Rủi ro sức khỏe không báo trước
Với phụ huynh, điều đáng mừng nhất có lẽ là cả năm con không phải dùng đến BHYT. Nhưng nghịch lý của chính sách này nằm ở chỗ: Tấm thẻ có giá trị nhất vào đúng thời điểm gia đình không mong muốn phải sử dụng nó. Chị Nguyễn Khánh Lương, ở TP Quảng Ninh có hai con đang độ tuổi đi học và luôn ưu tiên khoản đóng BHYT cho các con. Sau khi con trai từng phải nằm viện gần một tuần vì bị chấn thương khi chơi đá bóng, chị càng hiểu hơn giá trị của tấm thẻ. “Trước đây nhiều người nghĩ con khỏe thì không cần mua, nhưng chỉ cần một lần phải nhập viện mới thấy giá trị của tấm thẻ”, chị Lương chia sẻ.
Theo TS, BS Nguyễn Thị Mai Hoàn, Trưởng khoa Khám bệnh Đa khoa tại Bệnh viện Nhi Trung ương, thực tế điều trị cho thấy, những trường hợp bệnh nhi mắc bệnh nặng, bệnh hiếm nếu phải phẫu thuật, sử dụng kỹ thuật cao hoặc điều trị dài ngày, chi phí có thể lên tới hàng chục, hàng trăm triệu đồng, thậm chí hàng tỷ đồng. Khi ấy, giá trị của BHYT không còn là một khoản hỗ trợ nhỏ mà trở thành cơ chế chia sẻ rủi ro thật sự.
Theo thống kê của cơ quan Bảo hiểm Xã hội (BHXH) Việt Nam, một trường hợp điển hình là bệnh nhi sinh năm 2019, quê ở Ninh Bình, được Quỹ BHYT chi trả hơn 4,888 tỷ đồng chi phí điều trị trong khoảng một năm rưỡi. Bệnh chính của em là tích lũy glycogen, một nhóm bệnh rối loạn chuyển hóa di truyền hiếm gặp.
Cũng trong nhóm những trường hợp được quỹ BHYT chi trả hàng tỷ đồng, một bệnh nhi sinh năm 2021 tại Hà Nội, mắc thiếu máu, tích lũy glycogen và viêm phổi, được chi trả hơn 4,3 tỷ đồng. Một bệnh nhi khác sinh năm 2019 tại TP Hải Phòng, cũng được quỹ BHYT chi trả hơn 4,28 tỷ đồng, với bệnh chính là tích lũy glycogen.
Số liệu khám, chữa bệnh BHYT trong sáu tháng đầu năm 2026 tiếp tục cho thấy nhu cầu sử dụng chính sách này trong nhóm học sinh, sinh viên. Tính đến tháng 6/2026, có 3.527.625 lượt học sinh khám, chữa bệnh BHYT, với số tiền đề nghị quỹ BHYT chi trả 1.807,2 tỷ đồng, tăng 1% so với cùng kỳ năm 2025. Đối với sinh viên, có 565.345 lượt khám, chữa bệnh, tăng 12,4%; số tiền đề nghị quỹ BHYT chi trả đạt 337,4 tỷ đồng, tăng 18,9%.
Trong số đó, không ít trường hợp phải điều trị với chi phí rất lớn. Sáu tháng đầu năm 2026 có 779 học sinh, sinh viên có mức chi phí điều trị từ 100 triệu đến dưới 200 triệu đồng; 234 trường hợp từ 200 triệu đến dưới 500 triệu đồng; 23 trường hợp từ 500 triệu đến dưới 1 tỷ đồng và 3 trường hợp có chi phí điều trị từ 1 tỷ đồng trở lên.
Trường hợp có mức chi BHYT cao nhất trong nhóm thống kê là một học sinh sinh năm 2016 tại Thành phố Hồ Chí Minh, mắc rối loạn đông máu đặc biệt và suy tim, được quỹ BHYT thanh toán hơn 1,369 tỷ đồng.
Những con số này cho thấy, phía sau một tấm thẻ BHYT tưởng như rất nhỏ là khả năng bảo vệ một gia đình trước những khoản chi phí y tế vượt xa sức chịu đựng tài chính thông thường.
