Không ồn ào đô thị hóa, không đánh đổi bản sắc, bản Thái cổ này đã chọn con đường phát triển du lịch cộng đồng dựa trên những giá trị nguyên sơ của người Thái nơi đây.
Tháng 3/2025, bản Hoa Tiến chính thức được UBND tỉnh Nghệ An công nhận là Điểm du lịch cộng đồng. Dấu mốc này không chỉ mở ra cơ hội mới cho bản làng, mà còn khẳng định một hướng đi bền vững, nơi du lịch song hành cùng bảo tồn văn hóa và sinh kế của người dân.
Hoa Tiến từ lâu được xem là “trái tim” của Mường Chiềng Ngam - nghĩa là “mường đẹp” trong tiếng Thái. Gần 100% số hộ dân trong bản là đồng bào Thái, vẫn duy trì lối sống gắn bó với ruộng đồng, nghề trồng dâu nuôi tằm, dệt thổ cẩm. Những giá trị ấy từng tưởng như chỉ tồn tại trong đời sống sinh hoạt thường ngày, nay lại trở thành tài sản quý giá để phát triển du lịch cộng đồng.
Những năm gần đây, cùng với chủ trương phát triển du lịch cộng đồng của địa phương, Hoa Tiến bắt đầu đón những vị khách đầu tiên đến lưu trú, trải nghiệm. Từ chỗ chỉ ghé thăm, chụp ảnh rồi rời đi, du khách dần ở lại lâu hơn: Ăn cơm cùng người bản địa, ngủ nhà sàn, thưởng thức ẩm thực địa phương và cảm nhận nhịp sống chậm rãi nơi miền sơn cước.
Gia đình bà Sầm Thị Bích là một trong những hộ tiên phong mạnh dạn chuyển hướng sang làm du lịch cộng đồng. Trước đây, nguồn thu chính của gia đình là trồng dâu, nuôi tằm và dệt thổ cẩm. Nhận thấy lượng khách đến Hoa Tiến ngày một đông, năm 2019, bà Bích quyết định cải tạo nhà sàn, bắt tay làm du lịch cộng đồng.
Ban đầu, homestay của gia đình chỉ có một phòng lưu trú cộng đồng, có thể đón khoảng 30 lượt khách. Sau quãng thời gian dài chịu ảnh hưởng của đại dịch Covid-19, đến năm 2024, gia đình tiếp tục đầu tư xây dựng thêm 4 phòng nghỉ riêng biệt. Hiện nay, homestay có thể phục vụ đến 50 du khách cùng lúc.
Trong căn nhà sàn rộng rãi, thoáng mát, bà Bích chia sẻ: “Lúc đầu làm du lịch cực lắm, vì trước nay chỉ quen đồng áng, chưa từng làm dịch vụ. Nhưng được cán bộ huyện Quỳ Châu tập huấn, hướng dẫn tận tình, rồi tự học hỏi thêm trên mạng xã hội, dần dần tôi cũng quen việc. Giờ homestay mang lại thu nhập ổn định, giúp gia đình có điều kiện trang trải cuộc sống và đầu tư thêm cho du lịch”.
Không chỉ cải thiện đời sống cho gia đình, homestay của bà Bích còn tạo việc làm thường xuyên cho 6 lao động địa phương, với thu nhập bình quân từ 6 - 7 triệu đồng/người/tháng, con số đáng mơ ước ở một bản làng vùng cao.
Ở Từ Tâm Homestay, chị Lang Thị Tâm tất bật sắp xếp lại chăn gối, chuẩn bị đón đoàn khách mới. Chị cho biết: “Ngày trước khách chỉ ghé qua ngắm cảnh rồi đi. Vài năm nay, khách ở lại nhiều hơn, nên nhà cửa phải chỉnh trang, phòng nghỉ phải sạch sẽ, ấm cúng. Ngoài ra, chúng tôi còn tổ chức các chương trình văn nghệ để bà con trong bản cùng tham gia, vừa giữ gìn văn hóa, vừa có thêm thu nhập”.
Điểm đặc biệt của du lịch cộng đồng Hoa Tiến là các sản phẩm truyền thống vẫn được bảo tồn gần như nguyên vẹn. Guồng nước (cọn nước) - sáng tạo độc đáo của cư dân vùng cao vẫn quay đều bên dòng suối, phục vụ sản xuất nông nghiệp và trở thành điểm check-in không thể thiếu với du khách khi về Hoa Tiến. Khi đêm xuống, không gian miền sơn cước tĩnh mịch, chỉ còn tiếng cọn nước chậm rãi đưa nước từ suối lên ruộng, như lời thì thầm của tình ca sông Hiếu.
