Phát triển văn hóa trong kỷ nguyên mới

Từ truyền thống đến hiện đại

Với giá trị văn hóa lâu đời hội tụ, tạo thành những đặc trưng, bản sắc văn hóa điển hình, các địa phương khu vực Đồng bằng sông Hồng đã và đang tích cực gìn giữ các giá trị văn hóa đặc sắc, đặt văn hóa vào vị trí trung tâm chiến lược của chiến lược phát triển toàn diện kinh tế-xã hội, gắn kết chặt chẽ với xây dựng con người toàn diện.

Dân ca Quan họ Bắc Ninh được quan tâm, lan tỏa trong đời sống hiện đại. Ảnh: DIÊN KHÁNH
Dân ca Quan họ Bắc Ninh được quan tâm, lan tỏa trong đời sống hiện đại. Ảnh: DIÊN KHÁNH

Đa dạng các biểu đạt văn hóa

Trong tiến trình lịch sử, người Việt Nam khu vực Đồng bằng sông Hồng đã hình thành và lưu giữ được nhiều nét văn hóa độc đáo, những phong cách sống riêng trên cơ sở tiếp nhận, sàng lọc những yếu tố văn hóa Đông - Tây. Từ thực tế sống động, đa dạng và diễn ra lâu dài trong suốt hàng nghìn năm, môi trường văn hóa ở Đồng bằng sông Hồng với hạt nhân là văn hóa gia đình vẫn bảo lưu được những nền nếp gia phong truyền thống, có vai trò quan trọng trong đời sống sinh hoạt của gia đình, xã hội.

Giá trị văn hóa vùng còn được thể hiện ở sự đa dạng trong các biểu đạt văn hóa, gồm những biểu đạt cơ bản sau: Hệ thống các di tích, bao gồm các di tích khảo cổ học, di tích lịch sử, di tích tôn giáo tín ngưỡng, di tích kiến trúc nghệ thuật; hệ thống các danh thắng; hệ thống các bảo tàng, các nhà lưu niệm; hệ thống chợ gồm nhiều loại chợ, như chợ phiên, chợ cóc, chợ đình, chợ xanh, chợ đêm, chợ đầu mối… Tại hội thảo “Những yếu tố ảnh hưởng đến phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới: Thực trạng và giải pháp” diễn ra gần đây, PGS, TS Nguyễn Thị Phương Châm, Viện Nghiên cứu văn hóa, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam chia sẻ: Đồng bằng sông Hồng là nơi tập trung hệ thống các làng cổ, có nhiều phong tục, tri thức dân gian gắn với đời sống thường ngày, đời sống sản xuất, đời sống nghi lễ cùng các hoạt động cộng đồng; hay hệ thống các tri thức liên quan thời tiết, kinh nghiệm sản xuất, ứng xử, dưỡng sinh trị bệnh… Vùng còn là cái nôi của nhiều loại hình văn học, nghệ thuật tạo hình, nghệ thuật biểu diễn,… từ truyền thống đến hiện đại, từ dân gian đến bác học.

Đặt con người vào vị trí trung tâm của phát triển

Thế giới đang trong tiến trình xác lập trật tự mới với những chuyển biến nhanh, phức tạp chưa từng có. Các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống, cùng với tác động của cuộc cách mạng khoa học, công nghệ đang làm thay đổi căn bản các chuẩn mực ứng xử và hệ giá trị văn hóa, đặt ra nhu cầu cấp thiết về định vị hệ giá trị quốc gia trong trật tự thế giới mới. Nghị quyết số 80-NQ/TW (7/1/2026) của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, xác định xây dựng con người Việt Nam là trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực quan trọng nhất của sự phát triển bền vững. Văn hóa được đặt vào vị trí trung tâm chiến lược, gắn kết chặt chẽ giữa phát triển văn hóa với xây dựng con người toàn diện.