Mức đóng mới, hỗ trợ tăng lên
Bà Nguyễn Lan Hương, Phó Trưởng ban Thực hiện chính sách BHYT (BHXH Việt Nam) cho biết, năm học 2026-2027, chính sách BHYT đối với học sinh, sinh viên có điểm đáng chú ý về mức hỗ trợ. Mức đóng BHYT được tính bằng 4,5% mức tham chiếu. Với mức tham chiếu hiện bằng mức lương cơ sở 2,53 triệu đồng/tháng, số tiền đóng tương ứng là 113.850 đồng/tháng, tương đương 1.366.200 đồng cho một năm.
Tuy nhiên, học sinh, sinh viên được Nhà nước hỗ trợ tối thiểu 50% mức đóng. Sau hỗ trợ, phần người học phải đóng là 56.925 đồng/tháng, tương đương 683.100 đồng cho 12 tháng. Các em có thể lựa chọn phương thức đóng định kỳ ba tháng, sáu tháng hoặc cả năm.
Đây là điểm phụ huynh cần lưu ý khi chuẩn bị cho năm học mới. Thay vì chỉ nhìn BHYT như một khoản đóng đầu năm, cần nhìn đây là khoản chi nhằm bảo vệ sức khỏe và tài chính gia đình trước những rủi ro không thể dự báo. Việc đóng đủ 12 tháng ngay từ đầu năm học cũng giúp gia đình chủ động hơn về thời gian tham gia, hạn chế tình trạng quên hạn hoặc đóng chậm, đồng thời góp phần duy trì quá trình tham gia liên tục.
Một vấn đề khác phụ huynh cần quan tâm là duy trì thời gian tham gia BHYT liên tục. Theo quy định, người tham gia BHYT đủ 5 năm liên tục và có số tiền cùng chi trả chi phí khám, chữa bệnh trong năm lớn hơn 6 lần mức lương cơ sở, tương đương 15,18 triệu đồng, sẽ được hưởng mức chi trả 100% trong phạm vi quyền lợi và phạm vi quỹ BHYT thanh toán theo quy định.
Đây là cơ chế đặc biệt có ý nghĩa đối với người mắc bệnh nặng, bệnh mạn tính hoặc phải điều trị dài ngày. Vì vậy, tham gia BHYT không nên được nhìn nhận chỉ theo từng năm học mà cần tính đến quá trình lâu dài.
Đối với học sinh, sinh viên, việc kiểm tra thời hạn sử dụng thẻ cũng rất quan trọng. Khi đi khám, các em có thể xuất trình thẻ BHYT còn giá trị hoặc hình ảnh thẻ trên ứng dụng VssID cùng giấy tờ chứng minh nhân thân có ảnh theo quy định.
Đặc biệt, học sinh lớp 12 và sinh viên năm cuối cần chú ý thời hạn thẻ. Theo hướng dẫn, thẻ BHYT của học sinh lớp 12 có giá trị đến hết ngày 30/9 của năm đó; sinh viên năm đầu được sử dụng từ ngày nhập học, còn sinh viên năm cuối được sử dụng đến ngày cuối tháng kết thúc khóa học. BHXH Việt Nam khuyến khích học sinh lớp 12, sinh viên năm cuối đóng BHYT đến hết ngày 31/12 để duy trì quyền lợi liên tục và hưởng hỗ trợ đóng BHYT của năm học cuối.
Theo đại diện cơ quan BHXH, việc mở rộng và duy trì tỷ lệ bao phủ BHYT học sinh, sinh viên có ý nghĩa không chỉ đối với từng người học mà còn đối với mục tiêu bảo hiểm y tế toàn dân. Khi học sinh được bảo vệ, gia đình giảm rủi ro tài chính; khi nhiều người cùng tham gia, nguồn lực của quỹ được mở rộng để chia sẻ cho những trường hợp cần chi phí điều trị lớn.
Trong sáu tháng đầu năm 2026, cả nước có khoảng 96,91% dân số, tương đương hơn 99 triệu người, tham gia BHYT; số lượt khám, chữa bệnh đạt khoảng 93,749 triệu lượt. Tổng số chi phí do các cơ sở khám, chữa bệnh đề nghị thanh toán lên tới 84.669 tỷ đồng.
Đằng sau những con số đó là hàng triệu lượt người được tiếp cận dịch vụ y tế mà không phải tự mình gánh toàn bộ chi phí. Với học sinh, sinh viên, chính sách BHYT còn mang thêm một ý nghĩa: Bảo vệ sức khỏe cho thế hệ trẻ ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.
