Xây dựng và phát triển văn hóa bền vững trong kỷ nguyên mới

Mỗi khi đất nước đứng trước gian nguy, khó khăn, thử thách, chính tinh thần đại đoàn kết dân tộc, truyền thống yêu nước, ý chí độc lập tự cường, sự yêu thương, chia sẻ đùm bọc nhau đã kết thành sức mạnh vô song để đưa đất nước vững bước viết lên các trang sử vàng.

Ngược dòng lịch sử, ngay từ khi Đảng mới ra đời, trong rất nhiều công việc quan trọng và cần kíp phải chuẩn bị cho cuộc tổng khởi nghĩa đánh đổ chế độ phát xít, thực dân phong kiến, lập nên chế độ dân chủ, cộng hòa, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu đã xác định vị trí đặc biệt của văn hóa. Đề cương về văn hóa Việt Nam năm 1943 - Cương lĩnh đầu tiên của Đảng ta về văn hóa, đã xác lập văn hóa là một trong ba mặt trận (chính trị, kinh tế, văn hóa), thể hiện tư duy, tầm nhìn, và sự quan tâm sâu sắc của Đảng ta trong phát triển văn hóa. Ngoài mối quan hệ khăng khít, hữu cơ với các lĩnh vực khác của đời sống xã hội, “nền văn hóa mới” mà Đề cương xác lập còn thể hiện giá trị lý luận cấp tiến khi đặt con người ở vị trí trung tâm. Vị thế của con người nằm ở vai trò lãnh đạo của Đảng đối với công tác văn hóa, văn nghệ; và quan trọng là quần chúng nhân dân chính là chủ thể của văn hóa, là lực lượng sáng tạo, trao truyền, gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa.

Ba năm sau ngày Đề cương ra đời, tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất được khai mạc vào ngày 24/11/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh hơn nữa vai trò định hướng, dẫn dắt của văn hóa đối với sự phát triển của đất nước, dân tộc thông qua lời khẳng định: “Văn hoá phải hướng dẫn quốc dân thực hiện Độc lập, Tự cường và Tự chủ”, “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”.

Từ đó đến nay, xuyên suốt các kỳ Đại hội, các Nghị quyết, Kết luận, Chỉ thị của Trung ương, của Bộ Chính trị, Ban Bí thư đều nhấn mạnh: Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển. Văn hóa đã nuôi dưỡng tâm hồn và bản sắc, từ khúc nhạc hào hùng của nền văn hóa kháng chiến, đến những vũ điệu tự tin của thể thao hội nhập với những khát vọng vươn cao, với những bước chân du lịch đưa đất nước ra thế giới và báo chí trở thành mạch dẫn tri thức kết nối niềm tin giữa Đảng với Nhân dân.

Tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Đảng ta khẳng định “... Gắn kết chặt chẽ và triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, trong đó phát triển kinh tế-xã hội là trung tâm; xây dựng Đảng là then chốt; phát triển văn hóa là nền tảng tinh thần; bảo đảm quốc phòng, an ninh là trọng yếu, thường xuyên”. Đại hội chỉ ra nhiệm vụ trọng tâm là: “Khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc; phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, hội nhập quốc tế”.

Nhìn lại chặng đường vừa qua, nhất là quá trình thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo sát sao, toàn diện, sâu sắc của Ban Chấp hành Trung ương, trực tiếp, thường xuyên là Bộ Chính trị, Ban Bí thư, đứng đầu là đồng chí Tổng Bí thư; sự quan tâm đồng hành của Quốc hội; sự chỉ đạo, điều hành quyết liệt, sáng tạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ; sự chung sức, đồng lòng của những người làm công tác văn hóa, thông tin, thể thao và du lịch toàn quốc; sự đồng thuận, ủng hộ của các tầng lớp nhân dân với tư cách là chủ thể sáng tạo văn hóa đã từng bước “thấm sâu” vào mọi lĩnh vực, mọi hoạt động của đời sống; và đặc biệt là đã truyền cảm hứng và khơi dậy niềm tự hào về lịch sử hào hùng và giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp trong thế hệ trẻ Việt Nam, đóng góp tích cực vào thành tựu chung của đất nước. Bằng văn hoá và từ văn hóa, hình ảnh đất nước Việt Nam “an toàn - thân thiện - hiền hòa - mến khách - hội nhập - phát triển” với nền văn hóa đậm đà bản sắc được đông đảo bạn bè quốc tế biết đến, với nhiều giải thưởng quốc tế danh giá như Điểm đến di sản hàng đầu thế giới, Điểm đến văn hóa hàng đầu châu Á…

Nhìn lại năm 2025 - năm diễn ra nhiều sự kiện chính trị trọng đại của đất nước, cũng là năm Ngành Văn hóa kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống. Đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm đã về dự và phát biểu chỉ đạo tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập Ngành. Tổng Bí thư khẳng định: “80 năm - một chặng đường đầy cảm xúc, đầy khó khăn, gian khổ, hy sinh nhưng rất đỗi vinh quang, đã thể hiện những khát vọng vươn lên của một dân tộc luôn biết lấy Văn hóa làm nền tảng tinh thần, làm sức mạnh nội sinh, làm ngọn đuốc soi đường cho mọi thắng lợi”.

Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng vừa thành công tốt đẹp, đất nước ta đang tiến bước vào kỷ nguyên mới. Năm 2026 là năm đầu tiên toàn Đảng, toàn dân, toàn quân triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng; đồng thời, đây cũng là năm đầu triển khai Nghị quyết số 80 NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị “Về phát triển văn hóa Việt Nam”, “Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa Việt Nam giai đoạn 2025-2035” cùng hệ thống chính sách, chiến lược, đề án đã được các cấp có thẩm quyền phê duyệt. Văn hóa phải đi trước soi đường, thấm vào từng quyết sách, định hình phẩm giá con người, đạo đức xã hội và phẩm cách quốc gia; thực sự trở thành nền tảng vững chắc và sức mạnh nội sinh, góp phần vào mục tiêu phát triển nhanh, bền vững và hai mục tiêu 100 năm mà Đảng, Nhà nước và Nhân dân ta xác lập.

Trong bối cảnh thế giới dự báo tiếp tục biến động nhanh và phức tạp, với cạnh tranh nước lớn ngày càng gay gắt, trong đó có cạnh tranh về giá trị và ảnh hưởng văn hóa; các quốc gia đều nỗ lực định vị vai trò của mình trong trật tự thế giới mới, đặc biệt là “vị thế văn hóa” đòi hỏi đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa, thông tin, thể thao và du lịch toàn quốc phải quyết tâm cao, nỗ lực lớn và hành động quyết liệt mới đạt được kết quả như mong muốn.

Ý thức sâu sắc được trách nhiệm của mình về phát triển văn hóa mà Đảng, Nhà nước, Chính phủ giao phó, trong thời gian tới đây, toàn Ngành văn hóa, thể thao và du lịch tiếp tục đi sâu nghiên cứu, nâng cao nhận thức đầy đủ, sâu sắc hơn nữa về văn hóa theo tinh thần Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị, trước hết là ở các cơ quan quản lý nhà nước về văn hóa, thông tin, thể thao và du lịch: Làm tốt vai trò tham mưu cho các cấp ủy đảng, chính quyền để Văn hóa phải được phát triển ngang tầm với chính trị, kinh tế, xã hội. Phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. Chúng ta cần có “Nhận thức đúng để hành động đẹp”. Triển khai hiệu quả Thông điệp chủ đề của Ngành: “Văn hóa là nền tảng - Thông tin là mạch dẫn - Thể thao là sức mạnh - Du lịch là nhịp cầu kết nối”.

Song song với đó, kịp thời thể chế hóa các nghị quyết, kết luận của Đảng về văn hóa, hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, khả thi, dễ thực hiện, tương thích với các Nghị quyết trụ cột mà Bộ Chính trị ban hành trong thời gian qua; đặc biệt trong bối cảnh phát triển văn hóa số, kinh tế số, công dân số, phân cấp và phân quyền cho các địa phương. Rà soát, khơi thông các “điểm nghẽn”, “nút thắt” và khoảng trống pháp lý, nhất là trong các lĩnh vực của nghệ thuật biểu diễn, văn học, cũng như một số công nghiệp văn hóa… để tham mưu điều chỉnh, bổ sung, sửa đổi, tạo cơ chế khai thác, kiến tạo và phát huy tối đa nguồn lực cho phát triển văn hóa, thông tin, thể thao và du lịch bền vững.

Chú trọng thực hiện tốt 3 đột phá chiến lược với nhiều nội hàm mới đã được xác lập trong Báo cáo chính trị Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng về thể chế, hạ tầng, nguồn nhân lực văn hóa, thể thao, thông tin và du lịch đặt trong bối cảnh Chính phủ số, môi trường số, kinh tế số, xã hội số. Chủ động sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, mạnh, hiệu lực, hiệu quả; phân cấp, phân quyền triệt để cho các địa phương, cơ sở. Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, người lao động có phẩm chất, năng lực, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong bối cảnh mới. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, đặc biệt là cán bộ trẻ, có chuyên môn, uy tín, đạo đức và triển vọng phát triển; đồng thời phát hiện, bồi dưỡng và tạo nguồn cán bộ, nhà hoạt động sáng tạo, đạo diễn, nghệ sĩ, diễn viên, vận động viên, phóng viên… kế cận, bảo đảm sự kế thừa liên tục. Trong đó, đặc biệt ưu tiên đào tạo nguồn nhân lực ở lĩnh vực sáng tạo số và nghệ thuật truyền thống. Đặc biệt đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trên các lĩnh vực của Ngành. Xây dựng và khai thác hiệu quả hạ tầng dữ liệu văn hóa quốc gia, nền tảng số, bảo đảm kết nối đồng bộ với các cơ sở dữ liệu quốc gia. Tạo sự chuyển biến mạnh mẽ trong hoạt động và quản lý hệ thống truyền thông đại chúng, các phương tiện truyền thông mới.

