Nhập khẩu để “giải cơn khát” nguyên liệu
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, năm 2025 ghi nhận sự biến động mạnh của giá dừa nguyên liệu. Có thời điểm, giá dừa công nghiệp tăng gấp đôi so với năm trước, trong khi nguồn cung trong nước rơi vào tình trạng khan hiếm. Trước áp lực duy trì hoạt động sản xuất, nhiều doanh nghiệp buộc phải nhập khẩu dừa, chủ yếu từ Indonesia, nhằm bù đắp thiếu hụt.
Trong 6 tháng đầu năm, lượng dừa nhập khẩu tăng mạnh. Dù từ tháng 7, giá dừa trong nước đã giảm khoảng một nửa so với đầu năm, song chất lượng nguyên liệu chưa ổn định khiến doanh nghiệp vẫn tiếp tục phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu. Tính chung cả năm, Vĩnh Long nhập khoảng 30 triệu trái dừa phục vụ chế biến.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long Lê Văn Dũng cho biết: “Hoạt động nhập khẩu dừa trái hiện nay đóng vai trò bù đắp và điều tiết cho chuỗi cung ứng công nghiệp. Mặc dù diện tích trồng lớn nhất cả nước, nhưng do công suất chế biến của các nhà máy tại Vĩnh Long và các doanh nghiệp liên kết tăng quá nhanh, nguồn cung nội địa đôi khi không đáp ứng kịp để duy trì sản xuất quanh năm trong khi sản lượng dừa có tính mùa vụ”.
Hiện toàn tỉnh có khoảng 151 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chế biến dừa, trải rộng ở nhiều khâu như chế biến vỏ, gáo, cơm dừa, nước dừa… Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu dừa đạt khoảng 500 triệu USD, tăng 2,9% so với năm trước. Nhiều sản phẩm chủ lực ghi nhận mức tăng trưởng khá, đặc biệt là các mặt hàng chế biến sâu như cơm dừa nạo sấy, sữa dừa, nước dừa, than hoạt tính.
Các thị trường xuất khẩu truyền thống như Hoa Kỳ, Canada, EU, Trung Đông tiếp tục được duy trì ổn định, đồng thời thị trường Trung Quốc có bước tăng trưởng đáng kể sau khi các nghị định thư xuất khẩu dừa tươi được ký kết. Điều này cho thấy tiềm năng lớn của ngành dừa, song cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về ổn định nguồn nguyên liệu.
Hướng tới phát triển bền vững
Vĩnh Long hiện có hơn 122.870ha dừa, chiếm khoảng 61% diện tích cả nước. Với điều kiện tự nhiên thuận lợi và kinh nghiệm canh tác lâu đời, ngành dừa địa phương có nhiều lợi thế để phát triển theo hướng bền vững.
Thời gian qua, tỉnh đã từng bước hình thành các mô hình liên kết sản xuất thông qua tổ hợp tác, hợp tác xã, gắn với chuỗi giá trị. Một số vùng nguyên liệu hữu cơ quy mô lớn đã được xây dựng, góp phần nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm. Công nghiệp chế biến tiếp tục phát triển theo hướng hiện đại, đa dạng hóa sản phẩm. Năm 2025, giá trị sản xuất ngành chế biến dừa ước đạt 8.150 tỷ đồng, tăng 5,84% so với năm trước.
Kinh tế tập thể trong ngành dừa cũng ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực, với 153 hợp tác xã và 32 tổ hợp tác đang hoạt động. Trong đó, nhiều đơn vị đã được cấp chứng nhận hữu cơ và mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu.
