Để thu hút, giữ chân và phát huy hiệu quả người tài, cần xây dựng hệ thống chính sách đồng bộ cùng môi trường thuận lợi nhằm khơi dậy tối đa nguồn lực trí tuệ phục vụ phát triển đất nước
Giáo sư Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Giáo dục đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho biết, thời gian qua, nhiều chủ trương, chính sách lớn về khoa học công nghệ và giáo dục đào tạo đã được ban hành như Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo cùng Luật Giáo dục đại học số 125/2025/QH15. Những chính sách này đã mở rộng không gian tự chủ, tạo hành lang pháp lý quan trọng để các cơ sở giáo dục đại học phát huy vai trò trung tâm trong hệ sinh thái tri thức, từng bước trở thành các trung tâm đổi mới sáng tạo, nơi hội tụ, bồi dưỡng và lan tỏa nhân tài.
Từ yêu cầu thực tiễn đó, việc phát hiện và bồi dưỡng nhân tài ngay từ bậc phổ thông được xem là nền tảng quan trọng.
Theo nhà giáo Trần Thùy Dương, Hiệu trưởng Trường trung học phổ thông chuyên Hà Nội Amsterdam, khái niệm nhân tài trong nhà trường đang có sự dịch chuyển rõ nét. Nếu trước đây học sinh giỏi thường được “đóng khung” trong một số môn học truyền thống như toán, văn, thì nay năng lực của học sinh được đánh giá đa dạng hơn, từ khoa học, công nghệ đến kỹ thuật, sáng tạo. Một học sinh chuyên toán không chỉ hướng tới các kỳ thi quốc tế mà còn có thể khai thác thế mạnh ở các lĩnh vực khác như robot, kỹ thuật, STEM.
Khái niệm nhân tài trong nhà trường đang có sự dịch chuyển rõ nét. Nếu trước đây học sinh giỏi thường được “đóng khung” trong một số môn học truyền thống như toán, văn, thì nay năng lực của học sinh được đánh giá đa dạng hơn, từ khoa học, công nghệ đến kỹ thuật, sáng tạo. Một học sinh chuyên toán không chỉ hướng tới các kỳ thi quốc tế mà còn có thể khai thác thế mạnh ở các lĩnh vực khác như robot, kỹ thuật, STEM.
Theo nhà giáo Thùy Dương, điều quan trọng là cách nhìn nhận học sinh đã thay đổi, không còn bó hẹp trong một chuẩn mực duy nhất mà hướng tới ghi nhận sự đa dạng về năng lực và tiềm năng của mỗi em. Nhờ đó, học sinh có thêm cơ hội phát triển theo sở trường riêng. Tuy nhiên, để nuôi dưỡng những “hạt giống” tài năng, cần tiếp tục đầu tư đội ngũ giáo viên chất lượng cao, hoàn thiện cơ sở vật chất, hạ tầng học tập nhằm tạo điều kiện cho học sinh phát triển toàn diện.
Tiếp nối quá trình phát hiện và bồi dưỡng nhân tài từ sớm, nhiều cơ sở giáo dục đại học đang đẩy mạnh đổi mới mô hình đào tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Tại Đại học Bách khoa Hà Nội, mô hình đào tạo tài năng đang được đổi mới mạnh mẽ. Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Phong Điền, Phó Giám đốc đại học, nhà trường tập trung vào hai trụ cột chính là tuyển sinh và chương trình đào tạo. Các phương thức như xét tuyển tài năng, thi đánh giá tư duy được tiếp tục duy trì. Với những ngành như khoa học máy tính yêu cầu đầu vào rất cao, nhằm bảo đảm sinh viên có nền tảng học thuật vững và khả năng tiếp cận nhanh với các nội dung nâng cao.