Nghị quyết số 80-NQ/TW đặt mục tiêu: Đẩy mạnh xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; thống nhất trong đa dạng; mang đặc trưng dân tộc, dân chủ, nhân văn, khoa học, hiện đại. Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ gia đình, nhà trường đến xã hội và không gian số. Phát triển văn học, nghệ thuật xứng tầm với lịch sử văn hóa dân tộc và tầm vóc đất nước trong kỷ nguyên mới. Cơ bản hoàn thành việc tu bổ, tôn tạo các di tích quốc gia đặc biệt; phục hồi, bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể, nghệ thuật truyền thống có nguy cơ mai một, cần bảo vệ khẩn cấp. Đẩy mạnh phát triển các ngành công nghiệp văn hóa; hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp công nghiệp văn hóa, nghệ thuật sáng tạo...

Theo GS, TS Phùng Hữu Phú, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Phó Trưởng ban thường trực Ban Tuyên giáo Trung ương, điều quan trọng nhất vẫn là làm thế nào để nghị quyết đi vào cuộc sống, từ văn bản trở thành hành động, từ nhận thức trở thành những chuyển động thực tế trong cộng đồng, cùng lan tỏa, thấm sâu và phát triển.

Trong thời gian trước mắt và lâu dài, theo nhiều chuyên gia, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp đột phá: Đặt con người làm trung tâm, hoàn thiện thể chế pháp luật văn hóa và chuyển hóa tinh thần nghị quyết thành hành động cụ thể tại mỗi địa phương, mỗi cấp, ngành. Theo đó, cần nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên và nhân dân về vai trò của văn hóa. Mỗi người cần hiểu rằng, xây dựng văn hóa không phải là nhiệm vụ riêng của ngành văn hóa mà là trách nhiệm của toàn xã hội. Từ việc giữ gìn đạo đức, lối sống, ứng xử văn minh trong gia đình, trường học, cơ quan đến việc bảo tồn di sản, phát huy bản sắc dân tộc và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh.

Hà Nội chú trọng xây dựng các sản phẩm văn hóa chất lượng

Hà Nội đang là địa phương tích cực trong phát triển công nghiệp văn hóa. Năm 2025, nhiều sự kiện và sản phẩm văn hóa, nghệ thuật quy mô lớn được tổ chức, nổi bật là các chương trình nghệ thuật kỷ niệm các ngày lễ lớn của đất nước… Thành phố cũng xây dựng chuỗi sản phẩm khai thác giá trị các di tích, di sản, làng nghề truyền thống; công bố hơn 20 sản phẩm du lịch đêm, nổi bật là tour “Đêm thiêng liêng” tại di tích Nhà tù Hỏa Lò, “Tinh hoa đạo học” tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, “Ngọc Sơn đêm huyền bí” tại đền Ngọc Sơn…

Thách thức trong chuyển đổi số

Những vùng đất nuôi bền tinh thần học tập

Có thể bạn quan tâm

Việc đầu tư tuyến đường nối trục đông - tây có ý nghĩa quan trọng, mở rộng không gian phát triển và kết nối TP Hải Phòng với cả vùng Đồng bằng sông Hồng. Ảnh: Hương Nguyên

Kết nối mạng lưới giao thông nội vùng

Đẩy mạnh đầu tư hạ tầng giao thông, TP Hải Phòng kỳ vọng sẽ tạo nền tảng kết nối chặt chẽ các trung tâm logistics vùng Đồng bằng sông Hồng với các vùng động lực, mở rộng không gian phát triển và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội của TP Hải Phòng nói riêng và cả vùng Đồng bằng sông Hồng nói chung.

Nhiều hoạt động văn hóa hướng tới cộng đồng được các doanh nghiệp quan tâm hưởng ứng.

Lợi thế từ những giá trị không thể sao chép

Trong môi trường cạnh tranh ngày càng quyết liệt, doanh nghiệp có thể mua công nghệ, huy động vốn, mở rộng thị trường, nhưng không dễ sao chép một hệ giá trị được hình thành, vun đắp qua thời gian. Văn hóa doanh nghiệp, vì thế, đang chuyển từ một khái niệm mang tính nội bộ thành yếu tố trực tiếp quyết định chất lượng quản trị, sức sáng tạo, niềm tin thị trường và khả năng phát triển bền vững.

