Bài 1: Nền móng vững mở đường sáng tạo

Kết quả đáng ghi nhận của Hà Nội không chỉ là ban hành sớm Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW, mà còn ở việc cụ thể hóa nghị quyết thành những giải pháp sát thực tiễn. Từ đó, nhiều mô hình mới, cách làm hay đã lan tỏa từ cơ sở, tạo động lực mới cho phát triển văn hóa.

Xác định rõ trọng tâm, trọng điểm

Trong tiến trình phát triển của Thủ đô, xây dựng văn hóa luôn được đặt ở vị trí trung tâm.

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố lần thứ 18, nhiệm kỳ 2025-2030 đã khẳng định quan điểm: “Phát huy truyền thống ngàn năm văn hiến Thăng Long-Hà Nội, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh, tiêu biểu cho văn hóa và con người Việt Nam; văn hóa và con người là trụ cột phát triển bền vững Thủ đô”.

Bước vào kỷ nguyên vươn mình, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam. Việc triển khai Nghị quyết số 80 là cơ hội để hiện thực hóa tầm nhìn phát triển Thủ đô được xác định tại Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố lần thứ 18.

Sau khi Nghị quyết số 80 được ban hành, Thành ủy Hà Nội đã xây dựng Chương trình hành động số 08-CTr/TU để thực hiện.

Bên cạnh các nhóm chỉ tiêu theo Nghị quyết số 80 như phấn đấu đến năm 2030 bảo đảm hơn 4% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho văn hóa và tăng dần theo yêu cầu thực tiễn; phát triển công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 9% GRDP, Chương trình hành động số 08 của Thành ủy Hà Nội đã bổ sung thêm 16 chỉ tiêu đặc trưng của thành phố tập trung vào: Chuyển đổi số, phát triển công nghiệp văn hóa, nâng cao mức thụ hưởng văn hóa của nhân dân, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh...

Tiếp đó, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội đã ban hành Kế hoạch 128/KH-UBND ngày 30/3/2026 với 78 nhiệm vụ, giao trách nhiệm cho các cơ quan cụ thể; thành lập các tổ công tác để theo sát quá trình triển khai trong thực tế.

Việc ban hành các chương trình, kế hoạch và nhiều chính sách mới cho thấy Hà Nội rất chủ động trong việc đưa các mục tiêu của Nghị quyết số 80 vào thực tiễn. Thành phố dành 4% ngân sách cho phát triển văn hóa Thủ đô, đây là mức cao hơn mức yêu cầu tối thiểu của Nghị quyết số 80 cho thấy quyết tâm rất lớn của Thủ đô.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Lan Oanh - Phó Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam

Việc khẩn trương, nghiêm túc, quyết liệt trong triển khai nghị quyết là nền tảng để văn hóa Hà Nội có những chuyển biến tích cực ngay trong năm đầu tiên thực hiện Nghị quyết số 80.

Những chuyển động mới từ cơ sở

Nhà văn hóa thôn Mạch Tràng (xã Đông Anh) từ tháng 4/2026 trở thành “Nhà văn hóa số”. Những bản tin, thông báo, các văn bản pháp luật được chuyển hóa thành mã QR. Bản thân nhà văn hóa, di tích lịch sử văn hóa, sân vận động, tiểu công viên của thôn cũng được... số hóa. Người dân chỉ cần quét mã, thông tin sẽ tự động hiện ra trên điện thoại thông minh.

Nhà văn hóa còn được trang bị internet tốc độ cao, máy tính, máy in, các mã QR tra cứu thông tin về dịch vụ công trực tuyến, an toàn thông tin mạng, thư viện số, truy cập Trang dữ liệu điện tử của thôn... Đây còn là nơi người dân học tập về công nghệ, là điểm kết nối chính quyền với nhân dân.

Chúng tôi cứ nghĩ chuyển đổi số là những gì xa xôi. Không ngờ nhà văn hóa quê mình cũng được số hóa. Các câu lạc bộ muốn sử dụng nhà văn hóa có thể đăng ký lịch trên môi trường số.

Chị Nguyễn Thị Phượng (Mạch Tràng, xã Đông Anh, Hà Nội)

Từ đầu năm 2026 đến nay, mô hình Nhà văn hóa số đang lan tỏa mạnh mẽ ở nhiều địa phương. Ở một xã khá xa trung tâm thành phố như Vân Đình, nhiều thôn cũng đã triển khai Nhà văn hóa số với hàng loạt tiện ích phục vụ nhân dân.

Tại đây, lực lượng thanh niên thường xuyên túc trực giúp đỡ người dân trở thành công dân số. Mặc dù chưa có “chuẩn” bao quát, nhưng nhìn chung Nhà văn hóa số là mô hình được trang bị hạ tầng số, các hoạt động được số hóa, là môi trường giao tiếp, quản trị số.

Trong khi ở nhiều nơi, đời sống văn hóa khởi sắc nhờ Nhà văn hóa số, thì nhiều địa phương lại chủ động khai thác giá trị văn hóa để phát triển công nghiệp văn hóa.

