Giải ngân đầu tư công trở thành thước đo trách nhiệm

Sau hơn 20 năm đưa vào sử dụng, nhiều dãy phòng học của Trường tiểu học Kim Đồng, xã Nghĩa Trung, thành phố Đồng Nai đã xuống cấp nghiêm trọng. Mái tôn cũ kỹ, tường nứt, hệ thống nhà vệ sinh không còn đáp ứng nhu cầu dạy và học. Mong mỏi được đầu tư xây dựng mới ngôi trường của thầy và trò nơi đây vẫn chưa thể trở thành hiện thực, bởi phần lớn diện tích địa phương nằm trong quy hoạch khoáng sản bauxite.

Tăng tốc giải ngân, tạo động lực cho tăng trưởng

Xã Nghĩa Trung có diện tích khoảng 222 km², gần một nửa nằm trong vùng quy hoạch bauxite, nhiều dự án đầu tư hạ tầng không thể triển khai. Năm 2026, địa phương được giao hơn 41,4 tỷ đồng vốn đầu tư công nhưng tỷ lệ giải ngân đến nay mới đạt khoảng 10%.

Trước những khó khăn đó, chính quyền địa phương đang chủ động phối hợp với các sở, ngành và doanh nghiệp khai thác khoáng sản để rà soát từng dự án, từng khu vực nhằm lựa chọn phương án đầu tư phù hợp. Những công trình cấp bách được ưu tiên sửa chữa, xây dựng theo phương thức linh hoạt như nhà lắp ghép, tiền chế. Các tuyến đường chưa thể đầu tư dài hạn tiếp tục được duy tu nhằm bảo đảm nhu cầu đi lại của người dân.

Câu chuyện tại Nghĩa Trung cho thấy, đằng sau mỗi đồng vốn đầu tư công là kỳ vọng của người dân về những công trình thiết thực, trực tiếp nâng cao chất lượng cuộc sống. Đây cũng là minh chứng cho thấy nếu những điểm nghẽn được tháo gỡ kịp thời, đầu tư công sẽ tiếp tục phát huy vai trò là “vốn mồi”, tạo sức lan tỏa đối với tăng trưởng kinh tế.

Năm 2026, đầu tư công tiếp tục được xác định là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Sau những tháng đầu năm còn nhiều khó khăn, tiến độ giải ngân đã tăng tốc mạnh mẽ trong quý II.

Theo Bộ Tài chính, đến hết ngày 30/6, cả nước đã giải ngân gần 357 nghìn tỷ đồng vốn đầu tư công, đạt 35,5% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, tăng hơn 38 nghìn tỷ đồng so cùng kỳ năm trước. Những con số này phản ánh nỗ lực rất lớn của các bộ, ngành, địa phương trong việc tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ các dự án trọng điểm.

Tại Gia Lai, chính quyền địa phương đặt mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công. Chủ tịch UBND tỉnh Phạm Anh Tuấn khẳng định quan điểm nhất quán là “vốn ở đâu không giải ngân được thì chuyển cho nơi có khả năng thực hiện tốt hơn”. Tinh thần quyết liệt này đang góp phần thúc đẩy tiến độ nhiều dự án hạ tầng quan trọng, trong đó có tuyến cao tốc Quy Nhơn - Pleiku.

Trong khi đó, Đắk Lắk phát động chiến dịch “45 ngày đêm” nhằm đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng. Đây là khâu vốn được xem là nút thắt lớn nhất trong triển khai đầu tư công. Địa phương cũng tập trung bảo đảm nguồn vật liệu xây dựng, xử lý các dự án tồn đọng và phân công rõ trách nhiệm đối với từng cơ quan, đơn vị.

Theo bà Phí Thị Hương Nga, Trưởng ban Thống kê Công nghiệp và Xây dựng, Cục Thống kê, những khó khăn lớn nhất hiện nay vẫn là công tác giải phóng mặt bằng, thiếu mặt bằng sạch để thi công, áp lực chi phí lãi vay và tình trạng thiếu vật liệu xây dựng như cát, đá, đất san lấp.

“Nếu các điểm nghẽn này không được xử lý kịp thời sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến tiến độ các dự án”, bà Nga nhấn mạnh.

