Xử lý rác thải sinh hoạt:

Cần giải pháp mạnh, triệt để

Theo báo cáo của ngành tài nguyên và môi trường, Việt Nam hiện phát sinh khoảng hơn 60 nghìn tấn rác thải sinh hoạt mỗi ngày, trong đó khu vực đô thị chiếm hơn 50%. Chỉ riêng hai đô thị đặc biệt là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, mỗi ngày đã xả ra môi trường từ 7 nghìn đến gần 10 nghìn tấn rác. Bởi vậy, việc ứng dụng khoa học-công nghệ để giải quyết bài toán môi trường, nhất là việc xử lý rác thải sinh hoạt, là yêu cầu cấp bách từ thực tiễn.

Nhà máy xử lý chất thải công nghiệp để phát điện Nam Sơn (Hà Nội). Ảnh: Hải Nam
Nhà máy xử lý chất thải công nghiệp để phát điện Nam Sơn (Hà Nội). Ảnh: Hải Nam

Tháo gỡ nút thắt

Dù đã có sự đầu tư, nhưng công nghệ xử lý rác ở nước ta suốt nhiều thập kỷ qua vẫn dựa chủ yếu vào phương pháp chôn lấp thủ công, chiếm tỷ lệ lên tới hơn 70%. Nhiều bãi rác đã quá tải, điển hình những “núi rác” khổng lồ như Nam Sơn (Hà Nội) hay Đa Phước (Thành phố Hồ Chí Minh) luôn trong tình trạng báo động đỏ về sức chứa.

Phân tích vấn đề, các chuyên gia cảnh báo, công nghệ chôn lấp lạc hậu không chỉ tiêu tốn nguồn tài nguyên đất đai đắt đỏ mà còn tạo ra nguy cơ ngấm nước rác gây ô nhiễm nguồn nước ngầm, phát tán khí methane gây hiệu ứng nhà kính và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của cộng đồng dân cư lân cận. Thực trạng này phản ánh một mô hình đã lạc hậu: Khai thác - Sản xuất - Tiêu dùng - Thải bỏ.

Nhìn vào bức tranh tổng thể, bài toán rác thải tại Việt Nam không thiếu giải pháp trên giấy tờ, nhưng lại “mắc kẹt” ở khâu thi hành và kết nối chuỗi giá trị. Nhiều chuyên gia cũng chỉ rõ ba nút thắt lớn nhất đang cản trở tiến trình này. Mặc dù Luật Bảo vệ môi trường 2020 đã quy định rõ về nghĩa vụ phân loại rác của hộ gia đình, tuy nhiên việc triển khai trên thực tế vẫn dừng lại ở mức phong trào. Rác hữu cơ, rác tái chế và rác vô cơ bị trộn lẫn ngay từ đầu nguồn, làm giảm đáng kể hiệu quả của bất kỳ công nghệ xử lý tiên tiến nào ở đầu ra. Cùng với đó là hạ tầng thu gom và công nghệ xử lý chưa đồng bộ: Đã có nhiều nhà máy điện rác hiện đại được xây dựng, nhưng lại gặp khó khăn trong việc vận hành tối ưu công suất do đầu vào rác chưa được phân loại, độ ẩm cao và lẫn nhiều tạp chất.

Trong khi đó, đầu tư vào ngành xử lý rác đòi hỏi nguồn vốn lớn, thời gian thu hồi vốn lâu và rủi ro pháp lý cao. Các chính sách ưu đãi về giá điện rác, quỹ đất hay thủ tục PPP (hợp tác công - tư) vẫn còn nhiều bất cập, chưa đủ hấp dẫn để thu hút các tập đoàn công nghệ môi trường hàng đầu thế giới.

Thúc đẩy các giải pháp khoa học - công nghệ

Theo các chuyên gia, để tạo hiệu quả thực chất hệ thống giải pháp về khoa học-công nghệ trong xử lý rác thải cần tập trung vào các định hướng đột phá.