Những ngày tháng 7, đồng bào Mường ở các thôn: Đồi Dùng, Rộc Éo, Bơ Môi, Gốc Báng... (xã Mỹ Đức) rất phấn khởi khi những đoàn khách du lịch đến ngày càng đông hơn để đón mùa sen kết hợp trải nghiệm văn hóa Mường.

Vùng đất được thiên nhiên ưu đãi với nhiều hồ nước, núi non, nhưng không mấy ai nghĩ đến làm du lịch. Bây giờ, những di sản trong kho tàng văn hóa của đồng bào Mường, gồm: Chiêng Mường, dân ca Mường, Mo Mường, nghề thuốc Nam, tri thức dân gian, nghệ thuật ẩm thực truyền thống, nghề thủ công, các tập quán sinh hoạt cộng đồng... được xâu chuỗi lại, tạo sức hút cho một điểm đến du lịch lấy bảo tồn, khai thác văn hóa làm động lực phát triển.

Nền tảng văn hóa được kết hợp với hạ tầng gồm 7 homestay, 4 farmstay và 26 hộ gia đình cung cấp các dịch vụ du lịch.

Trải nghiệm đặc sắc nhất tại điểm du lịch này là chương trình “Một ngày làm người Mường” với hành trình nhập vai trọn vẹn từ mặc trang phục truyền thống, học giao tiếp tiếng Mường, trải nghiệm mô hình vườn-ao-chuồng, chuẩn bị và thưởng thức cỗ lá…

Trước đây tôi chỉ biết làm ruộng, giờ được học cách đón khách du lịch, cách kể về nếp nhà, về văn hóa người Mường. Chúng tôi có thêm thu nhập, con cháu thấy tự hào về phong tục Mường, qua đó, càng quan tâm giữ gìn những nét đẹp của văn hóa dân tộc mình.

Anh Quốc Tuấn, chủ Gió Núi Farmstay, xã Mỹ Đức, Hà Nội.

Một xã vùng xa khác của Hà Nội là Yên Xuân cũng đẩy mạnh khai thác giá trị văn hóa địa phương để làm du lịch. Theo Trưởng phòng Văn hóa-Xã hội xã Yên Xuân Bùi Tiến Linh, xã chú trọng khai thác các hoạt động biểu diễn, nhất là biểu diễn cồng chiêng kết hợp phục vụ ẩm thực, sản xuất nông nghiệp... để tạo sức hút. Hiện xã đã xây dựng bộ nhận diện thương hiệu “Du lịch Yên Xuân”, đồng thời phát triển các sản phẩm truyền thông như video clip, hình ảnh chất lượng cao, giới thiệu song ngữ các điểm đến để thúc đẩy chuyển đổi số.

Mặt khác, những cơ chế được xây dựng trong Chương trình hành động số 08-CTr/TU còn động viên, thu hút các doanh nghiệp tư nhân bắt tay vào triển khai xây dựng các sản phẩm công nghiệp văn hóa mới.

Trung tâm nghệ thuật Area 75 - Art & Auction (phố Hàng Bồ, phường Hoàn Kiếm) mới đây đã đưa vào khai thác vở diễn “In bóng Long Thành”; sân khấu CADAO Collective (phố Tô Ngọc Vân, phường Tây Hồ) triển khai mô hình biểu diễn nghệ thuật kết hợp: Múa rối nước, Hát xẩm, ca trù...

Hà Nội là trung tâm văn hóa hàng đầu cả nước. Song thực tiễn cho thấy, nhờ Nghị quyết 80 và sự năng động, sáng tạo của Đảng bộ, chính quyền, nhân dân Thủ đô, chưa bao giờ các hoạt động văn hóa trên địa bàn Thủ đô sôi nổi như hiện nay, nhất là các hoạt động tại cơ sở.

Trong thành công đó, không thể không nói đến hiệu quả của bộ máy chính quyền địa phương hai cấp. Nếu xã Mỹ Đức triển khai sản phẩm du lịch văn hóa mới, thì phường Phúc Lợi đang cùng các nhà nghiên cứu tìm giải pháp khai thác di sản Hát, múa Ải Lao vào phát triển du lịch văn hóa.

Các xã: Bát Tràng, Ứng Hòa... đang khẩn trương triển khai những sản phẩm công nghiệp văn hóa mới để đưa vào khai thác.

Đông Anh là xã triển khai nhiều ứng dụng số trong bảo tồn, quảng bá di sản, xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở. Trưởng phòng Văn hóa-Xã hội xã Đông Anh Nguyễn Thị Mỹ Linh cho biết: “Việc triển khai chính quyền địa phương hai cấp giúp Nghị quyết đi thẳng vào cuộc sống mà không phải đi qua các tầng, nấc trung gian. Cấp xã chủ động hơn trong triển khai nhiệm vụ. Hiện 100% nhà văn hóa trên địa bàn xã Đông Anh đã hoàn thiện hạ tầng số để triển khai Nhà văn hóa số. Xã đang thúc đẩy nhiều sản phẩm công nghiệp văn hóa khác. Nhân dân địa phương rất phấn khởi khi thấy di sản quê hương mình được phát huy”.

(còn nữa)