Mỗi dự án được hoàn thành đúng tiến độ không chỉ góp phần hoàn thiện hệ thống hạ tầng mà còn tạo việc làm, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Tuy nhiên, với gần 65% kế hoạch vốn vẫn còn ở phía trước, áp lực đối với các bộ, ngành và địa phương trong sáu tháng cuối năm vẫn rất lớn. Để hoàn thành mục tiêu, cần tiếp tục phát huy tinh thần chủ động, quyết liệt, xử lý dứt điểm những điểm nghẽn đã tồn tại trong nhiều năm, đồng thời phải có phương pháp tư duy mới để tạo ra những đột phá.

Thước đo mới về trách nhiệm điều hành

Năm 2026, thành phố Đồng Nai bố trí khoảng 7 tỷ đồng để cải tạo các phòng học, xây dựng hệ thống nhà vệ sinh mới, bê-tông hóa sân Trường tiểu học Kim Đồng, xã Nghĩa Trung. Dù chưa phải một dự án lớn, nhưng đối với hàng trăm học sinh vùng khó, đây lại là công trình mang ý nghĩa đặc biệt.

“Nhà trường rất phấn khởi khi được quan tâm bố trí kinh phí sửa chữa. Chúng tôi mong công trình hoàn thành trước năm học mới để học sinh có điều kiện học tập tốt hơn”, ông Phạm Viết Phan, Hiệu trưởng Trường tiểu học Kim Đồng chia sẻ.

Tuy nhiên nếu nhìn rộng ra, sự linh động này mới chỉ khắc phục một phần khó khăn. Nguy cơ giải ngân vốn đầu tư công cuối năm không về đích vẫn thường trực.

Một điểm nhấn đáng chú ý trong công tác điều hành năm nay là việc Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1129/QĐ-TTg phê duyệt phương án chấm điểm các bộ, ngành và địa phương về thực hiện giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công.

Đây là lần đầu tiên kết quả giải ngân được lượng hóa thông qua một bộ tiêu chí cụ thể, minh bạch và ứng dụng công nghệ số trong theo dõi, đánh giá.

Theo phương án mới, việc chấm điểm sẽ được thực hiện định kỳ hằng tháng, hằng quý và cả năm trên hệ thống công nghệ thông tin của Bộ Tài chính, đồng thời kết nối với Hệ thống thông tin chỉ đạo, điều hành của Chính phủ.

Các tiêu chí đánh giá không chỉ dựa trên tỷ lệ giải ngân thực tế so với kế hoạch được giao mà còn xem xét mức độ hoàn thành so với cam kết đăng ký, việc chấp hành chế độ báo cáo, cũng như trách nhiệm trong điều chuyển hoặc tiếp nhận nguồn vốn.

Ông Trần Quốc Phương, Thứ trưởng Bộ Tài chính cho biết, kết quả chấm điểm hằng tháng và hằng quý sẽ có ý nghĩa nhắc nhở, cảnh báo đối với những đơn vị giải ngân thấp. Trong khi đó kết quả cả năm sẽ là căn cứ để đánh giá chất lượng điều hành, thi đua, khen thưởng và xem xét trách nhiệm của người đứng đầu.

Điều đáng chú ý là Bộ tiêu chí mới không chỉ mang tính giám sát mà còn tạo động lực cạnh tranh lành mạnh giữa các địa phương. Những đơn vị giải ngân tốt sẽ được biểu dương. Các đơn vị chậm trễ sẽ phải đối diện với áp lực về trách nhiệm giải trình.

Đây là bước chuyển từ tư duy “báo cáo tiến độ” sang “đánh giá hiệu quả thực chất”. Khi kết quả giải ngân gắn trực tiếp với đánh giá cán bộ, với công tác thi đua, khen thưởng, trách nhiệm của người đứng đầu sẽ được đề cao hơn.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang được đẩy mạnh, việc ứng dụng công nghệ trong giám sát giải ngân cũng giúp nâng cao tính minh bạch, hạn chế tình trạng báo cáo chậm, báo cáo thiếu chính xác và tăng cường hiệu quả điều hành.

Đầu tư công từ lâu đã được xem là một trong những “đòn bẩy” quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế. Nhưng để dòng vốn này thật sự phát huy hiệu quả, cần nhiều hơn những con số giải ngân đơn thuần. Điều quan trọng là mỗi đồng vốn phải được sử dụng đúng nơi, đúng lúc, tạo ra những công trình thiết thực phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Cùng với Bộ tiêu chí chấm điểm mới và quyết tâm của Chính phủ, sự vào cuộc quyết liệt của các địa phương cùng Bộ tiêu chí chấm điểm mới, kỳ vọng dòng vốn đầu tư công sẽ tiếp tục được khơi thông, tạo xung lực mới cho tăng trưởng, góp phần hiện thực hóa các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn tới.