Ngôi nhà cổ Há Súng ngày càng xuống cấp theo thời gian. (Ảnh: VŨ LINH)
Ngôi nhà cổ Há Súng ngày càng xuống cấp theo thời gian. (Ảnh: VŨ LINH)

Há Súng - Bóng thời gian trên cao nguyên đá

Nằm vững chãi trên một gò đất cao giữa thôn Há Súng, xã Lũng Táo, huyện Đồng Văn (Hà Giang), ngôi nhà cổ trăm tuổi vẫn lặng lẽ giữ gìn những dấu ấn của một thời dù lớp bụi thời gian đã nhuộm phai từng mảng tường, từng đường nét chạm khắc.

Cách dinh thự họ Vương (dinh thự vua Mèo) ở thung lũng Sà Phìn chưa đầy 3km, ngôi nhà cổ Há Súng nằm trên địa thế đắc địa, tựa lưng vào núi nhìn xuống thung lũng trải rộng. Được dựng nên cách đây hơn 1 thế kỷ, công trình này gắn với dòng họ Vừ - một trong những dòng họ lâu đời của người Mông vùng Lũng Táo.

Theo người dân trong vùng, ngôi nhà do một nhóm thợ đến từ vùng Hoa Nam (Trung Quốc) dựng nên. Chính nhóm thợ này sau đó tiếp tục xây dựng dinh thự họ Vương. Vì vậy, giữa 2 công trình vẫn còn đó những nét tương đồng về vật liệu, kỹ thuật xây dựng và hoa văn chạm trổ.

Ngôi nhà thuộc sở hữu dòng họ Vừ. (Ảnh: VŨ LINH)

Ngôi nhà thuộc sở hữu dòng họ Vừ. (Ảnh: VŨ LINH)

Ngôi nhà có cấu trúc 3 khối liên hoàn. Hai khối bên lùi về phía sau tạo thế nâng đỡ cho khối nhà chính nhô ra phía trước. Cửa chính làm từ gỗ nguyên khối, ngạch cửa cao, hai bên là các khối đá tảng từng khắc hoa văn tỉ mỉ, nay đã bị mài mòn bởi mưa nắng vùng cao.

Mái hiên lợp ngói âm dương. (Ảnh: VŨ LINH)

Mái hiên lợp ngói âm dương. (Ảnh: VŨ LINH)

Mái hiên lợp ngói âm dương, chạm khắc cầu kỳ. Không gian bên trong được chia theo lối truyền thống: gian giữa đặt ban thờ tổ tiên, chung quanh là phòng ngủ, bếp, kho và các không gian sinh hoạt khác.

Gian chính đặt ban thờ tổ tiên. (Ảnh: VŨ LINH)

Gian chính đặt ban thờ tổ tiên. (Ảnh: VŨ LINH)

Mái nhà có giếng trời để lấy ánh sáng tự nhiên, thông thoáng. Tầng hai được dùng để dự trữ lương thực, ngô, thóc...

Nơi dự trữ lương thực trong ngôi nhà. (Ảnh: VŨ LINH)

Nơi dự trữ lương thực trong ngôi nhà. (Ảnh: VŨ LINH)

Một chi tiết đặc biệt là các họa tiết hoa anh túc xuất hiện ở nhiều vị trí từ cột gỗ, kèo nhà cho đến chân trụ đá. Đây là dấu tích của thời kỳ mà việc trồng và buôn bán thuốc phiện gắn với đời sống bà con nơi đây.

Chân trụ đá được chạm khắc cầu kỳ. (Ảnh: VŨ LINH)

Chân trụ đá được chạm khắc cầu kỳ. (Ảnh: VŨ LINH)

Tường nhà được xây theo kỹ thuật trình tường của người H'Mông, đầm đất sét trong khuôn gỗ rồi tạo ra những mảng tường dày có khả năng cách nhiệt tốt và bền vững trước khí hậu khắc nghiệt.

Toàn bộ hành lang, lan can, chiếu nghỉ đều được làm từ các loại gỗ quý bản địa. Mặc dù thời gian đã để lại không ít dấu tích, phần lớn kết cấu vẫn được bảo tồn tương đối nguyên vẹn.

