hóa thạch, phát triển nhiên liệu sinh học đang được xem là một hướng đi quan trọng nhằm giảm dần sự phụ thuộc vào xăng dầu.

Chi tiêu cho công nghệ: Cần một công cụ quản trị thông minh

Chi tiêu cho công nghệ: Cần một công cụ quản trị thông minh

Sự kết hợp giữa công nghệ, tài chính và bán lẻ đang mở ra nhiều mô hình tiêu dùng mới. Với những người trẻ, việc lựa chọn các công cụ thanh toán phù hợp giúp quá trình mua sắm trở nên thuận tiện hơn, góp phần hình thành thói quen quản lý tài chính cá nhân bài bản và bền vững trong dài hạn.

[Video] Giá nhiên liệu tăng tác động mạnh tới vận tải và xây dựng

[Video] Giá nhiên liệu tăng tác động mạnh tới vận tải và xây dựng

Bộ Xây dựng vừa có báo cáo đánh giá tác động của biến động giá nhiên liệu đối với các lĩnh vực vận tải và đầu tư xây dựng. Diễn biến căng thẳng của xung đột quân sự tại khu vực Trung Đông khiến giá dầu thô và các sản phẩm xăng dầu thế giới biến động, kéo theo chi phí vận tải và sản xuất, kinh doanh gia tăng.

Ảnh minh họa.

Giá vàng ngày 14/3: Vàng miếng, vàng nhẫn tiếp đà "lao dốc", giảm thêm 2,2 triệu đồng/lượng

Giá vàng thế giới hôm nay, 14/3, tiếp tục giảm trong bối cảnh đồng USD mạnh lên và lo ngại lạm phát gia tăng, giao dịch ở mức 5.017,7 USD/ounce. Trong nước, giá vàng miếng và vàng nhẫn SJC đồng loạt giảm theo giá thế giới, niêm yết lần lượt ở mức 182,6 triệu đồng/lượng và 182,3 triệu đồng/lượng.

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 70/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Quy hoạch. (Ảnh: Thành Đạt)

Hoàn thiện hành lang pháp lý, tháo gỡ "nút thắt" trong công tác quy hoạch

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 70/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Quy hoạch. Với nhiều điểm mới, Nghị định được kỳ vọng sẽ hoàn thiện cơ sở pháp lý, tháo gỡ các bất cập thực tiễn trong quy hoạch, nhằm thúc đẩy triển khai các dự án, góp phần phát triển kinh tế-xã hội của đất nước trong giai đoạn mới.

Ảnh minh họa.

[Infographic] Thị trường chứng khoán tuần 9-13/3: Thanh khoản giảm, khối lượng giao dịch giảm -14,7% so tuần trước

Thị trường có tuần thứ hai liên tiếp giảm điểm mạnh,VN-Index kết tuần giao dịch 9/3-13/3 giảm 4,05% về mức 1.696,24 điểm. Độ rộng thị trường tiêu cực trong tuần này với áp lực bán mạnh ở nhóm dầu khí. Thanh khoản trong tuần giảm, khối lượng giao dịch giảm 14,7% so tuần trước.