AI thay đổi lộ trình nghề nghiệp

Trí tuệ nhân tạo (AI) không lấy việc của người lao động, nhưng đang làm đứt quãng lộ trình nghề nghiệp quen thuộc. Ở Đồng bằng sông Hồng, nơi tập trung dày đặc khu công nghiệp và dịch vụ, thách thức này đang hiện diện rõ ràng.

Đào tạo nghề hàn bằng robot tại Trường cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội. Ảnh: Hải Nam
Đào tạo nghề hàn bằng robot tại Trường cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội. Ảnh: Hải Nam

Con đường đi lên đang hẹp dần

Trong nhiều năm, Đồng bằng sông Hồng được xem là “trái tim” của thị trường lao động Việt Nam, nơi tập trung dày đặc các khu công nghiệp, trung tâm dịch vụ, logistics và hệ thống giáo dục, đào tạo nghề lớn nhất cả nước. Đây cũng là vùng kinh tế có tốc độ chuyển đổi công nghệ nhanh, mức độ hội nhập sâu và mật độ doanh nghiệp cao. Chính vì vậy, tác động của AI tại Đồng bằng sông Hồng đang diễn ra sớm hơn, nhanh hơn hơn so với nhiều khu vực khác.

Theo đánh giá của Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Bộ Giáo dục và Đào tạo), trong giai đoạn 2025-2026, AI sẽ không tạo ra làn sóng thất nghiệp, nhưng làm thay đổi sâu cấu trúc việc làm, đặc biệt đối với nhóm lao động trung cấp, kỹ thuật và lao động phổ thông. Đây cũng là những nhóm đang chiếm tỷ trọng lớn trong các khu công nghiệp và khối dịch vụ của vùng. Sự thay đổi này đang bộc lộ rõ qua một hiện tượng đáng chú ý: việc làm vẫn còn, nhưng lộ trình nghề nghiệp thay đổi.

Tại các khu công nghiệp lớn ở Bắc Ninh, Hải Phòng, Phú Thọ... tự động hóa và hệ thống quản trị thông minh đã được triển khai mạnh trong những năm gần đây. Robot, phần mềm kiểm soát chất lượng, hệ thống phân tích dữ liệu sản xuất không làm biến mất ngay đội ngũ công nhân lành nghề, nhưng làm thu hẹp con đường thăng tiến truyền thống. Từ thợ bậc cao lên tổ trưởng, quản đốc... đều có thể cảm nhận sức ép, yêu cầu kỹ năng số và khả năng làm việc với hệ thống thông minh tăng lên nhanh chóng.

Ở khối dịch vụ và hành chính tập trung tại Hà Nội, tác động của AI còn thể hiện rõ hơn. Các công việc kế toán, nhân sự, xử lý hồ sơ, chăm sóc khách hàng đang được số hóa từng phần. Nhân sự không bị thay thế ngay, nhưng cơ hội tuyển mới giảm, tiêu chuẩn đầu vào tăng, khiến một bộ phận lao động trung niên rơi vào trạng thái bị động.

Như vậy có thể thấy, AI không xóa bỏ công việc ngay lập tức, nhưng đang làm thay đổi con đường thăng tiến quen thuộc, buộc người lao động phải học lại, chuyển vai hoặc chấp nhận đứng yên. Tại Đồng bằng sông Hồng, hiện tượng này diễn ra rõ nét hơn và sớm hơn.

Đào tạo lại hay mất vai trò

Trong bối cảnh đó, TS Phạm Vũ Quốc Bình, Phó Cục trưởng Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên, cho rằng giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên cần được nhìn nhận như một “vành đai an toàn” cho người lao động Đồng bằng sông Hồng. Không chỉ đào tạo để “có việc”, mà phải giúp người lao động duy trì và nối dài lộ trình nghề nghiệp trong môi trường có AI và tự động hóa.

Tuy nhiên, theo ông Bình, hệ thống đào tạo hiện nay đang đối mặt với nhiều điểm nghẽn: nguồn lực đầu tư cho đào tạo lại và đào tạo bổ sung chưa tương xứng yêu cầu phát triển; cơ sở vật chất, thiết bị và công nghệ đào tạo chưa theo kịp nhịp chuyển đổi của doanh nghiệp; hệ thống dữ liệu phục vụ đào tạo và quản lý thiếu đồng bộ; đặc biệt, sự tham gia của doanh nghiệp vào quá trình đào tạo nghề còn chưa tương xứng vai trò của họ trên thị trường lao động.

