Mới đây, Trung tâm Thông tin Du lịch thuộc Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam đã ra mắt ấn phẩm điện tử (e-brochure) quảng bá du lịch nông thôn. Đây không chỉ là một cuốn “sách du lịch” dạng số, e-brochure tích hợp video, hình ảnh độ phân giải cao, âm thanh và thuyết minh giọng nói, cho phép người xem khám phá các làng nghề, sản phẩm đặc trưng và không gian văn hóa nông thôn ngay trên thiết bị di động hoặc máy tính. Đằng sau sự xuất hiện của những nền tảng như vậy là một quá trình sâu rộng hơn: Số hóa tài nguyên văn hóa nông thôn.
Khi làng quê trở thành “tài nguyên số”
Việt Nam hiện có hơn 5.000 làng nghề và làng có nghề. Trong nhiều thế hệ, tri thức của các làng nghề được truyền từ người này sang người khác bằng kinh nghiệm và ký ức. Người thợ học nghề bằng cách quan sát, thực hành và lắng nghe những chỉ dẫn của các nghệ nhân đi trước. Chính cách truyền nghề ấy tạo nên chiều sâu văn hóa, nhưng đồng thời cũng khiến nhiều bí quyết dễ bị mai một khi lớp nghệ nhân già đi.
Công nghệ đang mở ra một hướng tiếp cận khác. Những quy trình làm gốm, dệt lụa, chế biến nông sản hay tạo ra các sản phẩm thủ công có thể được ghi lại bằng video, hình ảnh và dữ liệu số. Các thao tác tưởng như rất quen thuộc từ cách chọn nguyên liệu, nhóm lò, pha men đến từng động tác dệt vải đều có thể được lưu trữ lâu dài. Những dữ liệu ấy không chỉ phục vụ quảng bá du lịch mà còn trở thành một dạng “bảo tàng sống” của tri thức bản địa, nơi những kinh nghiệm của làng nghề được lưu giữ và chia sẻ rộng rãi.
Thông qua nền tảng e-brochure, người xem có thể theo dõi từng công đoạn của một nghề truyền thống từ khâu chọn nguyên liệu, xử lý vật liệu đến các thao tác chế tác thủ công. Những quy trình vốn chỉ tồn tại trong xưởng nghề hay trong ký ức của người thợ nay được ghi lại một cách trực quan, trở thành những tư liệu có giá trị lâu dài.
Song hành với làng nghề, các sản phẩm địa phương cũng đang bước vào hành trình số hóa. Trong chương trình OCOP, mỗi sản phẩm không chỉ mang giá trị kinh tế mà còn chứa đựng câu chuyện văn hóa của vùng đất nơi nó được tạo ra.
Tính đến năm 2025, cả nước đã có hơn 17.300 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, do hơn 9.300 chủ thể sản xuất phát triển. Cùng với đó, hàng trăm điểm du lịch nông thôn đã hình thành trên cả nước, nhiều nơi gắn trực tiếp với làng nghề và sản phẩm đặc trưng của địa phương.
Không chỉ dừng ở quy mô sản phẩm, chương trình còn tạo ra một hệ sinh thái kinh tế nông thôn gắn với du lịch và văn hóa. Theo thống kê, doanh thu từ du lịch gắn với OCOP và làng nghề hiện đạt trên 25 nghìn tỷ đồng mỗi năm, chiếm khoảng 15% giá trị sản xuất của khu vực nông thôn. Trong khi đó, cả nước đã hình thành hơn 600 mô hình du lịch nông nghiệp - nông thôn và khoảng 400 điểm du lịch được công nhận, nhiều nơi kết hợp trực tiếp với sản phẩm OCOP để tạo trải nghiệm cho du khách.
Những con số này cho thấy làng quê không còn chỉ là không gian sản xuất nông nghiệp, mà đang dần trở thành một tài nguyên kinh tế - văn hóa đa giá trị.
Kể chuyện làng bằng ngôn ngữ đa phương tiện
Việc đưa các câu chuyện làng nghề lên không gian số cũng giúp rút ngắn khoảng cách địa lý. Chỉ với một thiết bị kết nối internet, người dùng ở bất kỳ đâu cũng có thể khám phá những nét văn hóa đặc trưng của từng vùng miền. Những yếu tố ấy tạo nên trải nghiệm gần gũi hơn với đời sống nông thôn, đặc biệt đối với thế hệ trẻ vốn quen tiếp cận thông tin qua nền tảng số.
Theo Cục trưởng Du lịch Quốc gia Việt Nam Nguyễn Trùng Khánh, chuyển đổi số đang mở ra những phương thức mới trong xúc tiến, quảng bá du lịch, giúp điểm đến tiếp cận du khách nhanh hơn và hiệu quả hơn. Khi quy trình làm nghề, câu chuyện sản phẩm và đời sống cộng đồng được ghi lại bằng dữ liệu số, chúng không còn bị giới hạn trong phạm vi một làng hay một vùng. Thay vào đó, những giá trị văn hóa ấy có thể tiếp cận với đông đảo công chúng trong và ngoài nước.
Sự xuất hiện của những nền tảng như e-brochure cho thấy một thay đổi đáng chú ý: Làng quê Việt Nam đang dần bước vào không gian văn hóa số. Ở đó, những tiếng thoi dệt, lò gốm, vườn cây hay chợ quê không chỉ tồn tại trong đời sống hằng ngày, mà còn được lưu giữ như những dữ liệu văn hóa sống. Những câu chuyện của làng nghề, của sản phẩm địa phương và của con người nông thôn tiếp tục được kể lại không chỉ cho du khách đến thăm, mà cho cả thế giới.
Trong bối cảnh du lịch ngày càng gắn với trải nghiệm văn hóa, việc số hóa làng nghề và sản phẩm địa phương cũng giúp tạo ra những hình thức kể chuyện mới, nơi du khách không chỉ đến để tham quan mà còn để hiểu sâu hơn về lịch sử, con người và truyền thống của mỗi vùng đất.