Lan can làm bằng gỗ quý bản địa. (Ảnh: VŨ LINH)

Lan can làm bằng gỗ quý bản địa. (Ảnh: VŨ LINH)

Tuy nhiên, qua năm tháng, ngôi nhà đã hứng chịu không ít hư hại. Nhiều bức tường trình tường xuất hiện vết nứt lớn, từng mảng bong tróc. Hệ mái ngói võng xuống, nhiều vị trí đã bị dột, nước mưa ngấm vào kết cấu gỗ gây mục nát. Các cột chính, trụ chống đỡ toàn bộ công trình cũng đã có hiện tượng mối mọt, suy yếu.

Theo người dân địa phương, ngôi nhà chưa từng được trùng tu một cách bài bản và hiện nay hoàn toàn do dòng họ Vừ tự bảo quản.

Các mảng tường bong tróc. (Ảnh: VŨ LINH)

Các mảng tường bong tróc. (Ảnh: VŨ LINH)

Không chỉ là nơi ở của một dòng họ, ngôi nhà cổ Há Súng mang giá trị như một chứng nhân văn hóa của vùng cao nguyên đá. Từ kỹ thuật xây dựng, bố cục không gian đến các chi tiết trang trí đều phản ánh sinh hoạt, quan niệm thẩm mỹ, tín ngưỡng và cả các giai đoạn giao thoa văn hóa đã đi qua vùng đất này.

Thế nhưng, những giá trị ấy đang đứng trước nguy cơ bị xóa nhòa nếu không có giải pháp bảo tồn kịp thời và đúng cách.

Các chi tiết trong nhà nhuốm màu thời gian. (Ảnh: VŨ LINH)

Các chi tiết trong nhà nhuốm màu thời gian. (Ảnh: VŨ LINH)

Cao nguyên đá Đồng Văn đã được UNESCO ghi danh là Công viên địa chất toàn cầu nhưng vẫn còn nhiều lớp trầm tích văn hóa chưa được khai thác. Việc nghiên cứu trùng tu theo đúng kỹ thuật truyền thống, giữ nguyên vật liệu, bố cục và tinh thần của ngôi nhà là điều cần thiết.

Việc khôi phục ngôi nhà cổ Há Súng không nên dừng lại ở những biện pháp chống xuống cấp, mà cần kết hợp bảo tồn với phát huy giá trị. Ngôi nhà hoàn toàn có thể trở thành một điểm tham quan trong các tuyến du lịch cộng đồng, góp phần kể lại câu chuyện lịch sử-văn hóa của người Mông đầu thế kỷ XX một cách sống động, chân thực.

Có thể bạn quan tâm

Hình thức tuyên truyền bằng phương pháp sân khấu hóa đã giúp người dân dễ dàng nắm bắt các quy định của pháp luật.

Người dân biên giới Y Tý hào hứng học tập, nâng cao kỹ năng số và kiến thức pháp luật

Hơn 1.000 cán bộ, công chức và người dân tại xã Y Tý (Lào Cai) vừa tham gia chương trình tuyên truyền pháp luật và phổ biến kiến thức khoa học do Bộ đội Biên phòng tỉnh phối hợp với các sở, ngành tổ chức. Chương trình nhằm nâng cao nhận thức pháp luật, đồng thời trang bị những kỹ năng phục vụ đời sống và sản xuất cho người dân.

Các đồng chí Thường trực Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Thọ gặp mặt báo chí.

Lãnh đạo tỉnh Phú Thọ gặp mặt, chúc mừng các cơ quan báo chí

Chiều 16/6, tại Trung tâm hội nghị tỉnh Phú Thọ, đồng chí Phạm Đại Dương, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh cùng các đồng chí lãnh đạo tỉnh Phú Thọ gặp mặt, chúc mừng các cơ quan báo chí nhân kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam (21/6/1925-21/6/2026).

Hiện tỉnh Sơn La có 58 hợp tác xã nông nghiệp có mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu.