Các hoạt động văn hóa được tổ chức thường xuyên tại PETROVIETNAM. Ảnh: Nam Anh

Tạo chuyển biến thực chất từ nhận thức

Hướng tới Kỷ niệm 10 năm Ngày Văn hóa Doanh nghiệp Việt Nam (2016-2026) và Ban Tổ chức triển khai Cuộc vận động “Xây dựng Văn hóa Doanh nghiệp Việt Nam” (Ban Tổ chức 248), Hiệp hội Phát triển Văn hóa Doanh nghiệp Việt Nam (VNABC) đã xác lập thông điệp chiến lược xuyên suốt: “Chính phủ kiến tạo - Doanh nghiệp hành động - Văn hóa dẫn dắt”.

Đổi mới sáng tạo chỉ tạo ra giá trị khi trở thành một phần của văn hóa doanh nghiệp.

Hạ tầng mềm của năng lực cạnh tranh

Từ các tập đoàn kinh tế nhà nước đến doanh nghiệp tư nhân, những giá trị như chữ tín, trách nhiệm, đổi mới sáng tạo, an toàn và phát triển bền vững đang được chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh, tạo nền tảng để doanh nghiệp Việt Nam thích ứng và vươn lên trong môi trường kinh doanh nhiều biến động.

Các bác sĩ Bệnh viện E khám thị lực cho học sinh trên địa bàn phường Nghĩa Đô (Thành phố Hà Nội).

Hình thành hệ thống quản lý toàn diện, liên tục

Trước thềm năm học 2026-2027, nhiều địa phương khu vực Đồng bằng sông Hồng đang đẩy nhanh việc khám sức khỏe định kỳ cho trẻ em, học sinh, gắn với chiến dịch khám sức khỏe toàn dân và xây dựng Sổ sức khỏe điện tử.

Khám sức khỏe, sàng lọc miễn phí cho học sinh phường Tự Lạn trước thềm năm học mới. Ảnh: Văn Ban

Bước đệm trên lộ trình

Năm học 2026-2027 là năm đầu tiên phường Tự Lạn, tỉnh Bắc Ninh, kiện toàn tổ chức các cơ sở giáo dục sau sắp xếp. Đầu tháng 8, trường THCS Tự Lạn đã phối hợp Trạm y tế phường tổ chức khám sức khỏe miễn phí cho gần 900 học sinh của phân hiệu 2, triển khai Kế hoạch số 154-KH/UBND về chăm sóc sức khỏe cộng đồng giai đoạn 2026-2030, đồng thời đẩy nhanh cập nhật, làm sạch dữ liệu y tế trên địa bàn phường.

Nhiều thanh niên đã khởi nghiệp thành công với mô hình sản xuất rau công nghệ cao. Ảnh VĂN HỌC

Xây dựng mô hình, đầu tư trọng điểm

Nhằm khuyến khích tinh thần khởi nghiệp trong thanh niên, những năm qua Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, các cấp bộ Đoàn tại các tỉnh, thành phố khu vực Đồng bằng sông Hồng đã có nhiều hoạt động hỗ trợ, đồng hành, khơi gợi tinh thần và sự sáng tạo của các bạn trẻ, giúp nhiều đoàn viên, thanh niên phát triển kinh tế.

Chị Đinh Thị Quỳnh Nga (ngoài cùng, bên trái) hướng dẫn các bạn trẻ thực hành kỹ thuật cắt may. Ảnh: VĂN HỌC

Những bàn tay ấm

Khởi nghiệp trong điều kiện hết sức khó khăn, nhưng khi bắt đầu gặt hái thành công, những người phụ nữ đang phải chịu nhiều thiệt thòi đó đã lập tức giang rộng vòng tay, giúp nhiều thanh niên khác có việc làm ổn định.

Anh Vũ Minh Ngọc cùng các cộng sự nhận giải Ba Dự án Khởi nghiệp nông nghiệp đổi mới sáng tạo. Ảnh: NVCC

Thành công bằng khát vọng và sự dấn thân

Vốn là kỹ sư xây dựng, anh Vũ Minh Ngọc, tổ dân phố Phú Nội, phường Trường Thi, tỉnh Ninh Bình, đã trở lại quê hương vực dậy nghề làm giấm gia truyền. Cùng đó, anh đã thành công khi xây dựng thương hiệu sản phẩm thực dưỡng và vật phẩm phong thủy.