Thứ nhất, chuẩn hóa hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật: Khẩn trương ban hành các quy chuẩn công nghệ phù hợp với đặc thù rác thải Việt Nam (độ ẩm cao, chưa phân loại triệt để tại nguồn). Khắc phục ngay các “khoảng trống” pháp lý về kiểm soát khí thải, tiêu chuẩn Dioxin/Furan để tránh tình trạng doanh nghiệp lợi dụng sự mập mờ công nghệ để trục lợi chính sách.

Thứ hai, đổi mới cơ chế lựa chọn công nghệ và nhà đầu tư: Xóa bỏ cơ chế “xin - cho” rườm rà. Thay vì tách rời đất đai, tài chính và công nghệ, cần xây dựng bộ tiêu chí đấu thầu tích hợp trọn gói (đất - công nghệ - tài chính) công khai, minh bạch. Sử dụng các đơn vị tư vấn độc lập chuyên sâu để thẩm định công nghệ thay cho việc áp đặt hành chính.

Thứ ba, phát triển công nghệ thích ứng theo từng vùng miền: Không áp dụng một bộ tiêu chí chung cho mọi địa phương. Đô thị lớn, lượng rác tập trung thì thúc đẩy công nghệ điện rác; vùng nông thôn, mô hình nhỏ thì ưu tiên công nghệ sinh học, biogas hoặc phân hủy nhiệt thu hồi năng lượng.

Và, cuối cùng là thúc đẩy số hóa và công khai dữ liệu quan trắc: Ứng dụng công nghệ số và IoT trong việc giám sát tự động xả thải theo thời gian thực, kích hoạt cơ chế giám sát toàn dân và phản biện xã hội đối với các cơ sở xử lý rác.

Xử lý rác thải không còn là bài toán kỹ thuật đơn thuần của ngành môi trường mà là bài toán kinh tế-xã hội tổng thể, góp phần đo lường năng lực quản trị quốc gia và thúc đẩy phát triển đất nước.

Dự báo của ngành tài nguyên và môi trường cho biết, đến năm 2050, lượng rác có thể tăng lên 95.721 tấn/ngày. Cả nước hiện có hơn 1.700 cơ sở xử lý chất thải rắn sinh hoạt, gồm 467 lò đốt, 38 dây chuyền compost và còn hơn 1.200 bãi chôn lấp, nhiều bãi chưa hợp vệ sinh. Đối với công nghệ điện rác, hiện cả nước có hơn 20 nhà máy đang triển khai xây dựng, trong đó một số nhà máy đã chính thức phát điện. Ước tính trong 10 năm tới Việt Nam sẽ có khoảng 120 nhà máy điện rác. Việc chuyển dịch sang công nghệ đốt rác phát điện cũng đang được đẩy mạnh theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, đồng thời, phương pháp xử lý rác công nghệ mới cũng đang được một số nhóm nghiên cứu triển khai.

Xử lý rác thải sinh hoạt

Tìm “điểm cuối” cho những chuyến xe rác

Đồng bộ, minh bạch, có lộ trình

Có thể bạn quan tâm

Dân ca Quan họ Bắc Ninh được quan tâm, lan tỏa trong đời sống hiện đại. Ảnh: DIÊN KHÁNH

Từ truyền thống đến hiện đại

Với giá trị văn hóa lâu đời hội tụ, tạo thành những đặc trưng, bản sắc văn hóa điển hình, các địa phương khu vực Đồng bằng sông Hồng đã và đang tích cực gìn giữ các giá trị văn hóa đặc sắc, đặt văn hóa vào vị trí trung tâm chiến lược của chiến lược phát triển toàn diện kinh tế-xã hội, gắn kết chặt chẽ với xây dựng con người toàn diện.

