Trí tuệ nhân tạo (AI) đang phát triển mạnh mẽ, là một trong những động lực cốt lõi trong phát triển bền vững của mỗi quốc gia. Việt Nam cũng đứng trước nhiều cơ hội và không ít thách thức trong lĩnh vực đặc biệt này. Việc lựa chọn đúng hướng đi, xác định các ưu tiên chiến lược và phân bổ nguồn lực hợp lý có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả đầu tư vào AI.
Mới đây, Viện Công nghệ thông tin thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội đã công bố báo cáo thường niên về AI tại Việt Nam năm 2025. Những nội dung trong báo cáo thể hiện một bức tranh toàn diện về phát triển AI tại Việt Nam, được đánh giá là nguồn tham khảo tin cậy cho các nhà hoạch định chính sách, cộng đồng nghiên cứu, doanh nghiệp và xã hội.
Dựa trên dữ liệu thực chứng từ thực tiễn, báo cáo cung cấp các thông tin quan trọng về tình hình đào tạo, nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI trong một số lĩnh vực then chốt, bao gồm: Công nghiệp, y tế, giao thông, tài chính-ngân hàng và giáo dục. Trong đó, y tế hiện đang là lĩnh vực nổi bật nhất, cả về nghiên cứu học thuật lẫn triển khai ứng dụng thực tiễn, đặc biệt trong chẩn đoán hỗ trợ, xử lý ảnh y khoa và quản lý dữ liệu y tế. AI ngày càng tham gia sâu sắc vào chăm sóc sức khỏe con người theo hướng nhân văn, tích cực.
Tuy nhiên, nghiên cứu của các chuyên gia cũng cho thấy mức độ ứng dụng AI giữa các lĩnh vực, các khu vực còn có nhiều chênh lệch. Phần lớn các hoạt động ứng dụng AI vẫn ở quy mô thử nghiệm hoặc cục bộ, chưa tạo được tác động lan tỏa rộng trong nền kinh tế. Hiện nay, phát triển AI ở Việt Nam đang đối mặt với một số vấn đề cốt lõi như thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao, hạ tầng dữ liệu và hạ tầng tính toán còn phân tán, sự gắn kết giữa nghiên cứu-đào tạo-ứng dụng chưa thật sự chặt chẽ. Ngoài ra, khung pháp lý cho AI đang trong quá trình hoàn thiện còn một số vấn đề bất cập.
AI đang thay đổi cuộc sống con người hằng ngày, hằng giờ. Các chính sách về phát triển AI tầm quốc gia có thể tác động lớn đến sự thay đổi của nền kinh tế, của xã hội. GS,TS Trần Xuân Tú - Viện trưởng Viện Công nghệ thông tin (Đại học Quốc gia Hà Nội) đề xuất một số các khuyến nghị cho phát triển AI giai đoạn tới nhằm thu hẹp khoảng cách giữa chính sách và triển khai thực tiễn hiện đang là một rào cản lớn.
Theo đó, Nhà nước cần tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong việc hoàn thiện khung pháp lý, phát triển hạ tầng dữ liệu và hạ tầng tính toán, đồng thời xây dựng các cơ chế hỗ trợ tài chính và đổi mới sáng tạo, đặc biệt đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ. Doanh nghiệp cần tiếp cận AI như một chiến lược dài hạn gắn chặt với quá trình chuyển đổi số, thay vì chỉ là những giải pháp kỹ thuật ngắn hạn. Các trường đại học và viện nghiên cứu cần xem AI như một hạ tầng tri thức mới, góp phần thúc đẩy nghiên cứu liên ngành, nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực và nâng cao năng lực khoa học công nghệ quốc gia.
Việt Nam đang có nhiều dư địa để phát triển AI, nhất là các ứng dụng AI chuyên ngành, các giải pháp AI gắn với bài toán thực tiễn của doanh nghiệp và xã hội, cũng như các hướng tiếp cận mới như AI tại biên (Edge AI). Nếu biết tận dụng lợi thế về thị trường, dữ liệu và nguồn nhân lực trẻ, chúng ta hoàn toàn có thể hình thành những hệ sinh thái AI mang bản sắc riêng và có khả năng cạnh tranh trong khu vực cũng như trên trường quốc tế.