Công nghiệp tàu thủy được định vị là ngành công nghiệp nền tảng quốc gia.

Định vị cực tăng trưởng giàu tiềm năng của nền kinh tế

Lần đầu tiên, công nghiệp tàu thủy được dành một chương riêng trong dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam. Không chỉ bổ sung hành lang pháp lý, bước chuyển này hướng tới định vị công nghiệp đóng tàu là ngành công nghiệp nền tảng, tạo dư địa phát triển cả hệ sinh thái và nâng cao năng lực tự chủ của một quốc gia biển.

Cần có một chính sách tổng thể, toàn diện, lâu dài cho ngành đóng tàu.

Bài toán tự chủ của quốc gia biển

Là đại biểu Quốc hội của một trong những cái nôi ngành công nghiệp đóng tàu Việt Nam, ông Lã Thanh Tân, Phó Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng đã có nhiều chia sẻ về định hướng phát triển ngành trong giai đoạn tới.

Nhà máy xử lý chất thải công nghiệp để phát điện Nam Sơn (Hà Nội). Ảnh: Hải Nam

Cần giải pháp mạnh, triệt để

Theo báo cáo của ngành tài nguyên và môi trường, Việt Nam hiện phát sinh khoảng hơn 60 nghìn tấn rác thải sinh hoạt mỗi ngày, trong đó khu vực đô thị chiếm hơn 50%. Chỉ riêng hai đô thị đặc biệt là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, mỗi ngày đã xả ra môi trường từ 7 nghìn đến gần 10 nghìn tấn rác. Bởi vậy, việc ứng dụng khoa học-công nghệ để giải quyết bài toán môi trường, nhất là việc xử lý rác thải sinh hoạt, là yêu cầu cấp bách từ thực tiễn.

Bãi rác lộ thiên ở Liên Khê, xã Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên. Ảnh: TRÀ KHÚC

Tìm “điểm cuối” cho những chuyến xe rác

Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Hưng Yên, toàn tỉnh hiện phát sinh khoảng 1.977,15 tấn chất thải rắn sinh hoạt mỗi ngày, trong đó 1.937,43 tấn được thu gom, đạt khoảng 98%. Đây là tỷ lệ rất cao nếu so với nhiều địa phương khác trong cả nước.

Học sinh Bình Vọng, xã Thường Tín (Hà Nội) tích cực khai thác “bồ tri thức” của làng. Ảnh: VĂN HỌC

Những vùng đất nuôi bền tinh thần học tập

Ở các địa phương vùng Đồng bằng sông Hồng có nhiều làng khoa bảng như Mộ Trạch (thành phố Hải Phòng), Hành Thiện (Ninh Bình), Bình Vọng, Đông Ngạc, Thanh Liệt (Hà Nội)… Tiếp nối truyền thống, nhiều làng khoa bảng đã tích cực xây dựng mô hình “Dòng họ hiếu học”, “Gia đình học tập”.

Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Hữu Kiêm chia sẻ về cách làm sáo diều. Ảnh: Văn Học

Những người “giữ lửa”

Trong guồng quay hối hả của cuộc sống hiện đại, rất nhiều nghệ nhân, nghệ sĩ, người thực hành văn hóa đã và đang âm thầm bảo tồn, trao truyền các giá trị di sản văn hóa.

Nghi lễ trước khi trình diễn hò Cửa Đình và múa Bài bông. Ảnh: KHÁNH VY

Nhạc sĩ Nguyễn Quang Long: Nghệ thuật dân gian luôn vận động

Chia sẻ với phóng viên Báo Nhân Dân, nhạc sĩ Nguyễn Quang Long cho rằng, để di sản văn hóa phi vật thể “sống được” không chỉ là giữ lại hình thức biểu diễn, mà cần tìm cách duy trì hoặc tạo ra những không gian văn hóa mới để di sản tiếp tục có ý nghĩa trong đời sống. Bởi nghệ thuật dân gian luôn vận động cùng xã hội.