Học sinh Bình Vọng, xã Thường Tín (Hà Nội) tích cực khai thác “bồ tri thức” của làng. Ảnh: VĂN HỌC

Những vùng đất nuôi bền tinh thần học tập

Ở các địa phương vùng Đồng bằng sông Hồng có nhiều làng khoa bảng như Mộ Trạch (thành phố Hải Phòng), Hành Thiện (Ninh Bình), Bình Vọng, Đông Ngạc, Thanh Liệt (Hà Nội)… Tiếp nối truyền thống, nhiều làng khoa bảng đã tích cực xây dựng mô hình “Dòng họ hiếu học”, “Gia đình học tập”.

Các chương trình hiến máu tình nguyện nhận được sự quan tâm, hưởng ứng của đông đảo người dân. Ảnh: VƯƠNG TUẤN

Khi cộng đồng chung sức, chung lòng

Phong trào hiến máu tình nguyện ngày càng nhận được sự quan tâm rộng rãi của cộng đồng, các tổ chức bởi ý nghĩa nhân văn sâu sắc và giá trị thiết thực đối với xã hội. Nhiều cơ quan, đơn vị... đã nỗ lực xây dựng phương pháp truyền thông, truyền cảm hứng mới cùng những cách làm phù hợp, nhờ vậy, phong trào đã nhận được sự hưởng ứng, ủng hộ ngày càng tích cực của cộng đồng, xã hội.

Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Hữu Kiêm chia sẻ về cách làm sáo diều. Ảnh: Văn Học

Những người “giữ lửa”

Trong guồng quay hối hả của cuộc sống hiện đại, rất nhiều nghệ nhân, nghệ sĩ, người thực hành văn hóa đã và đang âm thầm bảo tồn, trao truyền các giá trị di sản văn hóa.

Nghi lễ trước khi trình diễn hò Cửa Đình và múa Bài bông. Ảnh: KHÁNH VY

Nhạc sĩ Nguyễn Quang Long: Nghệ thuật dân gian luôn vận động

Chia sẻ với phóng viên Báo Nhân Dân, nhạc sĩ Nguyễn Quang Long cho rằng, để di sản văn hóa phi vật thể “sống được” không chỉ là giữ lại hình thức biểu diễn, mà cần tìm cách duy trì hoặc tạo ra những không gian văn hóa mới để di sản tiếp tục có ý nghĩa trong đời sống. Bởi nghệ thuật dân gian luôn vận động cùng xã hội.

Chương trình tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp của Đại học Bách khoa Hà Nội tại Trường THPT Thái Phiên.

Cách tiếp cận mới trong hoạt động tư vấn

Tại Hải Phòng, gian tư vấn của Đại học Bách khoa Hà Nội trong chương trình Tư vấn tuyển sinh – hướng nghiệp 2026 luôn đông kín phụ huynh, học sinh xếp hàng chờ được giải đáp đã cho thấy sức hút của hoạt động này.

Nhiều hoạt động tư vấn hướng nghiệp được tổ chức trên địa bàn tỉnh.

Tạo không gian trải nghiệm thực tế

Là địa phương có nhiều khu công nghiệp, mỏ khoáng sản cũng như đang phát triển mạnh về hoạt động du lịch, dịch vụ, Quảng Ninh đã đẩy mạnh hướng nghiệp, đặc biệt với lứa tuổi học sinh lớp 9 và lớp 12, để các em có lựa chọn phù hợp đáp ứng nhu cầu thị trường lao động.

Ngành đường sắt cần tăng cường các biện pháp bảo đảm an toàn giao thông. Ảnh: Khiếu Minh

Hướng tới các mục tiêu kép

Được định hướng phát triển là “trục xương sống” của hệ thống vận tải, cùng với những dự án đầu tư trọng điểm cấp quốc gia để hiện đại hóa hạ tầng, lấy lại vị thế cho ngành đường sắt, công tác bảo đảm an toàn giao thông phải được quan tâm hơn nữa, cùng đó là các nỗ lực nâng cao chất lượng phục vụ.