Ẩm thực Hoa Tiến cũng là một “điểm cộng” lớn, với những món ăn mang đậm hương vị núi rừng. Mỗi bữa cơm không chỉ là trải nghiệm ẩm thực, mà còn là câu chuyện văn hóa của người Thái được kể bằng hương vị.
Anh Nguyễn Huỳnh Phú, du khách đến từ Thành phố Hồ Chí Minh, chia sẻ: “Lần đầu đến Hoa Tiến, tôi cảm nhận rõ sự hoang sơ, mộc mạc và rất thân thiện. Đây là nơi phù hợp để nghỉ dưỡng, tìm lại sự cân bằng sau những ngày làm việc căng thẳng. Tôi nhất định sẽ quay lại cùng gia đình và bạn bè”.
Theo Chủ tịch UBND xã Châu Tiến Nguyễn Tiến Hùng, du lịch cộng đồng được xem là một trong những hướng đi quan trọng giúp người dân thoát nghèo bền vững. Hằng năm, bản Hoa Tiến đón khoảng 4.000 lượt khách; vài năm gần đây đã có thêm nhiều đoàn khách quốc tế. Riêng năm 2024, bản đón 7 đoàn khách quốc tế. Hiện Hoa Tiến có 7 hộ làm homestay, đáp ứng nhu cầu ăn uống, trải nghiệm, nghỉ dưỡng của du khách, đồng thời giải quyết việc làm cho hàng chục lao động địa phương với thu nhập từ 7 đến 10 triệu đồng/người/tháng.
Hoa Tiến hôm nay không còn là bản Thái cổ lặng lẽ bên dòng sông Hiếu như nhiều năm trước. Du lịch cộng đồng đã thổi luồng sinh khí mới, giúp người dân biến những giá trị văn hóa truyền thống thành nguồn lực phát triển kinh tế. Thu nhập tăng lên, diện mạo bản làng khởi sắc, đời sống tinh thần của người dân cũng được nâng cao.
Nếu như năm 2020, thu nhập bình quân của xã Châu Tiến chỉ đạt 28 triệu đồng/người/năm, thì đến năm 2025, con số này đã tăng lên gần 33 triệu đồng. Địa phương đặt mục tiêu đến năm 2030, thu nhập bình quân đạt từ 45 đến 50 triệu đồng/người/năm. Từ năm 2023 đến nay, nhiều hộ dân ở Hoa Tiến đã thoát nghèo bền vững nhờ làm du lịch.
Sự thay đổi không chỉ đến từ kinh tế mà còn từ tư duy làm du lịch. Người dân Hoa Tiến đã chủ động liên kết với các doanh nghiệp lữ hành để xây dựng tour trải nghiệm, tự viết kịch bản, dàn dựng các tiết mục dân ca, dân vũ phục vụ du khách. Nhiều hộ gia đình mạnh dạn lập fanpage, tài khoản mạng xã hội để quảng bá homestay, sản phẩm OCOP.
Chị Sầm Thảo Trang, chủ homestay Bích Trang cho biết: “Người Thái ở Hoa Tiến giờ không chỉ giỏi cấy lúa, trồng dâu, nuôi tằm, dệt vải mà còn biết livestream bán hàng. Nhờ vậy, thổ cẩm, ẩm thực truyền thống và các làn điệu Thái được giữ gìn, đời sống người dân cũng ngày càng khấm khá”.
Theo lãnh đạo xã Châu Tiến, du lịch cộng đồng được xác định là hướng đi trọng tâm, gắn chặt với bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục khai thác hiệu quả cảnh quan thiên nhiên, bản sắc văn hóa dân tộc, nghề truyền thống và sản phẩm OCOP để xây dựng các sản phẩm du lịch đặc thù, có chiều sâu trải nghiệm.
Cùng với đó là đầu tư hạ tầng giao thông, bãi đỗ xe, khu vệ sinh công cộng; đào tạo lực lượng lao động trẻ kế cận; đẩy mạnh chuyển đổi số trong quảng bá và quản lý du lịch thông qua mã QR, bản đồ số, video, hình ảnh chuyên nghiệp trên các nền tảng Facebook, Zalo, TikTok.
Du lịch cộng đồng không chỉ tạo sinh kế mới mà còn nâng cao ý thức của người dân trong việc bảo vệ rừng, bảo vệ môi trường, gìn giữ không gian văn hóa bản làng. Hoa Tiến đang từng bước khẳng định mình là mô hình tiêu biểu về phát triển du lịch cộng đồng bền vững ở miền tây Nghệ An - nơi nhịp sống mới hòa quyện hài hòa với những giá trị xưa, nơi bản Thái bên dòng sông Hiếu đang sẵn sàng chào đón du khách gần xa.