Chuyển đổi xanh mở lối cho nông nghiệp Sơn La phát triển bền vững

Tỉnh Sơn La đang khẳng định vị thế là địa phương đi đầu trong phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn và chuyển đổi số. Những mô hình hợp tác xã, doanh nghiệp tiên phong chế biến nông sản, tư duy sản xuất theo hướng bền vững đã góp phần nâng cao giá trị nông sản, bảo vệ môi trường, tăng thu nhập cho người dân.

Bên dòng Đà giang ở xã Tủa Thàng (tỉnh Điện Biên), bao đời nay cuộc sống của người dân tộc Dao cứ nối tiếp trong lặng lẽ yên bình. (Ảnh: TIỂU DŨNG)

Bình yên giữa đại ngàn Tây Bắc

Tại xã Tủa Thàng (tỉnh Điện Biên) có bốn thôn có đồng bào dân tộc Dao sinh sống. Trong đó Nậm Bành, Huổi Lóng là hai thôn của người Dao ở bên dòng Đà giang thơ mộng - nơi nhịp sống là một vòng tuần hoàn yên bình giữa đại ngàn Tây Bắc.

Trồng cây hưởng ứng Ngày Thế giới chống sa mạc hóa và hạn hán năm 2026.

Trồng mới 1,5 triệu cây xanh giai đoạn 2026-2030 hưởng ứng Ngày Thế giới chống sa mạc hóa và hạn hán

Ngày 16/6, tại tỉnh Lạng Sơn, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lạng Sơn, Trường cao đẳng Công nghệ và Nông lâm Đông Bắc và Công ty C.P. Việt Nam tổ chức Lễ mít-tinh và phát động trồng cây hưởng ứng Ngày Thế giới chống sa mạc hóa và hạn hán năm 2026.

Đồng chí Bùi Huy Vĩnh, Phó Bí thư Tỉnh ủy Phú Thọ trao giải Nhất cho thí sinh.

Phú Thọ trao giải 15 báo cáo viên, tuyên truyền viên xuất sắc

Ngày 15/6, Tỉnh ủy Phú Thọ tổ chức Hội thi báo cáo viên, tuyên truyền viên giỏi cấp tỉnh năm 2026 với 15 báo cáo viên, tuyên truyền viên xuất sắc được lựa chọn từ 151 đảng bộ các xã, phường và các đảng bộ trực thuộc Tỉnh ủy. Đồng chí Bùi Huy Vĩnh, Phó Bí thư Tỉnh ủy Phú Thọ dự và chỉ đạo.

Đồng chí Đinh Công Sứ, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Thọ (thứ nhất từ phải sang) chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ thi công các dự án, hoàn thành trong năm 2026, tại khu vực Hòa Bình.

Đẩy nhanh tiến độ thi công các dự án cấp bách phòng chống thiên tai tại khu vực Hòa Bình

Ngày 15/6, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Thọ Đinh Công Sứ cùng Đoàn công tác đã đi kiểm tra thực địa, chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án khắc phục cấp bách tình trạng sạt lở khu vực tổ 15, phường Hòa Bình và dự án cấp bách đê ngăn lũ chống ngập úng Pheo-Chẹ hạ du sông Đà.

Năm 2025, xã Ngọc Chiến đón 22.000 lượt khách du lịch, tổng doanh thu từ du lịch đạt 5,5 tỷ đồng.

Đối thoại, lắng nghe và giải quyết từ cơ sở

10 năm qua, công tác dân vận chính quyền ở Sơn La đã có bước chuyển mạnh mẽ. Nếu trước đây dân vận chủ yếu gắn với tuyên truyền, vận động thì nay trọng tâm được đặt vào cải cách hành chính, nâng cao chất lượng phục vụ, tăng cường đối thoại và giải quyết kịp thời những vấn đề phát sinh từ cơ sở.

Năm học 2025-2026, đội tuyển học sinh giỏi môn công nghệ giành nhiều giải nhất, nhì.

Điểm sáng về giáo dục mũi nhọn

Những năm gần đây, Trường trung học phổ thông Lê Xoay trở thành điểm sáng về giáo dục mũi nhọn với chất lượng thi học sinh giỏi luôn trong nhóm dẫn đầu tỉnh Vĩnh Phúc (cũ), nay là tỉnh Phú Thọ.