Đôi giày truyền thống của người Xạ Phang nổi bật với hoa văn thêu tay tỉ mỉ. (Ảnh: VŨ LINH)
Đôi giày truyền thống của người Xạ Phang nổi bật với hoa văn thêu tay tỉ mỉ. (Ảnh: VŨ LINH)

[Ảnh] Giữ nghề làm giày thêu “liển hài” ở bản vùng cao Điện Biên

Ở bản Huổi Lèng, xã Mường Tùng, tỉnh Điện Biên, người Xạ Phang vẫn bền bỉ gìn giữ nghề làm giày thêu truyền thống. Trong tiếng Xạ Phang, đôi giày thêu được gọi là “liển hài”, gắn bó mật thiết với đời sống của người dân và phản ánh nét đẹp văn hóa truyền thống cũng như quan niệm thẩm mỹ của cộng đồng.

Để hoàn thiện một đôi giày thêu truyền thống, phụ nữ Xạ Phang thường mất từ 10 đến 12 ngày. Tất cả công đoạn từ tìm nguyên liệu trong rừng, tạo đế, thêu hoa văn cho đến ráp thân giày đều được làm hoàn toàn bằng tay. Những họa tiết nhiều màu sắc được tạo nên từ đôi bàn tay khéo léo, đức tính kiên nhẫn và kinh nghiệm tích lũy qua thời gian.

ndo_br_dvl-2397.jpg
Phụ nữ Xạ Phang bền bỉ giữ nghề thêu giày truyền thống. (Ảnh: VŨ LINH)

Giày nam và nữ có nét đặc trưng. Giày nữ có phần mũi kín, ôm trọn bàn chân với hoa văn thêu dày và rực rỡ; trong khi đó giày nam có phần mũi hở nhẹ, để lộ một phần ngón chân, họa tiết tập trung 2 bên thân giày, tạo cảm giác khỏe khoắn.

ndo_br_dvl-1584.jpg
Đôi giày nam có nét quai mạnh mẽ, họa tiết tập trung hai bên hông giày. (Ảnh: VŨ LINH)

Nguyên liệu làm đế giày được lấy từ những gốc tre già. Người phụ nữ Xạ Phang vào rừng chọn những mảnh mo tre to, dày và có bề ngang rộng. Sau khi được phơi khô dưới nắng lớn, mo tre được luộc qua nước sôi, ép phẳng bằng vật nặng để giữ độ chắc và tránh cong vênh.

ndo_br_dvl-1804.jpg
Nguyên liệu làm đế giày được chọn từ những gốc tre già. (Ảnh: VŨ LINH)

Từ những tấm mo đã xử lý, người thợ lấy khuôn theo tỷ lệ bàn chân rồi khéo léo định hình hình dáng đế giày.

ndo_br_dvl-2048.jpg
Đo khuôn chân để làm "liển hài". (Ảnh: VŨ LINH)

Với đôi giày của người Xạ Phang, phần đế làm từ mo tre già là bộ phận quan trọng nhất, quyết định độ bền và khả năng chịu lực của đôi giày. Mỗi chiếc đế thường gồm khoảng 5 lớp mo tre xếp chồng lên nhau.

ndo_br_dvl-2141.jpg
Công đoạn chuẩn bị lớp đế giày. (Ảnh: VŨ LINH)

Tiếp theo, lớp lót đế giày được làm từ loại vải dày, dai, chủ yếu là vải dệt thủ công của người Thái. Mặt dưới tiếp xúc với đất thường sử dụng vải trắng, còn mặt trên lót lòng giày được lựa chọn theo màu sắc yêu thích.

ndo_br_dvl-1942.jpg
Dùng kéo sắc cắt lớp lót theo hình dáng phác thảo. (Ảnh: VŨ LINH)

Bao quanh mép đế là lớp vải dày được khâu đột bằng chỉ lanh với mật độ dày đặc, tạo thành kết cấu chắc chắn để có thể đi nương rẫy hay đường núi đá trong nhiều năm. Công đoạn khâu đế đòi hỏi đôi tay khỏe và sự kiên nhẫn. Người Xạ Phang sử dụng sợi chỉ được se từ vỏ cây mà - loại cây rừng có sợi dẻo và bền chắc. Trước khi khâu, sợi chỉ được chà qua sáp ong khô để tăng độ trơn bóng, hạn chế xơ đứt và giúp chống thấm nước khi gặp mưa.

ndo_br_dvl-2011.jpg
Công đoạn khâu yêu cầu sự tỉ mỉ và kiên trì. (Ảnh: VŨ LINH)

Sau đó, toàn bộ lòng đế được khâu kín bằng những đường chỉ đều đặn. Những mũi khâu dày làm tăng độ cứng cáp cho đôi giày và tạo nên các đường gờ nhỏ ở mặt dưới, giúp chống trơn trượt khi đi trên đường núi hoặc nương rẫy.

ndo_br_dvl-1957.jpg
Hoàn thiện công đoạn làm đế giày. (Ảnh: VŨ LINH)

