Thi hành án dân sự là khâu cuối cùng của quá trình tố tụng, là hoạt động của Nhà nước nhằm đưa bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật được thi hành trên thực tế. Thời gian qua, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo toàn diện của các cấp ủy Đảng, ngành Thi hành án dân sự đã thu hồi lượng lớn tài sản, góp phần vào công cuộc phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực của Đảng.
Thi hành nhiều bản án “lịch sử”
Trong hơn 10 năm qua, khối lượng công việc thi hành án dân sự tăng với tốc độ “chóng mặt”. Riêng năm 2025 số việc cần thi hành án tăng 33,3% so với 10 năm trước và số tiền tăng gần 477%. Song toàn ngành Thi hành án dân sự, Bộ Tư pháp đã thi hành xong trên 577.000 vụ việc, vượt 0,35% chỉ tiêu; tổng tiền thu hơn 150.000 tỷ đồng, vượt 4,23%. Đây là lần đầu tiên số tiền thi hành án thu được cao nhất từ trước đến nay. Chỉ trong 6 tháng (tính từ ngày 1/10/2025-31/3/2026), ngành đã thu hồi khoảng 6.500 tỷ đồng từ các vụ án hình sự về tham nhũng, kinh tế.
Đặc biệt, sau gần 5 năm thực hiện Chỉ thị số 04-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thu hồi tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt trong các vụ án hình sự về tham nhũng, kinh tế, ngành Thi hành án dân sự đã thu hồi gần 98.700 tỷ đồng, tăng 45.759 tỷ đồng so với giai đoạn 5 năm trước thời điểm ban hành Chỉ thị. Riêng kết quả thu hồi tài sản trong các vụ án thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực theo dõi, chỉ đạo đạt tỷ lệ 50,69%.
Theo Cục trưởng Quản lý Thi hành án dân sự Nguyễn Thắng Lợi, “sự lãnh đạo của Đảng là nhân tố xuyên suốt, “kim chỉ nam” có ý nghĩa quyết định trong việc tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan tạo nên sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị - cơ sở quan trọng để nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự nói chung và công tác thu hồi tài sản trong các vụ án kinh tế, tham nhũng nói riêng”.
Dưới sự chỉ đạo trực tiếp, thường xuyên của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; sự lãnh đạo có trọng tâm, trọng điểm của Đảng ủy Chính phủ trong công tác phối hợp chặt chẽ cùng đảng ủy các bộ, ngành, công tác thi hành án dân sự hoàn thành nhiệm vụ được giao. Thí dụ trong vụ án Vạn Thịnh Phát, Chính phủ đã thành lập Tổ công tác, Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương để chỉ đạo, điều phối việc tổ chức thi hành án.
Cuộc cách mạng trong chuyển đổi số
Thực tế, áp lực từ nhiệm vụ phải hoàn thành trong khi nhân lực thiếu hụt sau sắp xếp mô hình tổ chức là bài toán khó với toàn ngành Thi hành án dân sự. Sau nhiều lần họp bàn tìm giải pháp Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ Tư pháp quyết định, chuyển đổi số trong thi hành án dân sự không còn là nhiệm vụ lựa chọn mà là mệnh lệnh mang tính sống còn.
Cụ thể hóa chỉ đạo, ngành Thi hành án dân sự chỉ đạo các Thi hành án dân sự địa phương triển khai các phần mềm thanh toán tiền thi hành án, số hóa dữ liệu, thông báo quyết định thi hành án qua VNeID… Chặng đường “bứt tốc” đương nhiên không chỉ toàn thuận lợi khi khối lượng dữ liệu lớn, thiếu thông tin định danh, các vấn đề kỹ thuật… Đảng ủy Cục Quản lý Thi hành án dân sự đã chọn giải pháp lãnh đạo, chỉ đạo khơi thông tư duy từ nội bộ gắn liền với trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu. Và thành công đã đến sau những nỗ lực bền bỉ của toàn ngành.
Trong đại án Vạn Thịnh Phát - vụ việc với hơn 43.100 trái chủ và tổng số tiền phải thi hành lên tới hơn 673.000 tỷ đồng, thay vì thực hiện thao tác hồ sơ thủ công thời gian chi trả tối đa khoảng 50 người/ngày, Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh đã triển khai, ứng dụng thành công phần mềm quản lý trái chủ giúp việc chi trả tiền cho bên đương sự trong thi hành án rút ngắn rất nhiều. Báo cáo trước Quốc hội, lãnh đạo Bộ Tư pháp tự hào: “chỉ cần đúng một nút nhấn là hơn 8.000 tỷ đồng thi hành án dân sự được gửi vào tài khoản của hơn 40.000 trái chủ”.
Với vụ án xảy ra tại Tập đoàn FLC, toàn bộ quy trình thi hành án, từ tiếp nhận, xác minh đến thanh toán đều được số hóa và công khai trên môi trường mạng. Việc ứng dụng công nghệ cho phép cán bộ thi hành án thực hiện chi trả cho hàng trăm thậm chí hàng nghìn các trái chủ cùng lúc qua ngân hàng một cách tự động.
Những tồn tại, bất cập
Mặc dù đạt được nhiều kết quả, công tác thu hồi và xử lý tài sản tham nhũng vẫn tồn tại những bất cập, làm giảm hiệu quả tổng thể khi thu hồi tài sản sau phán quyết của tòa án. Có những bản án khi đến tay chấp hành viên thì không có điều kiện thi hành.
Theo Phó Trưởng thi hành án dân sự thành phố Đà Nẵng Bùi Ngọc Hiếu, quy định pháp luật hiện chưa xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong việc truy tìm, kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản ngay từ giai đoạn đầu của quá trình tố tụng.
Trong một số vụ đại án khối lượng bất động sản phải xử lý nhưng việc xử lý tài sản kê biên cũng gặp khó khăn khi nhiều dự án đã hết hạn hoặc chưa được gia hạn... khiến tiến độ thi hành án bị chậm, ảnh hưởng đến quá trình bồi hoàn cho người bị hại. Cơ quan Thi hành án dân sự địa phương đều phải “kết nối” để nhận được cách thức giải quyết cụ thể từ cấp trên, giúp bản án được thi hành đúng tiến độ.
Ngay cả với nhóm dự án liên quan vụ án Vạn Thịnh Phát vốn được đánh giá là phức tạp nhất do đan xen nhiều quan hệ kinh tế và pháp lý cũng đang tồn tại nhiều vướng mắc cần tháo gỡ từ Trung ương để đẩy nhanh tiến độ thi hành án, thu hồi tài sản cho Nhà nước.
Trước thực trạng trên, nhằm tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng về công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới, mới đây Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 04-NQ/TW, trong đó nhấn mạnh quan điểm phòng ngừa từ gốc là căn bản, kiểm soát quyền lực là cốt lõi, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là trọng tâm; kết hợp chặt chẽ phòng ngừa với phát hiện, xử lý kịp thời, đồng bộ, nghiêm minh, có trọng tâm, trọng điểm. Ưu tiên thu hồi tối đa tài sản, khuyến khích chủ động khắc phục hậu quả.
Ở góc độ lập pháp, Quốc hội cũng nhanh chóng bổ sung dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan tội phạm không qua kết tội vào chương trình lập pháp năm 2026...
Sự vào cuộc, đồng hành của cả hệ thống chính trị trong cuộc chiến chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực sẽ tạo bước chuyển quan trọng trong công tác thu hồi tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt tại các vụ án hình sự về tham nhũng, kinh tế.
