Câu chuyện “cổ tích” của nghệ sĩ opera Nguyễn Khắc Hòa

Trong vở opera “Tosca”, một kiệt tác kinh điển thế giới của nhà soạn nhạc tài ba Giacomo Puccini, khán giả đặc biệt bị thu hút, ám ảnh với viên cảnh sát trưởng thành Rome Baron Scarpia thâm hiểm, mưu mô xảo quyệt, tàn nhẫn và đầy dục vọng do nghệ sĩ Nguyễn Khắc Hòa đảm nhận. Đây là một vai diễn nặng ký và cực khó với chất giọng Baritone, nhưng nghệ sĩ đã hóa thân trọn vẹn thần thái nhân vật, lột tả đầy đủ bản chất ánh nhìn sắc lạnh, những bước đi toan tính, toát lên một thứ quyền lực khiến người đối diện luôn có cảm giác bất an.

Từ một cậu bé sinh ra và lớn lên ở vùng quê miền núi Tuyên Hóa, Quảng Bình (cũ), Khắc Hòa đã đi một hành trình dài để tìm cho mình một sự nghiệp theo đuổi và một tiếng nói riêng trong thế giới opera. Anh hiện là nghệ sĩ giọng baritone Việt Nam được đào tạo bài bản tại Nga, trưởng thành qua những sân khấu quốc tế và đang trở về để góp thêm một tiếng nói cho opera Việt.

Năm 2023, phóng viên Đài Truyền hình Thế giới 24 của Nga từng phỏng vấn Nguyễn Khắc Hòa vì sao một người sinh ra, lớn lên ở nông thôn Việt Nam như anh lại chọn loại hình nghệ thuật hàn lâm opera, Hòa đã trả lời ngắn gọn mà đầy ý nghĩa về nỗ lực của bản thân: “Từ cánh đồng lúa quê tôi đến sân khấu opera là cả một câu chuyện cổ tích, nhưng đó không phải bắt đầu bằng may mắn”.

Tuổi thơ của Nguyễn Khắc Hòa và những năm tháng học phổ thông không được đủ đầy như nhiều người. Hoàn cảnh gia đình và vùng quê của anh khi đó còn nhiều khó khăn. Có những lúc Hòa phải học dưới ánh đèn dầu, ăn uống kham khổ, nhưng trong anh luôn cháy bỏng khát vọng vươn lên, đổi thay cuộc đời.

Cuộc sống thiếu thốn, song điều may mắn là giấc mơ theo đuổi nghệ thuật và khả năng thanh nhạc của anh đã nảy mầm và được vun đắp từ những điệu dân ca, hò Quảng của bà ngoại. Hòa chia sẻ: “Bà chính là người thầy đầu tiên cho tôi tình yêu với tiếng hát mà đôi khi với một nghệ sĩ, tình yêu ban đầu ấy quan trọng hơn rất nhiều thứ”. Và cứ thế từng ngày tình yêu âm nhạc lớn lên để chờ đợi một thời khắc vươn mình.

Hòa vẫn thường bảo với bạn bè, đồng nghiệp, có lẽ cái khí chất quật cường của người miền trung đã giúp anh vượt qua khó khăn để đến với giảng đường, đến với sân khấu. Con đường nghệ thuật của Hòa không thẳng và chẳng hề dễ dàng chút nào. Năm 2004, anh thi vào hệ trung cấp Nhạc viện Hà Nội, nhưng không đậu. Sau đó, anh vào Nha Trang học một năm rồi quyết định quay ra thi vào Học viện Âm nhạc Huế. Trong 21 người đỗ, Hòa đứng cuối cùng của danh sách. Anh vẫn nói vui rằng, nếu không có điểm ưu tiên vùng miền, có lẽ cánh cửa đại học đã đóng lại.

Xuất phát điểm như thế khiến Hòa phải cố gắng rất nhiều so với các bạn học khác có điều kiện hơn, nhưng cũng chính ở năm đầu đại học, anh đã trở thành một trong những sinh viên có kết quả học tập tốt nhất. Đến năm học thứ hai, Hòa đạt tiêu chuẩn của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tuyển sinh viên có học bổng đi học thanh nhạc tại Liên bang Nga để bắt đầu 12 năm ở xứ Bạch Dương. Sau một năm học dự bị tiếng Nga, anh mới bước vào chương trình chuyên môn đại học, rồi cao học lấy bằng Thạc sĩ, học nâng cao nghiên cứu sinh và tiếp nối là những năm nghiên cứu, tham gia biểu diễn trên các sân khấu của nước bạn và các nước.

Nguyễn Khắc Hòa kể lại: “Tôi may mắn gặp những người thầy rất đặc biệt, trong đó có hai năm với thầy Kudrachenko, Nghệ sĩ Nhân dân Liên bang Nga. Thầy không chỉ truyền lại kiến thức âm nhạc mà cả cách sống, cách làm nghề và cách nhìn về con người. Sau khi thầy mất, tôi tiếp tục học với Giáo sư Zinchenko Leonid, một người bạn của thầy Kudrachenko, từng là Giám đốc nghệ thuật của Nhà hát Stanislavsky ở Moskva. Vừa dạy bảo tận tình, thầy vừa giúp tôi tiếp cận với môi trường đào tạo, biểu diễn opera hàng đầu ở Nhạc viện Tchaikovsky, Nhà hát Bolshoi, các chương trình của Moscow Philharmonic, rồi đến Saint Petersburg, giúp tôi hiểu sâu hơn về loại hình nghệ thuật này”.

