Brazil từng được xem là một trong những quốc gia có nền ẩm thực phong phú nhất thế giới, song do quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa thực phẩm, UPF đã dần len lỏi vào trường học, bệnh viện và bữa ăn gia đình. Trước tình trạng đó, từ năm 2023, một kế hoạch được xem là mang tính cách mạng đã được triển khai tại bang São Paulo với mục tiêu loại bỏ dần UPF khỏi thực đơn bệnh viện.
Theo đó, hằng tháng, nhân viên từ nhiều bệnh viện lớn tại thành phố São Paulo đến các hội chợ thực phẩm địa phương để gặp gỡ nông dân và tìm kiếm nguồn cung rau hữu cơ, bánh mì thủ công cùng nhiều sản phẩm tự nhiên khác. Bà Weruska Davi Barrios, chuyên gia về dinh dưỡng tại Trường đại học São Paulo và là người khởi xướng dự án cho biết, các hội chợ không chỉ thu hút đầu bếp hay chuyên gia dinh dưỡng mà còn có sự tham gia của bác sĩ và y tá. Theo bà, việc thay đổi cách tiếp cận trong bữa ăn bệnh viện là bước quan trọng để cải thiện sức khỏe cộng đồng.
Theo The Guardian, một nghiên cứu năm 2019 cho thấy, khoảng 57.000 ca tử vong sớm mỗi năm tại Brazil có liên quan việc tiêu thụ UPF. Các chuyên gia cho rằng, đây là nguyên nhân thúc đẩy sự gia tăng bệnh béo phì, tiểu đường và các bệnh tim mạch trong xã hội hiện đại. Bà Ana Duran, nhà dịch tễ học và Phó Giáo sư tại Trường đại học Campinas nhận định, việc thực phẩm siêu chế biến xuất hiện trong bệnh viện là điều khó chấp nhận. “Chúng ta đang dùng tiền từ hệ thống y tế quốc gia để mua thực phẩm siêu chế biến và điều này cần được thay đổi”, bà nhấn mạnh.
Nhận thấy những tín hiệu tích cực từ việc loại bỏ UPF tại São Paulo, nhiều địa phương khác tại Brazil cũng mạnh dạn triển khai. Tại Rio de Janeiro, chính quyền thành phố đặt mục tiêu loại bỏ hoàn toàn UPF khỏi hệ thống bệnh viện trong vòng tám năm tới. Ông Daniel Soranz, một lãnh đạo chịu trách nhiệm lĩnh vực y tế của Rio de Janeiro cho biết, chính quyền thành phố sẽ thay đổi toàn bộ mô hình cung cấp bữa ăn trong bệnh viện. “Trong hai năm tới, 30% bệnh viện của chúng tôi sẽ không còn sử dụng UPF nữa”, ông khẳng định.
Ngoài các bệnh viện, xu hướng ăn uống lành mạnh tại Brazil cũng được thúc đẩy mạnh mẽ trong trường học. Từ năm 2020, chính phủ liên bang và các địa phương bắt đầu siết chặt quy định đối với UPF trong bữa ăn học đường. Một đạo luật mới yêu cầu 45% ngân sách thực phẩm của trường học phải được dùng để mua sản phẩm từ nông dân địa phương. Đến năm 2026, UPF chỉ được phép chiếm tối đa 10% thực đơn học đường, trong khi tại Rio de Janeiro và bang Ceará, chúng đã bị cấm hoàn toàn.
Tại Trường tiểu học EDI Gabriela Mistral ở Rio de Janeiro, trước đây học sinh thường ăn bánh quy đóng gói và uống sữa chocolate pha sẵn, thì nay thực đơn đã chuyển sang cơm, đậu, trái cây, yến mạch và bánh mì tự làm. Marluce Fortunato, điều phối viên Chương trình cung cấp bữa ăn học đường Quốc gia Brazil tại Rio cho biết, trường học hiện có nhà cung cấp đến nướng bánh mì trực tiếp mỗi ngày.
Dù vậy, cuộc cải cách này cũng gặp không ít phản đối. Nhiều hiệu trưởng lo ngại về chi phí bảo quản thực phẩm tươi và khả năng vận hành bếp ăn quy mô lớn. Một số đầu bếp trường học cho rằng, trẻ em đã quen với hương vị đậm đà của thực phẩm chế biến sẵn nên sẽ khó chấp nhận các món ăn mới. Dù còn nhiều tranh luận, song các nghiên cứu ban đầu cho thấy hướng đi của Brazil đang đem lại tín hiệu tích cực. Bà Ana Duran khẳng định, học sinh tại những trường áp dụng nghiêm quy định hạn chế UPF có xu hướng tiêu thụ ít thực phẩm chế biến sẵn hơn, kể cả ở nhà.
Theo ông Carlos Monteiro, Giáo sư ngành dinh dưỡng tại Trường đại học São Paulo, Brazil buộc phải hành động khi tỷ lệ trẻ em thừa cân tăng mạnh trong nhiều thập kỷ qua. “Tôi và các đồng nghiệp đã quan sát sự chuyển đổi này trong thời gian thực và cố gắng hiểu những điều mà các phương pháp truyền thống dựa trên dinh dưỡng không thể giải thích đầy đủ”, ông nói.
Hiện, nhiều tổ chức xã hội tại Brazil tiếp tục thúc đẩy các biện pháp hạn chế quảng cáo thực phẩm siêu chế biến và giảm sự tiếp xúc của trẻ em với các sản phẩm này trong siêu thị. Dù còn nhiều thách thức, Brazil đang cho thấy quyết tâm trở thành một trong những quốc gia tiên phong trong cuộc chiến chống thực phẩm siêu chế biến và xây dựng văn hóa ăn uống lành mạnh hơn cho thế hệ tương lai.