Trong khi đó, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Thị Thu Hương, Phó Hiệu trưởng Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho biết, chiến lược đào tạo nhân tài của trường được triển khai theo hướng cá thể hóa và ươm mầm sớm. Từ bậc trung học phổ thông với mô hình chuyên khoa học xã hội và nhân văn đến đại học với các quỹ hỗ trợ khoa học cơ bản và học bổng thường niên, nhà trường từng bước xây dựng hệ sinh thái phát triển “tài năng xã hội”. Đáng chú ý, việc tăng cường năng lực số và hợp tác quốc tế, tiêu biểu như chương trình hợp tác với Meta đang mở ra không gian mới để sinh viên tiếp cận tri thức hiện đại.
Ở góc độ thu hút nhân lực chất lượng cao, Thạc sĩ Tân Anh, Phụ trách Ban Phát triển nguồn nhân lực, Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (Bộ Tài chính) cho biết, cần có cách tiếp cận linh hoạt hơn, nhất là với người Việt Nam ở nước ngoài. Không nhất thiết nhân tài phải trở về hoàn toàn mới có thể cống hiến; Việt Nam vẫn có thể tận dụng nguồn lực trí tuệ của người Việt toàn cầu thông qua nhiều hình thức linh hoạt như làm việc bán thời gian, hợp tác theo dự án hoặc tham gia tư vấn chuyên môn. Hiện nay, Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia, Bộ Tài chính đang tích cực kết nối với mạng lưới chuyên gia người Việt trên khắp thế giới, đồng thời chia sẻ các bài toán, thách thức trong nước để mời gọi cộng đồng trí thức cùng tham gia tháo gỡ.
Để đào tạo và trọng dụng nhân tài hiệu quả, cần xây dựng hệ thống phát hiện và nuôi dưỡng nhân tài sớm, liên thông từ phổ thông đến đại học và sau đại học; hình thành các “luồng đào tạo tinh hoa” với cơ chế chọn lựa đặc biệt. Cùng với đó là đổi mới căn bản mô hình đào tạo tài năng theo hướng cá thể hóa học tập, gắn đào tạo với nghiên cứu và các nhóm nghiên cứu mạnh; phát triển mạnh mô hình hợp tác “ba nhà”: Nhà nước-nhà trường-doanh nghiệp; xây dựng cơ chế cạnh tranh về thu nhập, điều kiện làm việc, cơ hội tiếp cận nguồn lực nghiên cứu và môi trường sáng tạo cởi mở, minh bạch.
Giáo sư Nguyễn Tiến Thảo cho rằng, để đào tạo và trọng dụng nhân tài hiệu quả, cần xây dựng hệ thống phát hiện và nuôi dưỡng nhân tài sớm, liên thông từ phổ thông đến đại học và sau đại học; hình thành các “luồng đào tạo tinh hoa” với cơ chế chọn lựa đặc biệt. Cùng với đó là đổi mới căn bản mô hình đào tạo tài năng theo hướng cá thể hóa học tập, gắn đào tạo với nghiên cứu và các nhóm nghiên cứu mạnh; phát triển mạnh mô hình hợp tác “ba nhà”: Nhà nước-nhà trường-doanh nghiệp; xây dựng cơ chế cạnh tranh về thu nhập, điều kiện làm việc, cơ hội tiếp cận nguồn lực nghiên cứu và môi trường sáng tạo cởi mở, minh bạch.
Đáng chú ý, mỗi cơ sở giáo dục đại học cần trở thành một “vườn ươm” thực thụ, nơi gieo mầm và nuôi dưỡng những khát vọng lớn; đồng thời là trung tâm đổi mới sáng tạo và “cực thu hút nhân tài”, đủ sức cạnh tranh trong khu vực và quốc tế.
![[Video] Hà Nội cấm dạy thêm, học trước chương trình trong hè](https://cdn.nhandan.vn/images/3883af5deaaac3167e637b7d16f14779e6f22e8c2ba788d9e5c46e8ab4a4a4e263ef46c9ff06c101e8f66c359ca08943e667d376bf869970b83bd2a9ea12e0ea/hoc-sinh.jpg.avif)