Những hạn chế này bộc lộ rõ ngay tại các tỉnh công nghiệp của Đồng bằng sông Hồng. Doanh nghiệp chuyển đổi công nghệ rất nhanh, nhưng hệ thống đào tạo lại chưa theo kịp, dẫn tới sự hình thành một “vùng xám” kỹ năng: người lao động không thất nghiệp, nhưng dần bị tụt khỏi quỹ đạo phát triển nghề nghiệp, thu nhập khó cải thiện, khả năng chuyển việc ngày càng thấp.

Trước thực tế đó, Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên đang tham mưu hoàn thiện khung pháp lý sau khi Luật Giáo dục nghề nghiệp sửa đổi được thông qua; sắp xếp lại mạng lưới cơ sở đào tạo; ưu tiên đầu tư cho các trường cao đẳng chất lượng cao tại các vùng kinh tế trọng điểm như Đồng bằng sông Hồng; đồng thời thúc đẩy mô hình đào tạo gắn với doanh nghiệp, “học đi đôi với hành”, đào tạo tại chỗ trong nhà máy và trung tâm dịch vụ.

Tuy nhiên, để lộ trình nghề nghiệp của người lao động vùng này không bị “đứt gãy”, chỉ nỗ lực từ phía cơ quan quản lý là chưa đủ. Doanh nghiệp cần tham gia thực chất hơn vào đào tạo và đánh giá kỹ năng; người lao động phải chấp nhận học tập suốt đời, chủ động nâng cao kỹ năng số và khả năng ứng dụng công nghệ; còn Nhà nước cần coi đào tạo lại là một khoản đầu tư cho ổn định kinh tế-xã hội.

AI không lấy việc của người lao động Đồng bằng sông Hồng một cách trực diện. Nhưng nếu không kịp tái thiết lộ trình nghề nghiệp mới, AI sẽ âm thầm thay đổi tương lai nghề nghiệp của không ít người. Đây mới là thách thức lớn nhất mà thị trường lao động vùng kinh tế trọng điểm này đang phải đối mặt.

Theo một số nghiên cứu quốc tế về tác động của AI và tự động hóa, xu hướng dịch chuyển lao động không còn thể hiện chủ yếu ở số lượng việc làm bị mất, mà ở sự thay đổi nhanh chóng của nội dung và yêu cầu kỹ năng trong từng công việc. Báo cáo Future of Jobs của Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) cho thấy, đến năm 2027, gần 60% số lao động toàn cầu sẽ phải được đào tạo lại hoặc nâng cấp kỹ năng.

Tiêu điểm: Lao động Đồng bằng sông Hồng trước ngã rẽ công nghệ

1. Nhà máy thông minh và “số phận” công nhân lành nghề

2. Đào tạo nghề dựng lộ trình mới cho người lao động

Có thể bạn quan tâm

Chương trình tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp của Đại học Bách khoa Hà Nội tại Trường THPT Thái Phiên.

Cách tiếp cận mới trong hoạt động tư vấn

Tại Hải Phòng, gian tư vấn của Đại học Bách khoa Hà Nội trong chương trình Tư vấn tuyển sinh – hướng nghiệp 2026 luôn đông kín phụ huynh, học sinh xếp hàng chờ được giải đáp đã cho thấy sức hút của hoạt động này.

Nhiều hoạt động tư vấn hướng nghiệp được tổ chức trên địa bàn tỉnh.

Tạo không gian trải nghiệm thực tế

Là địa phương có nhiều khu công nghiệp, mỏ khoáng sản cũng như đang phát triển mạnh về hoạt động du lịch, dịch vụ, Quảng Ninh đã đẩy mạnh hướng nghiệp, đặc biệt với lứa tuổi học sinh lớp 9 và lớp 12, để các em có lựa chọn phù hợp đáp ứng nhu cầu thị trường lao động.

Ngành đường sắt cần tăng cường các biện pháp bảo đảm an toàn giao thông. Ảnh: Khiếu Minh

Hướng tới các mục tiêu kép

Được định hướng phát triển là “trục xương sống” của hệ thống vận tải, cùng với những dự án đầu tư trọng điểm cấp quốc gia để hiện đại hóa hạ tầng, lấy lại vị thế cho ngành đường sắt, công tác bảo đảm an toàn giao thông phải được quan tâm hơn nữa, cùng đó là các nỗ lực nâng cao chất lượng phục vụ.

