Phân cấp rõ, đưa thẩm quyền về gần hơn với địa phương
Tổng kết 15 năm thi hành Luật Nuôi con nuôi năm 2010 cho thấy, công tác giải quyết nuôi con nuôi về cơ bản đã đi vào nền nếp, giúp nhiều trẻ em không được sống cùng cha, mẹ ruột có cơ hội được chăm sóc, nuôi dưỡng trong môi trường gia đình. Tuy nhiên, quá trình tổ chức thực hiện cũng bộc lộ một số quy định chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn, làm giảm hiệu quả của công tác giải quyết nuôi con nuôi cũng như công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực này.
Theo Tờ trình về dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi), một trong những mục đích của việc xây dựng Luật là tăng cường phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính gắn với chuyển đổi số, tạo thuận lợi tối đa cho người dân; đồng thời bảo đảm phù hợp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.
Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo Luật là quy định rõ thẩm quyền quyết định việc nuôi con nuôi.
Theo dự thảo Luật, Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định việc nuôi con nuôi trong nước. Ủy ban nhân dân cấp xã cũng quyết định việc nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài ở khu vực biên giới, trừ trường hợp thuộc thẩm quyền của cơ quan đại diện theo quy định của Luật.
Trong khi đó, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định việc nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài. Đối với trường hợp công dân Việt Nam với nhau đang tạm trú ở nước ngoài nhận con nuôi, thẩm quyền quyết định thuộc về cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài.
Việc phân định thẩm quyền cho thấy dự thảo Luật tiếp cận theo hướng xác định cụ thể cơ quan chịu trách nhiệm đối với từng nhóm việc. Việc đưa thẩm quyền về gần hơn với địa phương không chỉ nhằm tạo thuận lợi cho người dân mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn về trách nhiệm trong từng quyết định liên quan trực tiếp đến cuộc sống của trẻ em.
Bảo đảm chất lượng thực hiện thẩm quyền ở địa phương
Cùng với việc phân định thẩm quyền, dự thảo Luật xác định rõ trách nhiệm quản lý nhà nước về nuôi con nuôi. Đây là điểm có ý nghĩa quan trọng đối với một lĩnh vực liên quan trực tiếp đến quyền con người, quyền trẻ em và quan hệ gia đình.
Theo đó, dự thảo Luật quy định Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về nuôi con nuôi trong phạm vi toàn quốc. Bộ Tư pháp là cơ quan đầu mối, giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về nuôi con nuôi; đồng thời là Cơ quan trung ương về nuôi con nuôi của Việt Nam theo Công ước La Hay năm 1993 về Bảo vệ trẻ em và hợp tác trong lĩnh vực nuôi. Ủy ban nhân dân các cấp có trách nhiệm quản lý nhà nước về nuôi con nuôi tại địa phương.
Dự thảo Luật quy định, sau khi việc nuôi con nuôi được giải quyết, việc theo dõi tình hình phát triển của con nuôi vẫn tiếp tục được thực hiện theo quy định. Trong thời hạn 3 năm kể từ ngày giao nhận con nuôi, cha mẹ nuôi có trách nhiệm định kỳ thông báo tình hình phát triển của con nuôi cho cơ quan có thẩm quyền.
Đối với việc nuôi con nuôi trong nước, Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm kiểm tra, theo dõi và đánh giá tình hình thực hiện việc nuôi con nuôi. Khi cần thiết, Ủy ban nhân dân cấp xã có thể đề nghị cơ sở giáo dục và người làm công tác xã hội hỗ trợ con nuôi hòa nhập với môi trường gia đình và môi trường giáo dục.
Dự kiến, dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi) sẽ trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.