Nếu phần đế thể hiện sự bền chắc thì thân giày lại là nơi hội tụ vẻ đẹp thẩm mỹ đặc trưng của đôi giày thêu Xạ Phang. Đây cũng là công đoạn thể hiện rõ sự tinh tế và thẩm mỹ của người phụ nữ. Người Xạ Phang không thêu trực tiếp lên vải mà sử dụng kỹ thuật lót giấy khá độc đáo.

ndo_br_dvl-1636.jpg
Cắt các họa tiết để trang trí đôi giày (Ảnh: VŨ LINH)

Người thợ dùng kéo nhỏ cắt các họa tiết như hoa chanh, cánh bướm, chim muông hay hình học trên giấy bản rồi cố định lên mặt vải để tạo khuôn định hình.

dvl-1571.jpg
Họa tiết thể hiện quan niệm thẩm mỹ của cộng đồng Xạ Phang. (Ảnh: VŨ LINH)

Trên nền giấy ấy, những sợi chỉ màu đỏ, vàng, xanh bích hay trắng được thêu phủ kín bằng các đường kim sít chặt. Khi lớp giấy bên dưới được che kín hoàn toàn, hoa văn hiện lên nổi khối và sắc nét. Kỹ thuật này tạo hiệu ứng thẩm mỹ sinh động và giúp hoa văn giữ được phom dáng trong quá trình sử dụng và giặt giũ.

ndo_br_dvl-1788.jpg
Hoa văn nổi khối 3D sắc nét và sinh động. (Ảnh: VŨ LINH)

Khâu ráp thân giày với đế là công đoạn cuối cùng đòi hỏi kỹ thuật cao nhất. Người phụ nữ Xạ Phang thực hiện hoàn toàn bằng tay với những đường khâu giấu chỉ khéo léo để tạo nên dáng giày cân đối và chắc chắn.

ndo_br_dvl-3288.jpg
Khâu ráp thân giày. (Ảnh: VŨ LINH)

Dù phải trải qua nhiều công đoạn cầu kỳ và cần nhiều thời gian hoàn thiện, nghề làm giày truyền thống vẫn được người Xạ Phang gìn giữ. Người cao tuổi cần mẫn dạy nghề cho lớp trẻ qua các hoạt động sinh hoạt gia đình và cộng đồng. Phụ nữ trong bản hướng dẫn thanh thiếu niên kỹ thuật cắt khâu, thêu hoa văn... thủ công.

dvl-2393.jpg
Phụ nữ Xạ Phang thực hành kỹ thuật làm "liển hài" truyền thống. (Ảnh: VŨ LINH)

Với người Xạ Phang, học làm giày "liển hài" là cách góp phần lưu giữ nét đẹp và bản sắc văn hóa tộc người trong nhịp sống hiện đại.

Có thể bạn quan tâm

Chiến dịch 500 ngày đêm thắp lên niềm hy vọng "sum vầy" cho hàng triệu gia đình đang đợi mong thông tin liệt sĩ đã ngã xuống cho hòa bình, độc lập của dân tộc.

Thắp lên niềm hy vọng "sum vầy"…

Một ngày giữa tháng 7, lần lượt thắp hương trên từng ngôi mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin ở Nghĩa trang liệt sĩ Tông Khao (tỉnh Điện Biên), bà Nguyễn Thị Lai khóc nấc không thành tiếng. Giọng nghẹn ngào, bà Lai khẽ nói: Tôi là thế hệ thứ ba trong gia đình đã rất nhiều năm đi tìm mộ bác mà chưa thấy.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng chủ trì cuộc làm việc với Ban Thường vụ Tỉnh ủy Phú Thọ. (Ảnh THANH GIANG)

Phú Thọ khắc phục điểm nghẽn về hạ tầng, phấn đấu trở thành “thủ phủ” công nghiệp của cả nước

Chiều 14/7, tại tỉnh Phú Thọ, Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì cuộc làm việc với Ban Thường vụ Tỉnh ủy Phú Thọ về tình hình phát triển kinh tế-xã hội, bảo đảm tăng trưởng 2 con số, giải ngân vốn đầu tư công, vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị trên địa bàn…

Đồng chí Nguyễn Sỹ Quân, Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy Điện Biên tặng quà, động viên lực lượng đang thực hiện lấy mẫu tại Nghĩa trang Liệt sĩ Tông Khao, tỉnh Điện Biên.

Thăm, động viên lực lượng làm nhiệm vụ khai quật, lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Tông Khao

Kịp thời động viên các lực lượng đang thực hiện khai quật, lấy mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định danh tính, sáng 14/7, đồng chí Nguyễn Sỹ Quân cùng tập thể cán bộ, lãnh đạo Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy Điện Biên đã thăm, trao quà động viên các cán bộ, chiến sĩ đang làm nhiệm vụ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Tông Khao.

Điện thoại thông minh chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu hàng hóa xuất khẩu trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.