Những quán cà-phê sát đường tàu luôn tiềm ẩn nguy cơ tai nạn giao thông. Ảnh: VĂN HỌC

Xóa “điểm đen” hạ tầng và ý thức

Nhiều đường ngang, lối mở tự phát qua đường sắt là những “điểm đen” tiềm ẩn nguy cơ lớn gây mất an toàn giao thông. Bởi vậy, xóa bỏ các địa điểm này và xử lý các vi phạm liên quan tình trạng lấn chiếm hành lang an toàn giao thông đường sắt cần phải được tiến hành quyết liệt hơn nữa.

Anh Phạm Quang Thành (trái) và anh Đinh Đức Huy luôn nỗ lực cho những chuyến tàu an toàn.

Những kiện tướng thầm lặng

Vượt lên những khó khăn đặc thù, bằng lòng yêu nghề và tinh thần trách nhiệm, không ít nhân viên lái tàu, tuần đường đã được tặng danh hiệu “Kiện tướng an toàn chạy tàu”, góp phần bảo đảm an toàn giao thông đường sắt.

Công chức Thuế thành phố Hải Phòng đã linh hoạt kết hợp trực tiếp và qua công nghệ hỗ trợ thiết thực cho doanh nghiệp, người nộp thuế trong quá trình thực hiện quyết toán thuế, tuân thủ pháp luật thuế.

Công nghệ là giải pháp then chốt, hiệu quả

Bên cạnh tổ chức các hội nghị phổ biến, hướng dẫn các chính sách pháp luật thuế, Thuế thành phố Hải Phòng xác định việc ứng dụng công nghệ là giải pháp then chốt góp phần bảo đảm hiệu quả thiết thực, đẩy nhanh tiến độ và chính xác.

Công chức Thuế tỉnh Quảng Ninh trực tiếp hỗ trợ các hộ kinh doanh, nhất là các hộ vừa chuyển thành doanh nghiệp, cài đặt và sử dụng ứng dụng eTax Mobile.

Ưu tiên hỗ trợ thay vì xử phạt

Với cách tiếp cận lấy người nộp thuế làm trung tâm, cùng phương thức triển khai “cầm tay, chỉ việc”, ưu tiên hỗ trợ thay vì xử phạt, ngành thuế tỉnh Quảng Ninh đang từng bước triển khai thành công phương pháp kê khai thuế theo doanh thu thực tế.

Để giải quyết tốt bài toán mưu sinh và trật tự đô thị, cần những giải pháp căn cơ của thành phố. Ảnh: Văn Học

Cần cơ chế và mô hình thích hợp

Quản lý và khai thác vỉa hè tại Thủ đô Hà Nội là công việc luôn đòi hỏi phải khoa học và có chương trình bài bản, bền vững. Làm sao để những “mỏ vàng mặt phố” có thể đóng góp cho ngân sách, gìn giữ mỹ quan đô thị, bảo đảm an ninh trật tự công cộng, hài hòa các lợi ích là điều các cơ quan chức năng cần đưa ra giải pháp tốt nhất.

Vỉa hè ở thành phố Seoul, Hàn Quốc, luôn được giữ sạch sẽ, thông thoáng. Ảnh: Nam Khánh

Những gợi mở từ quốc tế

Đối với nhiều quốc gia trên thế giới, để khai thác vỉa hè một cách tối ưu, phải bắt đầu từ những nỗ lực quy hoạch hạ tầng giao thông công cộng và tìm ra cách thức quản lý khoa học.

Chương trình Xây Tết 2026 do Báo Nhân Dân cùng Công ty CP Xây dựng Coteccons tổ chức. Ảnh: Bảo Long

Lan tỏa nghĩa tình chăm lo người lao động

Trong không khí chào mừng thành công Đại hội lần thứ XIV của Đảng và đón Xuân Bính Ngọ 2026, hàng loạt hoạt động an sinh xã hội, chăm lo cho người lao động, nhân dân đã diễn ra nghĩa tình, đầm ấm trên cả nước, góp phần xây Tết ấm, dệt Xuân an.

“Bữa ăn công đoàn”, hoạt động nổi bật của các cấp công đoàn trong năm 2025. Ảnh: Thanh Tâm

Tết ấm cho mọi người

Những ngày giáp Tết, tại các khu công nghiệp trên địa bàn TP Hải Phòng, không khí làm việc xen lẫn sự tất bật chuẩn bị cho năm mới. Với nhiều công nhân, Tết không chỉ là thời khắc đoàn tụ mà còn là dịp bộc lộ rõ nét thu nhập, việc làm và mức độ quan tâm, sẻ chia từ doanh nghiệp và tổ chức công đoàn.