Tuy nhiên, ngành dừa vẫn đối mặt không ít khó khăn. Giá dừa khô giảm sâu, chỉ còn khoảng 50.000 đến 60.000 đồng/chục, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập người trồng. Bên cạnh đó, biến động thị trường quốc tế và chi phí logistics tăng cao tiếp tục gây sức ép lên hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Thực tế này đòi hỏi phải có các giải pháp đồng bộ. Trước hết, cần quy hoạch rõ ràng vùng nguyên liệu, gắn với nhu cầu của doanh nghiệp; đồng thời đẩy mạnh số hóa dữ liệu để quản lý và phát triển vùng trồng hiệu quả. Việc tăng cường liên kết chuỗi, hạn chế trung gian, xây dựng cơ chế giá sàn nhằm bảo đảm lợi nhuận cho nông dân cũng là yêu cầu cấp thiết.
Trưởng phòng Thu mua nông nghiệp (Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Bến Tre) Nguyễn Cường Dũng cho biết, doanh nghiệp đang phát triển dây chuyền thiết bị mới để đẩy mạnh liên kết, tiêu thụ dừa. Hiện tại, công ty đã liên kết với hợp tác xã, nông dân xây dựng vùng nguyên liệu với diện tích 15 nghìn ha dừa đạt chuẩn hữu cơ và đã làm việc với các địa phương để tiếp tục tăng thêm 5 nghìn ha trong năm nay.
Trong thời gian tới cần có quy hoạch phát triển vùng nguyên liệu rõ ràng để các doanh nghiệp tối đa hoạt động thu mua. Trong đó, cần số hóa dữ liệu chung của các doanh nghiệp để xây dựng vùng nguyên liệu. Đồng thời, cần có giải pháp liên kết chuỗi đã mở rộng hợp tác với các hợp tác xã, tổ hợp tác để thu mua, tổ chức sơ chế mà không bị qua trung gian. Ngoài ra, cần có cơ chế giá sàn để bảo đảm lợi nhuận cho bà con nông dân khi giá dừa nguyên liệu xuống thấp.
Tại Hợp tác xã Nông nghiệp Nam Thành (xã Nguyệt Hóa, Vĩnh Long) có 812 hộ dân tham gia với 601ha đất trồng dừa hữu cơ. Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp thương mại dịch vụ Nam Thành Ngô Chí Công cho biết: “Trước đây người trồng dừa ở địa phương thường bị thương lái ép giá nhưng từ khi có hợp tác xã, giá được thông báo vào thứ 7 hằng tuần nên bà con có thông tin giá cả rõ ràng. Hợp tác xã đã liên kết tiêu thụ với doanh nghiệp để trồng dừa hữu cơ chỉ mong muốn có giá ổn định, khi giá xuống thấp có giá sàn để bà con an tâm sản xuất”.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long Châu Văn Hòa cho biết, cây dừa đang dần trở thành cây trồng chủ lực của địa phương. Tuy nhiên, giá dừa biến động mạnh, lên xuống thất thường, khiến người trồng còn nhiều băn khoăn. Vì vậy, cần có sự vào cuộc của Nhà nước cùng doanh nghiệp để ổn định giá cả, bảo đảm lợi ích cho người dân. Trong thời gian tới cần tháo gỡ những điểm nghẽn trong liên kết sản xuất, tạo sự đồng thuận giữa doanh nghiệp và nông dân trong xây dựng vùng nguyên liệu, nâng cao chất lượng vùng trồng thông qua kết nối từ tổ hợp tác, hợp tác xã.
Đồng thời, đẩy mạnh quảng bá thương hiệu, xúc tiến tiêu thụ sản phẩm dừa; trong đó, chú trọng xây dựng thương hiệu dừa Việt Nam phục vụ xuất khẩu và thương hiệu dừa Vĩnh Long cho thị trường nội địa, từng bước nâng cao giá trị và phát triển theo hướng chế biến sâu.
Câu chuyện “xứ dừa nhập khẩu dừa” không đơn thuần là nghịch lý, mà là tín hiệu cho thấy ngành dừa đang đứng trước bước chuyển quan trọng. Nếu được tổ chức lại theo hướng hiệu quả, liên kết chặt chẽ và thích ứng thị trường, ngành dừa Vĩnh Long hoàn toàn có thể khẳng định vị thế vững chắc trên bản đồ nông sản thế giới.