Hòa chia sẻ: “Tôi nghĩ một phần nước Nga đã ở lại trong tâm hồn mình từ những người thầy cô như thế”. Anh kể lại một kỷ niệm để giải thích vì sao anh gắn bó với nước Nga. Đó là câu chuyện về một bà giáo người Nga đã coi mình như con mang đến hộp đồ ăn dành cho anh trong những ngày cách ly của đại dịch Covid-19. Anh bảo: “Đôi khi điều giữ một con người với một đất nước không phải chỉ là nhà hát hay âm nhạc, đó còn là tình người”.

Trong các cuộc thi quốc tế, Nguyễn Khắc Hòa sở hữu một bảng thành tích đáng chú ý với nhiều Grand Prix, huy chương vàng và giải thưởng opera. Năm 2015, Nguyễn Khắc Hòa lần đầu dự cuộc thi quốc tế Doua Inimi Gemene tại Kishinev, Moldova. Anh hát bằng tiếng Romania và giành Huy chương Vàng đầu tiên trong sự nghiệp với ca khúc về nhà thơ Mihai Eminescu, một biểu tượng văn hóa lớn của Moldova và Romania. Sau đó, anh nhiều lần được mời trở lại Moldova, từ một nghệ sĩ chiến thắng trở thành giám khảo cuộc thi.

Bên cạnh các giải thưởng: giải Nhì cuộc thi opera quốc tế Bella Voce tại Moscow năm 2018, Grand Prix cuộc thi opera mang tên Kabalevsky năm 2021, Giải Đặc biệt cuộc thi Opera Elena Obraztsova năm 2023, điều đáng nhớ nhất là Cuộc thi âm nhạc quốc tế Tchaikovsky năm 2023 mà Nguyễn Khắc Hòa tham dự, một sự kiện nghệ thuật chuyên nghiệp lớn của nước Nga và thế giới với sự cạnh tranh chuyên môn cao. Nam nghệ sĩ đại diện cho Việt Nam đã dự nhiều vòng thi với các tiết mục hát bằng các ngôn ngữ: Nga, Italy, Pháp, Đức trước Hội đồng chấm thi chuyên nghiệp, rất khắt khe. Anh vượt qua hàng nghìn thí sinh từ nhiều quốc gia, trong đó có cả những tên tuổi quen thuộc của sân khấu âm nhạc để lọt vào top 25 người dẫn đầu.

Tôi may mắn gặp những người thầy rất đặc biệt Nghệ sĩ Nhân dân Liên bang Nga Kudrachenko và Giáo sư Zinchenko Leonid. Các thầy không chỉ truyền lại kiến thức âm nhạc mà cả cách sống, cách làm nghề và cách nhìn về con người. Vừa dạy bảo tận tình, vừa giúp tôi tiếp cận với môi trường đào tạo, biểu diễn opera hàng đầu ở Nhạc viện Tchaikovsky, Nhà hát Bolshoi, các chương trình của Moscow Philharmonic, rồi đến Saint Petersburg, giúp tôi hiểu sâu hơn về loại hình nghệ thuật này.

Nghệ sĩ opera Nguyễn Khắc Hòa

Điều bất ngờ với nhiều người, sau hơn một thập kỷ học tập và biểu diễn thành công ở sân khấu Nga và các nước, Nguyễn Khắc Hòa lại không lựa chọn ở lại, tiếp tục làm việc và ký hợp đồng với một hãng âm nhạc mà trở về Việt Nam. Điều quan trọng không chỉ là nỗi nhớ quê hương mà mong muốn những gì mình học được có ích ở nơi mình sinh ra. Anh đang làm đồng thời nhiều công việc, là một solist của Nhà hát Nhạc Vũ kịch Việt Nam, giảng viên Khoa Thanh nhạc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, tham gia các hoạt động chuyên môn, giáo dục âm nhạc và xuất hiện trong nhiều vở diễn lớn, từ vở opera “La Traviata” của Verdi đến những dự án âm nhạc lớn và mới đây nhất là vở “Tosca” của Puccini.

Năm 2024, Hòa thực hiện chương trình “Giai điệu Nga tại Việt Nam”, mời các nghệ sĩ châu Âu về biểu diễn và tổ chức các lớp masterclass miễn phí ở Hà Nội, Huế, Đà Nẵng. Năm 2025, anh tiếp tục kết nối với Nhạc viện Vecchi-Tonelli của Italia để đưa những dự án giáo dục âm nhạc về Việt Nam. Công việc kết nối này không có thù lao mà Hòa làm vì niềm đam mê và quan trọng hơn để gieo niềm đam mê giao hưởng và opera đến những người Việt trẻ. Đó cũng là cách người nghệ sĩ opera đang góp phần đầu tư cho văn hóa như anh cho biết để tạo dựng một thế hệ công chúng khi thị trường biểu diễn và tư duy thưởng thức nghệ thuật ở Việt Nam đang có nhiều thay đổi.

Cuối năm nay, Nguyễn Khắc Hòa dự kiến sang Italia để thực hiện một chương trình kết nối với Quỹ âm nhạc Pavarotti, thúc đẩy thêm những hoạt động hợp tác giáo dục giữa các cơ sở đào tạo âm nhạc của nước bạn và Việt Nam. Phía trước người nghệ sĩ là những dự án, ý tưởng thôi thúc và quãng đường đó sẽ còn dài với những thành công mới.