Những quán cà-phê sát đường tàu luôn tiềm ẩn nguy cơ tai nạn giao thông. Ảnh: VĂN HỌC

Xóa “điểm đen” hạ tầng và ý thức

Nhiều đường ngang, lối mở tự phát qua đường sắt là những “điểm đen” tiềm ẩn nguy cơ lớn gây mất an toàn giao thông. Bởi vậy, xóa bỏ các địa điểm này và xử lý các vi phạm liên quan tình trạng lấn chiếm hành lang an toàn giao thông đường sắt cần phải được tiến hành quyết liệt hơn nữa.

Anh Phạm Quang Thành (trái) và anh Đinh Đức Huy luôn nỗ lực cho những chuyến tàu an toàn.

Những kiện tướng thầm lặng

Vượt lên những khó khăn đặc thù, bằng lòng yêu nghề và tinh thần trách nhiệm, không ít nhân viên lái tàu, tuần đường đã được tặng danh hiệu “Kiện tướng an toàn chạy tàu”, góp phần bảo đảm an toàn giao thông đường sắt.

Công chức Thuế thành phố Hải Phòng đã linh hoạt kết hợp trực tiếp và qua công nghệ hỗ trợ thiết thực cho doanh nghiệp, người nộp thuế trong quá trình thực hiện quyết toán thuế, tuân thủ pháp luật thuế.

Công nghệ là giải pháp then chốt, hiệu quả

Bên cạnh tổ chức các hội nghị phổ biến, hướng dẫn các chính sách pháp luật thuế, Thuế thành phố Hải Phòng xác định việc ứng dụng công nghệ là giải pháp then chốt góp phần bảo đảm hiệu quả thiết thực, đẩy nhanh tiến độ và chính xác.

Công chức Thuế tỉnh Quảng Ninh trực tiếp hỗ trợ các hộ kinh doanh, nhất là các hộ vừa chuyển thành doanh nghiệp, cài đặt và sử dụng ứng dụng eTax Mobile.

Ưu tiên hỗ trợ thay vì xử phạt

Với cách tiếp cận lấy người nộp thuế làm trung tâm, cùng phương thức triển khai “cầm tay, chỉ việc”, ưu tiên hỗ trợ thay vì xử phạt, ngành thuế tỉnh Quảng Ninh đang từng bước triển khai thành công phương pháp kê khai thuế theo doanh thu thực tế.

Để giải quyết tốt bài toán mưu sinh và trật tự đô thị, cần những giải pháp căn cơ của thành phố. Ảnh: Văn Học

Cần cơ chế và mô hình thích hợp

Quản lý và khai thác vỉa hè tại Thủ đô Hà Nội là công việc luôn đòi hỏi phải khoa học và có chương trình bài bản, bền vững. Làm sao để những “mỏ vàng mặt phố” có thể đóng góp cho ngân sách, gìn giữ mỹ quan đô thị, bảo đảm an ninh trật tự công cộng, hài hòa các lợi ích là điều các cơ quan chức năng cần đưa ra giải pháp tốt nhất.

Vỉa hè ở thành phố Seoul, Hàn Quốc, luôn được giữ sạch sẽ, thông thoáng. Ảnh: Nam Khánh

Những gợi mở từ quốc tế

Đối với nhiều quốc gia trên thế giới, để khai thác vỉa hè một cách tối ưu, phải bắt đầu từ những nỗ lực quy hoạch hạ tầng giao thông công cộng và tìm ra cách thức quản lý khoa học.

Chương trình Xây Tết 2026 do Báo Nhân Dân cùng Công ty CP Xây dựng Coteccons tổ chức. Ảnh: Bảo Long

Lan tỏa nghĩa tình chăm lo người lao động

Trong không khí chào mừng thành công Đại hội lần thứ XIV của Đảng và đón Xuân Bính Ngọ 2026, hàng loạt hoạt động an sinh xã hội, chăm lo cho người lao động, nhân dân đã diễn ra nghĩa tình, đầm ấm trên cả nước, góp phần xây Tết ấm, dệt Xuân an.

