Thực tiễn vận hành chính quyền địa phương 2 cấp thời gian qua cho thấy nhiều điểm sáng, tuy nhiên cũng bộc lộ một số hạn chế cần sớm được tháo gỡ trong công tác này.
Ứng dụng mạnh công nghệ, giải pháp số
Theo Giám đốc Sở Tư pháp thành phố Hải Phòng Ngô Quang Giáp, nâng cao hiệu quả, đề xuất và triển khai các giải pháp tối ưu hóa năng lực thực thi pháp luật trong vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, chuyển đổi số, phân cấp, phân quyền là chìa khóa, yếu tố then chốt bảo đảm bộ máy chính quyền thành phố vận hành thông suốt, hiệu quả, góp phần hiện thực hóa mục tiêu.
Hải Phòng đã tích cực triển khai phân cấp, ủy quyền tối đa và triệt để, quyết tâm không để phát sinh tình trạng đã phân cấp, ủy quyền nhưng cơ quan nhận nhiệm vụ vẫn phải xin ý kiến cấp trên mới dám thực hiện. Trước khi ban hành quyết định phân cấp, ủy quyền, các cơ quan được giao nhiệm vụ đều được lấy ý kiến, rà soát kỹ lưỡng về khả năng đáp ứng điều kiện thực hiện.
Thành phố đã tổ chức nhiều lớp tập huấn kỹ năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và sử dụng phần mềm quản lý văn bản HPnet trong thực hiện công vụ, chính quyền điện tử, trong đó có công tác xây dựng và thi hành pháp luật. Đây là bước đi mang tính đột phá, thể hiện tầm nhìn trong việc hiện đại hóa công tác này.
Tỉnh Lào Cai xác định chuyển đổi số, xây dựng dữ liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo là nền tảng của đổi mới công tác tổ chức thi hành pháp luật. Hệ sinh thái dữ liệu pháp lý sạch cho chuyển đổi số từng bước tạo lập. Một hệ thống văn bản tinh gọn, thống nhất chính là “nhiên liệu” sạch để các công cụ AI và trợ lý ảo hoạt động chính xác, hỗ trợ đắc lực cho chính quyền cơ sở.
Tại Cà Mau, việc triển khai đồng thời mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cải cách hành chính và chuyển đổi số vừa tạo cơ hội nâng cao chất lượng quản trị địa phương, vừa đặt ra yêu cầu hoàn thiện năng lực tổ chức thực hiện, cơ chế phối hợp và chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức. Phó Giám đốc Sở Tư pháp Phạm Quốc Sử cho biết, chính quyền các cấp đã có sự chuyển biến rõ về tư duy, phương thức tổ chức thực hiện pháp luật theo hướng tăng cường tính chủ động, công khai, minh bạch và lấy hiệu quả thực thi làm thước đo, tạo tiền đề cho việc vận hành thống nhất của bộ máy hành chính trong giai đoạn chuyển đổi.
Khoảng cách giữa yêu cầu và năng lực thực thi
Bên cạnh những thành quả đáng ghi nhận, công tác kiểm tra, xử lý văn bản của một số ủy ban nhân dân cấp xã còn chưa chủ động, hiệu quả chưa cao. Đặc biệt, chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật, nhất là cấp xã chưa đồng đều, thiếu kinh nghiệm nên còn lúng túng.
Tại những địa phương còn khó khăn như Lào Cai, mặc dù hạ tầng số đã có nhiều kết quả tích cực, thực tiễn vẫn còn các “điểm lõm” khiến công tác thi hành pháp luật gặp khó khăn. Một số phần mềm chuyên ngành của Trung ương có thời điểm chưa ổn định, việc liên thông Cổng Dịch vụ công quốc gia chưa thông suốt, dẫn tới hồ sơ bị treo hoặc phải xử lý thủ công; việc phân quyền, cấp tài khoản cho cán bộ cấp xã ở một số hệ thống còn chậm. Đây là thí dụ điển hình cho khoảng cách giữa “thẩm quyền pháp lý” và “khả năng thực thi trên hệ thống số”.
Tại Cà Mau, khoảng cách giữa yêu cầu phân cấp, phân quyền với năng lực tổ chức thực thi ở cấp cơ sở vẫn là thách thức nổi bật; nhiều địa bàn công chức tư pháp-hộ tịch phải đảm nhiệm khối lượng công việc lớn hơn trước. Điều đó cho thấy yêu cầu đổi mới tổ chức thi hành pháp luật không chỉ đặt ra đối với việc phân định thẩm quyền mà còn đòi hỏi phải bảo đảm sự tương thích giữa nhiệm vụ được giao với năng lực thực hiện và các điều kiện hỗ trợ cần thiết.
Tạo môi trường thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp
Vấn đề đặt ra hiện nay là cần chuyển từ tư duy “quản lý việc chấp hành pháp luật” sang “quản trị quá trình thực thi pháp luật”; nghĩa là không chỉ đặt câu hỏi người dân có chấp hành hay không, mà phải xem họ có dễ dàng thực hiện pháp luật hay không, còn vướng mắc ở đâu, chi phí tuân thủ như thế nào và cơ quan nhà nước có thể làm gì để việc tuân thủ trở nên thuận lợi hơn”, Phó Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Cà Mau Phạm Quốc Sử chia sẻ. Theo ông Sử, trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cần hoàn thiện hệ thống đánh giá hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật theo hướng dựa trên kết quả đầu ra, mức độ tuân thủ pháp luật, chất lượng giải quyết thủ tục hành chính và mức độ hài lòng của người dân.
Một số địa phương kiến nghị tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và quy trình tổ chức thi hành pháp luật theo hướng rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ nguồn lực, rõ thời gian và rõ kết quả.
Giám đốc Sở Tư pháp thành phố Hải Phòng kiến nghị, cần thực hiện nghiêm kỷ cương, kỷ luật, các quy định về kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, “lợi ích nhóm” trong thi hành pháp luật; rà soát, bổ sung quy định trách nhiệm gắn với chế tài cụ thể của từng cơ quan, đơn vị, cá nhân trong công tác phối hợp. Bên cạnh đó, nghiên cứu bổ sung quy phạm pháp luật về chế tài, biện pháp xử lý đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc xử lý kết quả theo dõi thi hành pháp luật.
