Phóng viên: Lý do nào để Viện Công nghệ thông tin thực hiện báo cáo này, thưa Viện trưởng?
Giáo sư, Tiến sĩ Trần Xuân Tú: Trí tuệ nhân tạo (AI) trong những năm gần đây đã có những bước tiến vượt bậc, trở thành một trong những động lực cốt lõi thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững trên phạm vi toàn cầu. AI không còn là lĩnh vực nghiên cứu thuần túy mà đã trở thành nền tảng công nghệ chiến lược, ảnh hưởng sâu rộng tới mọi mặt của đời sống kinh tế-xã hội.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam đứng trước cả những cơ hội lớn và không ít thách thức khi tham gia vào “cuộc chơi toàn cầu” về trí tuệ nhân tạo. Việc lựa chọn đúng hướng đi, xác định các ưu tiên chiến lược và phân bổ nguồn lực hợp lý có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả đầu tư trong lĩnh vực công nghệ cao này.
Để có thể hoạch định và triển khai hiệu quả chiến lược phát triển AI quốc gia, điều kiện tiên quyết là phải có một bức tranh toàn diện, khách quan và dựa trên dữ liệu thực chứng về tình hình đào tạo, nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI tại Việt Nam. Xuất phát từ yêu cầu đó, Viện Công nghệ Thông tin đã đề xuất và được Đại học Quốc gia Hà Nội giao nhiệm vụ nghiên cứu xây dựng Báo cáo thường niên về Trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam năm 2025 - với kỳ vọng đây sẽ trở thành nguồn tham khảo tin cậy cho các nhà hoạch định chính sách, cộng đồng nghiên cứu, doanh nghiệp và xã hội.
Phóng viên: Xin Viện trưởng cho biết, những thuận lợi và khó khăn khi thực hiện báo cáo này?
Giáo sư, Tiến sĩ Trần Xuân Tú: Thuận lợi lớn nhất của Viện Công nghệ thông tin là có đội ngũ cán bộ khoa học giàu kinh nghiệm, cùng với trung tâm nghiên cứu chuyên sâu về trí tuệ nhân tạo. Bên cạnh đó, Viện Công nghệ thông tin là một đơn vị thành viên của Đại học Quốc gia Hà Nội - nơi có nhiều nhà khoa học nghiên cứu và ứng dụng AI trong các lĩnh vực khác nhau, Viện có mạng lưới chuyên gia rộng khắp trong và ngoài nước, hoạt động trong cả lĩnh vực hàn lâm và doanh nghiệp, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiếp cận thông tin, tri thức, xu hướng và kinh nghiệm quốc tế.
Tuy nhiên, quá trình xây dựng một báo cáo thường niên quy mô quốc gia cũng đặt ra không ít thách thức. Khó khăn lớn nhất là vấn đề dữ liệu, đặc biệt là yêu cầu bảo đảm đồng thời 4 tiêu chí: đúng, đủ, sạch và sống. Ngoài các nguồn dữ liệu học thuật quốc tế như Scopus, CSET, Web of Science, tổng cục thống kê…, nhóm nghiên cứu đã phải làm việc với nhiều cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, trường đại học và tổ chức nghiên cứu trong nước, với các góc nhìn và mức độ sẵn sàng chia sẻ dữ liệu khác nhau. Đây là quá trình tốn nhiều thời gian và công sức, nhưng rất cần thiết để bảo đảm chất lượng và độ tin cậy của báo cáo.
Phóng viên: Có điều gì đặc biệt trong nội dung báo cáo này không, thưa ông?
Giáo sư, Tiến sĩ Trần Xuân Tú: Trong phiên bản năm 2025, Báo cáo thường niên tập trung phân tích các hoạt động đào tạo, nghiên cứu và ứng dụng AI trong một số lĩnh vực then chốt, bao gồm: công nghiệp, y tế, giao thông, tài chính-ngân hàng và giáo dục.