Tập trung hiện thực hóa quan điểm “Văn hóa là nền tảng”. Theo đó, Bộ và Ngành tiếp tục đẩy mạnh công tác xây dựng môi trường văn hóa, xem đây cái gốc để xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, thống nhất trong đa dạng. Chú trọng các giải pháp xây dựng môi trường văn hóa hiện đại, nhân văn, giàu bản sắc dân tộc trong mỗi gia đình, cộng đồng, cơ quan, doanh nghiệp; đưa văn hóa thấm sâu vào đời sống xã hội, khơi dậy tinh thần đoàn kết, tự tin, tự chủ, tự lực, tự cường và tự hào dân tộc. Hoàn thiện và triển khai hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, giá trị gia đình Việt Nam, chuẩn mực con người; ngăn chặn sự xuống cấp đạo đức, lối sống và các tệ nạn xã hội. Thu hẹp khoảng cách hưởng thụ văn hóa giữa các vùng, miền, đặc biệt quan tâm vùng sâu, vùng xa, đồng bào dân tộc thiểu số, hải đảo, biên giới.

Việc bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa phải được xem trọng hơn nữa, để “di sản trở thành tài sản, sản phẩm hàng hóa đặc biệt” mang lại những giá trị thực chất cho phát triển kinh tế, xã hội của đất nước. Đẩy mạnh số hóa các di sản trên phạm vi cả nước; bảo tồn, phục dựng, tổ chức tốt các lễ hội truyền thống; gắn kết hiệu quả giữa di sản và du lịch. Xây dựng và hoàn thiện hồ sơ khoa học đề nghị UNESCO công nhận, ghi danh di sản văn hóa.

Triển khai đồng bộ các chiến lược, sáng kiến, giải pháp đột phá để thúc đẩy các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam phát triển. Tăng cường kết nối, gia tăng giá trị sản phẩm, chuyển hóa các giá trị văn hóa thành sức mạnh mềm quốc gia. Rà soát, hoàn thiện pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan, các cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển ngành công nghiệp văn hóa, bao gồm thuế, đất đai, tiếp cận tín dụng. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ-kỹ thuật số trong phát triển các ngành này.

Triển khai mạnh mẽ các giải pháp để báo chí, truyền thông, xuất bản thật sự là “mạch dẫn” bên trong, điều tiết sự ổn định và cân bằng của đời sống xã hội. Đổi mới nội dung, phương thức hoạt động thông tin đối ngoại, giới thiệu, lan tỏa hình ảnh đất nước, con người Việt Nam đến bạn bè quốc tế; nâng cao chất lượng đầu sách, bộ sách giá trị, đa dạng hóa triển lãm, hội chợ sách, góp phần quảng bá văn hóa đọc, xây dựng xã hội học tập.

Tập trung phát triển thể dục, thể thao Việt Nam lên tầm cao mới, để “Dân cường thì Quốc thịnh”. Triển khai đồng bộ các giải pháp để hiện thực hóa thông điệp: “Du lịch là nhịp cầu kết nối” - kết nối văn hóa, kết nối con người, kết nối các miền di sản - kết nối Việt Nam với bạn bè năm châu.

Một nhiệm kỳ đã khép lại với nhiều dấu ấn sâu sắc. Một nhiệm kỳ mới, với hành trình phát triển mới, những mùa xuân mới đang đến gần, mang theo biết bao niềm tin và khát vọng, với tâm thế “Nhìn xa, trông rộng, nghĩ sâu, làm lớn”, toàn Ngành văn hóa, thông tin, thể thao và du lịch sẽ không ngừng đổi mới, không ngừng sáng tạo, luôn “giữ nhịp và tạo ra những nhịp mới toàn diện hơn, trí tuệ hơn, nhân văn hơn”, giữ vững phương châm: “Quyết liệt hành động - Khát vọng cống hiến”, để dòng chảy thời gian có thể đi qua, nhưng những dấu ấn, những thành tựu của ngày hôm nay luôn là điểm tựa vững chắc của ngày mai và mãi mãi mai sau. Với mục tiêu cao cả nhất là xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam trở thành sức mạnh nội sinh, nền tảng, động lực của sự phát triển, là hệ điều tiết cho sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình phát triển thịnh vượng, giàu mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, phồn vinh, hạnh phúc của dân tộc.