Thái Nguyên xuất khẩu 6 tháng đầu năm đạt 18,5 tỷ USD, tăng gần 20%

Mặc dù tình hình thế giới có nhiều biến động phức tạp, kinh tế tăng trưởng chậm, thương mại phục hồi chưa vững chắc tác động đến chuỗi cung ứng toàn cầu, nhưng xuất nhập khẩu hàng hóa trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên sáu tháng đầu năm 2026 vẫn tăng cao, trong đó xuất khẩu đạt ước 18,5 tỷ USD, tăng 19,8% so cùng kỳ.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng phát biểu ý kiến kết luận cuộc làm việc với Ban Thường vụ Tỉnh ủy Lào Cai. (Ảnh: THANH GIANG)

Lào Cai cần tư duy, hành động đột phá mạnh mẽ, nỗ lực đạt mức tăng trưởng 2 con số

Sáng 14/7, tại tỉnh Lào Cai, Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì cuộc làm việc với Ban Thường vụ Tỉnh ủy Lào Cai về tình hình phát triển kinh tế-xã hội, bảo đảm tăng trưởng 2 con số, giải ngân vốn đầu tư công, vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, bảo đảm an ninh quốc phòng,...

Đội rà phá bom mìn thuộc Sư đoàn 316 thực hiện rà phá bom mìn, vật nổ tại xã biên giới Bạch Đích, tỉnh Tuyên Quang.

Mở lối tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ

Tại các xã biên giới tỉnh Tuyên Quang, những người lính công binh đang ngày đêm vượt qua khó khăn về điều kiện địa hình, thời tiết khắc nghiệt, khẩn trương rà phá bom mìn, vật nổ còn sót lại sau chiến tranh, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

Bên Lời thề chiến sĩ mặt trận Vị Xuyên. (Ảnh: THANH SƠN)

Tháng Bảy về Vị Xuyên

Trước ngày 12/7, nhiều cựu chiến binh mọi miền Tổ quốc thành lập đoàn hướng về Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Vị Xuyên (Tuyên Quang), tri ân các liệt sĩ trong cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới phía bắc vô cùng ác liệt. Trong đó, có các cựu chiến binh tỉnh Lào Cai, cùng thân nhân liệt sĩ đến tri ân người ngã xuống.

Tại xã Nậm Nèn, tỉnh Điện Biên mưa lớn trong những ngày qua đã cuốn trôi nhiều đường giao thông liên bản.

Điện Biên: Thêm bốn xã ghi nhận thiệt hại do mưa lớn

Thông tin mới cập nhật từ Sở Nông nghiệp và Môi trường Điện Biên, ảnh hưởng của mưa kéo dài từ đêm 11 đến cuối ngày 12/7 tiếp tục gây sạt lở đất thiệt hại về tài sản của nhà nước và nhân dân trên địa bàn bốn xã: Si Pa Phìn, Mường Mùn, Mường Ảng và Tuần Giáo.

Lãnh đạo Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Sơn La và xã Yên Sơn tặng ảnh Bác Hồ và cờ Tổ quốc cho các bản.

Khánh thành trường học và công trình chiếu sáng ở khu vực biên giới Sơn La

Ngày 11/7, tại điểm trường mầm non bản Tràng Nặm, Trường Mầm non Hoa Ban, xã Yên Sơn, tỉnh Sơn La, Đồn Biên phòng Chiềng On phối hợp Nhóm Green Gables và các đơn vị đồng hành tổ chức khánh thành, bàn giao, đưa vào sử dụng công trình "Trường học yêu thương-nâng bước em tới trường" và công trình "Thắp sáng vùng biên".

Đoàn đại biểu hai bên ký kết biên bản hội đàm.

Hội đàm giữa các Đồn biên phòng tỉnh Lào Cai và Trạm Kiểm tra biên phòng xuất nhập cảnh Hà Khẩu (Trung Quốc)

Ngày 10/7, tại huyện Hà Khẩu (tỉnh Vân Nam, Trung Quốc), 4 đồn biên phòng thuộc Bộ đội Biên phòng tỉnh Lào Cai (Việt Nam) đã tổ chức hội đàm với Trạm Kiểm tra biên phòng xuất nhập cảnh Hà Khẩu (Trung Quốc) nhằm thúc đẩy hợp tác quản lý biên giới và tạo thuận lợi cho hoạt động thông quan.

Lực lượng dân quân xã Mộc Châu tham gia Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Sơn La đẩy nhanh xác định danh tính hài cốt liệt sĩ bằng công nghệ ADN

Thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, tỉnh Sơn La đang  triển khai nhiều nhiệm vụ, ưu tiên hoàn thành việc lấy mẫu ADN đối với các phần mộ liệt sĩ chưa rõ thông tin, chuẩn bị điều kiện để thu nhận mẫu sinh phẩm của thân nhân liệt sĩ phục vụ giám định, đối sánh ADN.

Cảnh quan thiên nhiên thơ mộng ở Tà Xùa. (Ảnh: THẢO ANH)

Tà Xùa hướng tới du lịch bền vững

Theo công bố của World Travel Awards (Giải thưởng Du lịch Thế giới), Tà Xùa (tỉnh Sơn La) lần đầu góp mặt trong danh sách đề cử hạng mục “Điểm đến du lịch mới nổi hàng đầu châu Á” năm 2026.