Ông Ngọ Duy Hiểu, Phó Chủ tịch Tổng LĐLĐ Việt Nam thăm, tặng quà công nhân vùng mỏ Quảng Ninh.

Vững niềm tin nơi vùng mỏ

Những ngày cận Tết Nguyên đán, tại vùng mỏ Quảng Ninh, sự quan tâm dành cho công nhân, người lao động lan tỏa từ hầm lò, phân xưởng đến khu nhà ở công nhân đã góp thêm niềm vui, sự yên tâm để mùa xuân nơi vùng than đến gần hơn với mỗi gia đình.

Một phân xưởng sản xuất ở Công ty cổ phần Daikin Air Conditioning Việt Nam, chi nhánh tỉnh Bắc Ninh.

Nhà máy thông minh và “số phận” công nhân lành nghề

Tại Bắc Ninh, trung tâm công nghiệp lớn phía bắc, trí tuệ nhân tạo (AI), năng lực số đã trở thành “xương sống” của sản xuất. Sự chuyển mình ấy đặt ra thách thức với những công nhân lành nghề của phương thức sản xuất truyền thống.

Trung tâm du lịch cao cấp đang dần thành hình tại đặc khu Cát Bà (Hải Phòng). Ảnh: Lê Minh

Cực tăng trưởng của vùng Đồng bằng sông Hồng

Theo dự kiến điều chỉnh quy hoạch thành phố thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, Hải Phòng sẽ phát triển theo mô hình thành phố đa cực, đa trung tâm, đa hành lang động lực. Theo đó, hướng ra biển và làm giàu từ biển là chiến lược trọng tâm của đô thị này.

Cảng biển Hải Phòng bước sang năm 2026 với hàng loạt dự án quy mô lớn đồng loạt khởi động.

Khép lại một năm tăng trưởng ấn tượng

Năm 2025, cảng biển Hải Phòng lọt tốp 30 cảng biển nhộn nhịp nhất thế giới, đồng thời đạt thêm nhiều kỷ lục mới, như: Đón chuyến tàu lớn nhất; thời gian xếp, dỡ nhanh nhất; đưa vào khai thác nhiều tuyến dịch vụ hàng hải nhất.

Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ vào sản xuất.

Đóng tàu Hải Phòng vươn tầm quốc tế

Hơn thế kỷ qua, bên những con sông đổ ra biển lớn, Hải Phòng đã hình thành được một cộng đồng nghề đặc biệt của những người đóng tàu. Trải qua đỉnh cao, suy thoái rồi tái cấu trúc bằng khoa học, công nghệ và những con người bền bỉ, Hải Phòng đang từng bước khẳng định vị thế trong chuỗi đóng tàu toàn cầu.

Nhiều bạn trẻ vẫn đang nuôi dưỡng tình yêu với văn hóa đọc. Ảnh trong bài: Văn Học

Mạch đạo thư hương từ tiền nhân đến hôm nay

Tự thuở khai sơn lập ấp, nơi châu thổ sông Hồng vốn là miền “văn hiến chi bang”, người người trọng nghĩa, nhà nhà quý chữ. Trên bãi dâu, bến sông, nơi làng quê thôn ổ, từ đồng sâu nội cỏ đến chốn thị thành, tinh thần hiếu học như mạch nguồn không dứt.

Diễn giả Nguyễn Quốc Vương trong một chương trình lan tỏa văn hóa đọc cho học sinh.

Giai đoạn “vàng” cho tình yêu sách

Trường học, lớp học là không gian đọc cơ bản nhất, hội tụ các điều kiện thuận lợi nhất để phát triển văn hóa đọc. Nếu ở trường, lớp mà học sinh không đọc sách thì ở đâu người ta đọc sách đây? Diễn giả Nguyễn Quốc Vương trăn trở nêu câu hỏi cùng Báo Nhân Dân.

Thư viện làng Bình Vọng đã và đang thu hút nhiều bạn đọc ở các lứa tuổi khác nhau. (Ảnh Văn Học)

Thư viện làng gieo niềm đam mê

Trong guồng quay hối hả của cuộc sống hiện đại, giữa đất Thủ đô vẫn có những nơi chốn khiến người ta muốn chậm lại. Đó là, khi họ đến với những thư viện mang đậm dấu ấn của nếp làng, được lập nên bởi những người yêu và muốn gieo niềm đam mê đọc sách.