“Bữa ăn công đoàn”, hoạt động nổi bật của các cấp công đoàn trong năm 2025. Ảnh: Thanh Tâm

Tết ấm cho mọi người

Những ngày giáp Tết, tại các khu công nghiệp trên địa bàn TP Hải Phòng, không khí làm việc xen lẫn sự tất bật chuẩn bị cho năm mới. Với nhiều công nhân, Tết không chỉ là thời khắc đoàn tụ mà còn là dịp bộc lộ rõ nét thu nhập, việc làm và mức độ quan tâm, sẻ chia từ doanh nghiệp và tổ chức công đoàn.

Ông Ngọ Duy Hiểu, Phó Chủ tịch Tổng LĐLĐ Việt Nam thăm, tặng quà công nhân vùng mỏ Quảng Ninh.

Vững niềm tin nơi vùng mỏ

Những ngày cận Tết Nguyên đán, tại vùng mỏ Quảng Ninh, sự quan tâm dành cho công nhân, người lao động lan tỏa từ hầm lò, phân xưởng đến khu nhà ở công nhân đã góp thêm niềm vui, sự yên tâm để mùa xuân nơi vùng than đến gần hơn với mỗi gia đình.

Đào tạo nghề hàn bằng robot tại Trường cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội. Ảnh: Hải Nam

AI thay đổi lộ trình nghề nghiệp

Trí tuệ nhân tạo (AI) không lấy việc của người lao động, nhưng đang làm đứt quãng lộ trình nghề nghiệp quen thuộc. Ở Đồng bằng sông Hồng, nơi tập trung dày đặc khu công nghiệp và dịch vụ, thách thức này đang hiện diện rõ ràng.

Một phân xưởng sản xuất ở Công ty cổ phần Daikin Air Conditioning Việt Nam, chi nhánh tỉnh Bắc Ninh.

Nhà máy thông minh và “số phận” công nhân lành nghề

Tại Bắc Ninh, trung tâm công nghiệp lớn phía bắc, trí tuệ nhân tạo (AI), năng lực số đã trở thành “xương sống” của sản xuất. Sự chuyển mình ấy đặt ra thách thức với những công nhân lành nghề của phương thức sản xuất truyền thống.

Trung tâm du lịch cao cấp đang dần thành hình tại đặc khu Cát Bà (Hải Phòng). Ảnh: Lê Minh

Cực tăng trưởng của vùng Đồng bằng sông Hồng

Theo dự kiến điều chỉnh quy hoạch thành phố thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, Hải Phòng sẽ phát triển theo mô hình thành phố đa cực, đa trung tâm, đa hành lang động lực. Theo đó, hướng ra biển và làm giàu từ biển là chiến lược trọng tâm của đô thị này.

Cảng biển Hải Phòng bước sang năm 2026 với hàng loạt dự án quy mô lớn đồng loạt khởi động.

Khép lại một năm tăng trưởng ấn tượng

Năm 2025, cảng biển Hải Phòng lọt tốp 30 cảng biển nhộn nhịp nhất thế giới, đồng thời đạt thêm nhiều kỷ lục mới, như: Đón chuyến tàu lớn nhất; thời gian xếp, dỡ nhanh nhất; đưa vào khai thác nhiều tuyến dịch vụ hàng hải nhất.

Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ vào sản xuất.

Đóng tàu Hải Phòng vươn tầm quốc tế

Hơn thế kỷ qua, bên những con sông đổ ra biển lớn, Hải Phòng đã hình thành được một cộng đồng nghề đặc biệt của những người đóng tàu. Trải qua đỉnh cao, suy thoái rồi tái cấu trúc bằng khoa học, công nghệ và những con người bền bỉ, Hải Phòng đang từng bước khẳng định vị thế trong chuỗi đóng tàu toàn cầu.