Vũ trụ ảo
Theo Economic Times, metaverse không phải là một thuật ngữ mới. Khái niệm này được nhắc đến lần đầu tiên trong cuốn tiểu thuyết viễn tưởng xuất bản năm 1992 của nhà văn Mỹ Neal Stephenson. Metaverse được mô tả là một vũ trụ ảo, nơi con người tương tác, gặp gỡ, cùng làm việc, giải trí…, thông qua việc sử dụng những hình ảnh đại diện kỹ thuật số. Ngày nay, nhờ sự hỗ trợ của các thiết bị công nghệ thực tế ảo (VR), thực tế ảo tăng cường (AR)..., vũ trụ ảo đang ngày càng trở nên phổ biến khi tiếp cận thêm hàng triệu người dùng.
Ngay sau khi Facebook đổi tên thành Meta, thể hiện tham vọng phát triển từ mạng xã hội đơn thuần thành một tập đoàn chuyên về vũ trụ ảo, từ cuối năm 2021, từ khóa “metaverse” đã trở nên nổi bật hơn và thu hút sự chú ý của người dùng. Tuy vậy Meta không phải là tổ chức đầu tiên, duy nhất đang xây dựng thế giới kỹ thuật số mới này. Theo Euronews, các phiên bản đầu tiên của metaverse đã xuất hiện trước đó, đáng chú ý nhất là dự án Second Life của Linden Lab, công ty có trụ sở tại San Francisco (Mỹ). Vào năm 2007, ở thời kỳ đỉnh cao, ước tính đã có khoảng 800.000 - 900.000 người dùng tham gia thế giới ảo. Các trò chơi điện tử như Fortnite, Roblox và các thế giới xã hội ảo như Decentraland đều được coi là một phần của metaverse.
Tuy nhiên, với tiềm lực mạnh mẽ của mình, Meta được dự đoán có khả năng tạo nên sự khác biệt so các đối thủ trong việc phát triển metaverse. Meta đã công bố ý định tuyển dụng 10.000 nhân lực ở Liên minh châu Âu (EU) dành riêng cho phát triển metaverse. “Gã khổng lồ” công nghệ Mỹ cũng đã đầu tư đáng kể vào nền tảng công nghệ để có thể khiến phiên bản “vũ trụ ảo” của họ trở nên “thực tế” hơn so các phiên bản khác. Việc Meta tiếp quản Oculus, một trong các công ty dẫn đầu thị trường về công nghệ thực tế ảo nhập vai, đã cho phép công ty này phát triển thiết bị đeo được trang bị cảm biến có khả năng theo dõi chuyển động của mắt và biểu cảm của nét mặt. Ngoài ra gần đây, phòng thí nghiệm Meta Reality, bộ phận nghiên cứu và phát triển metaverse của Meta, đã tiết lộ một mẫu găng tay xúc giác, một thiết bị đeo có thể tạo cảm giác như thật trong môi trường ảo.
Các chuyên gia công nghệ cho rằng, Meta sẽ ảnh hưởng đáng kể đến cách metaverse phát triển và vận hành trong tương lai, song vẫn có nhiều cơ hội cho các công ty công nghệ khác phát triển trong lĩnh vực mới này. Trong khi dữ liệu ở phiên bản vũ trụ ảo do Meta phát triển vẫn do tập đoàn này nắm giữ, thì dữ liệu ở các nền tảng metaverse do nhiều công ty phát hành lại được xây dựng theo mô hình phi tập trung dựa trên công nghệ blockchain (chuỗi khối). Các tài sản kỹ thuật số ở dạng NFT (mã thông báo không thể thay thế) ở những vũ trụ ảo này do người dùng toàn quyền sở hữu, khai thác, mua bán.
Theo Forbes, hồi tháng 12/2021, một người hâm mộ của nhạc sĩ Snoop Dogg đã trả 450.000 USD để mua “lô đất” nằm ngay bên cạnh tài sản ảo của nghệ sĩ này trong metaverse. Dogg xây dựng tổ hợp bất động sản ảo mang tên Snoopverse trong Sandbox, một dự án chạy trên nền tảng blockchain Ethereum, nhằm tạo ra phiên bản mô phỏng bất động sản ngoài đời thực của nghệ sĩ này tại California. Snoopverse là nơi Snoop Dogg tổ chức các buổi biểu diễn riêng tư, cũng như các bữa tiệc, hoặc triển lãm trưng bày tác phẩm nghệ thuật dưới dạng NFT… Snoopverse gồm 22 lô, cho phép các chủ sở hữu xây dựng nhà ảo trên những mảnh đất ảo này và thu lợi nhuận từ người đến tham quan.
Đất ảo, tiền thật
Một trong những thương vụ mua bán “đất ảo” bằng tiền thật nổi bật nhất là việc Republic Realm, công ty có trụ sở tại Mỹ, chi tới 4,3 triệu USD mua một lô đất trong Sandbox, nơi người dùng có thể tương tác, chơi trò chơi, dự hòa nhạc ảo. Công ty tài sản kỹ thuật số Tokens.com của Canada chi 2,4 triệu USD mua bất động sản trên Decentraland. Thậm chí, đảo quốc Barbados cũng công bố kế hoạch mở đại sứ quán metaverse trong nền tảng vũ trụ ảo Decentraland.