Chương trình tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp của Đại học Bách khoa Hà Nội tại Trường THPT Thái Phiên.

Cách tiếp cận mới trong hoạt động tư vấn

Tại Hải Phòng, gian tư vấn của Đại học Bách khoa Hà Nội trong chương trình Tư vấn tuyển sinh – hướng nghiệp 2026 luôn đông kín phụ huynh, học sinh xếp hàng chờ được giải đáp đã cho thấy sức hút của hoạt động này.

Nhiều hoạt động tư vấn hướng nghiệp được tổ chức trên địa bàn tỉnh.

Tạo không gian trải nghiệm thực tế

Là địa phương có nhiều khu công nghiệp, mỏ khoáng sản cũng như đang phát triển mạnh về hoạt động du lịch, dịch vụ, Quảng Ninh đã đẩy mạnh hướng nghiệp, đặc biệt với lứa tuổi học sinh lớp 9 và lớp 12, để các em có lựa chọn phù hợp đáp ứng nhu cầu thị trường lao động.

Ngành đường sắt cần tăng cường các biện pháp bảo đảm an toàn giao thông. Ảnh: Khiếu Minh

Hướng tới các mục tiêu kép

Được định hướng phát triển là “trục xương sống” của hệ thống vận tải, cùng với những dự án đầu tư trọng điểm cấp quốc gia để hiện đại hóa hạ tầng, lấy lại vị thế cho ngành đường sắt, công tác bảo đảm an toàn giao thông phải được quan tâm hơn nữa, cùng đó là các nỗ lực nâng cao chất lượng phục vụ.

Anh Phạm Quang Thành (trái) và anh Đinh Đức Huy luôn nỗ lực cho những chuyến tàu an toàn.

Những kiện tướng thầm lặng

Vượt lên những khó khăn đặc thù, bằng lòng yêu nghề và tinh thần trách nhiệm, không ít nhân viên lái tàu, tuần đường đã được tặng danh hiệu “Kiện tướng an toàn chạy tàu”, góp phần bảo đảm an toàn giao thông đường sắt.

Công chức Thuế thành phố Hải Phòng đã linh hoạt kết hợp trực tiếp và qua công nghệ hỗ trợ thiết thực cho doanh nghiệp, người nộp thuế trong quá trình thực hiện quyết toán thuế, tuân thủ pháp luật thuế.

Công nghệ là giải pháp then chốt, hiệu quả

Bên cạnh tổ chức các hội nghị phổ biến, hướng dẫn các chính sách pháp luật thuế, Thuế thành phố Hải Phòng xác định việc ứng dụng công nghệ là giải pháp then chốt góp phần bảo đảm hiệu quả thiết thực, đẩy nhanh tiến độ và chính xác.

Công chức Thuế tỉnh Quảng Ninh trực tiếp hỗ trợ các hộ kinh doanh, nhất là các hộ vừa chuyển thành doanh nghiệp, cài đặt và sử dụng ứng dụng eTax Mobile.

Ưu tiên hỗ trợ thay vì xử phạt

Với cách tiếp cận lấy người nộp thuế làm trung tâm, cùng phương thức triển khai “cầm tay, chỉ việc”, ưu tiên hỗ trợ thay vì xử phạt, ngành thuế tỉnh Quảng Ninh đang từng bước triển khai thành công phương pháp kê khai thuế theo doanh thu thực tế.

Để giải quyết tốt bài toán mưu sinh và trật tự đô thị, cần những giải pháp căn cơ của thành phố. Ảnh: Văn Học

Cần cơ chế và mô hình thích hợp

Quản lý và khai thác vỉa hè tại Thủ đô Hà Nội là công việc luôn đòi hỏi phải khoa học và có chương trình bài bản, bền vững. Làm sao để những “mỏ vàng mặt phố” có thể đóng góp cho ngân sách, gìn giữ mỹ quan đô thị, bảo đảm an ninh trật tự công cộng, hài hòa các lợi ích là điều các cơ quan chức năng cần đưa ra giải pháp tốt nhất.