Trung tâm Tài chính, công nghệ và khởi nghiệp (CFTE) trụ sở tại London của Anh, công bố báo cáo cho thấy, Sandbox là vũ trụ ảo có khối lượng giao dịch lớn nhất trong năm 2021, với 65.000 giao dịch đất ảo có tổng giá trị khoảng 350 triệu USD. Decentraland là metaverse có khối lượng giao dịch lớn thứ hai, với 21.000 lượt mua bán bất động sản ảo với tổng giá trị khoảng 110 triệu USD. Cũng theo báo cáo của CFTE, giá bất động sản ảo đã tăng chóng mặt trong năm ngoái, khi giá trung bình cho một mảnh đất ảo vào tháng 1/2021 là khoảng 100 USD, thì đến cuối năm 2021 đã tăng lên thành 15.000 USD. Giá trung bình hằng ngày của một giao dịch đất ảo trong metaverse vào tháng 1/2022 là khoảng 18.000 USD.
JP Morgan, một trong những tổ chức tài chính lớn nhất trên thế giới, đang quản lý gần 4.000 tỷ USD tài sản, vừa công bố kế hoạch đầu tư vào lĩnh vực metaverse. Với việc chính thức thành lập một văn phòng trong thế giới ảo ở Decentraland, JP Morgan trở thành ngân hàng đầu tiên tham gia metaverse. Các giám đốc điều hành của JP Morgan cho rằng, kỷ nguyên công nghệ mới đang được hình thành và metaverse là chất xúc tác đưa con người tới các trải nghiệm nhập vai mới. Theo JP Morgan, metaverse có thể đem tới một cơ hội thị trường trị giá tới 1.000 tỷ USD mỗi năm và chắc chắn sẽ thâm nhập mọi lĩnh vực trong các năm tới. Ngân hàng này cho rằng, thị trường bất động sản trong metaverse có thể phát triển theo hướng tương tự thị trường bất động sản trong thế giới thực, với các khoản thế chấp, hợp đồng cho thuê và cho vay đều sớm có thể trở thành hiện thực trong những năm tới.
Báo cáo của JPMorgan cũng chỉ ra rằng, các công ty thuộc mọi loại hình và quy mô đều đang tham gia metaverse theo những cách khác nhau. Walmart, Nike, Gap, Verizon, Hulu, PWC, Adidas, Atari… và một loạt công ty khác đang có những bước tiên phong trong thế giới metaverse. Morgan Stanley cho biết, các tập đoàn công nghệ lớn của Trung Quốc như Tencent, Alibaba, ByteDance đều đã đầu tư vào metaverse.
JP Morgan không phải tổ chức tài chính duy nhất nhận thấy tiềm năng to lớn của metaverse. Công ty quản lý tài sản kỹ thuật số Grayscale cũng đưa ra dự đoán tương tự về giá trị thị trường metaverse, có thể đạt tới 1.000 tỷ USD. Goldman Sachs thậm chí cho rằng nền kinh tế trong vũ trụ ảo có thể tiến tới con số hàng nghìn tỷ USD. Các công ty công nghệ như Samsung, Amazon, Ubisoft…, cho đến các công ty thực phẩm, đồ uống như Coca-Cola, Pepsi, Budweiser, McDonald’s…, cũng đang cho thấy quyết tâm cạnh tranh với Meta trong việc chinh phục vũ trụ ảo.
Lý giải sự phổ biến ngày càng gia tăng của bất động sản trong metaverse, CFTE cho biết, lợi tức đầu tư đất ảo trong metaverse có thể cao hơn nhiều so các lô đất trong thế giới thực. Bên cạnh đó, nhờ công nghệ blockchain nên khó có thể xảy ra bất kỳ vụ lừa đảo đất đai nào. Công nghệ blockchain thực chất là một sổ cái phân tán, tức là mọi giao dịch đều được ghi lại một cách công khai, mang lại sự minh bạch hơn cho các giao dịch, giúp giảm thiểu nguy cơ gian lận bất động sản. Mua bất động sản ảo đơn giản hơn mua bất động sản thực, bởi người ta có thể mua đất trị giá hàng trăm nghìn USD chỉ với một cú nhấp chuột máy tính.
Tuy nhiên, CFTE vẫn cảnh báo, hiện không có bên thứ ba đáng tin cậy để bảo đảm nguồn gốc của đất hoặc cơ sở chứng minh tài sản kỹ thuật số đó có hợp pháp hay không. Đồng thời, cần lưu ý các trò lừa đảo và chiếm quyền kiểm soát diễn ra khá thường xuyên trong thế giới NFT, từ phần mềm độc hại trên máy tính, đến việc tăng hoặc giảm giá một cách giả tạo với giao dịch giả mạo.