Kết quả nghiên cứu cho thấy lĩnh vực y tế hiện đang nhận được sự quan tâm lớn nhất, cả về nghiên cứu học thuật lẫn triển khai ứng dụng thực tiễn, đặc biệt trong chẩn đoán hỗ trợ, xử lý ảnh y khoa và quản lý dữ liệu y tế. Tuy nhiên, báo cáo cũng chỉ ra rằng mức độ ứng dụng AI giữa các lĩnh vực và giữa các khu vực còn có sự chênh lệch đáng kể. Báo cáo cũng chỉ ra sự chưa đồng đều về hạ tầng dữ liệu, năng lực tính toán và nguồn nhân lực chất lượng cao, cũng như khoảng cách giữa chính sách và triển khai thực tiễn, vẫn là những thách thức lớn cần được nhìn nhận và giải quyết một cách nghiêm túc.
Trong thời gian tới, Báo cáo thường niên sẽ tiếp tục được mở rộng sang các lĩnh vực khác nhằm cung cấp bức tranh toàn diện hơn. Đồng thời, Viện Công nghệ Thông tin cũng dự kiến xây dựng các báo cáo chuyên đề chuyên sâu về những lĩnh vực có tiềm năng lớn hoặc lợi thế cạnh tranh của Việt Nam.
Phóng viên: Quá trình nghiên cứu đâu là những vấn đề cốt lõi của phát triển AI tại Việt Nam, thưa ông?
Giáo sư, Tiến sĩ Trần Xuân Tú: Nghiên cứu cho thấy phát triển AI tại Việt Nam đang đối mặt với một số vấn đề bao gồm: thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao; hạ tầng dữ liệu và hạ tầng tính toán còn phân tán; sự gắn kết giữa nghiên cứu-đào tạo-ứng dụng chưa thực sự chặt chẽ; và khung pháp lý cho AI còn đang trong quá trình hoàn thiện. Bên cạnh đó, phần lớn các hoạt động ứng dụng AI vẫn ở quy mô thử nghiệm hoặc cục bộ, chưa tạo được tác động lan tỏa rộng trong nền kinh tế.
Phóng viên: Vậy theo Giáo sư, triển vọng nào cho lĩnh vực AI tại Việt Nam giai đoạn tới?
Giáo sư, Tiến sĩ Trần Xuân Tú: Trong giai đoạn tới, Việt Nam có nhiều dư địa để phát triển AI, đặc biệt là các ứng dụng trí tuệ nhân tạo chuyên ngành, các giải pháp AI gắn với bài toán thực tiễn của doanh nghiệp và xã hội, cũng như các hướng tiếp cận mới như AI tại biên (Edge AI). Nếu biết tận dụng lợi thế về thị trường, dữ liệu và nguồn nhân lực trẻ, Việt Nam hoàn toàn có thể hình thành những hệ sinh thái AI mang bản sắc riêng và có khả năng cạnh tranh trong khu vực.
Phóng viên: Giáo sư có khuyến nghị gì cho các chủ thể liên quan đến AI tại Việt Nam?
Giáo sư, Tiến sĩ Trần Xuân Tú: Chúng tôi có 3 khuyến nghị như sau:
Đối với Nhà nước: Cần tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong việc hoàn thiện khung pháp lý, phát triển hạ tầng dữ liệu và hạ tầng tính toán, đồng thời xây dựng các cơ chế hỗ trợ tài chính và đổi mới sáng tạo, đặc biệt đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Đối với doanh nghiệp: AI cần được tiếp cận như một chiến lược dài hạn gắn chặt với quá trình chuyển đổi số, thay vì chỉ là những giải pháp kỹ thuật ngắn hạn.
Đối với các trường đại học và viện nghiên cứu: AI cần được xem như một hạ tầng tri thức mới, góp phần thúc đẩy nghiên cứu liên ngành, nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực và nâng cao năng lực khoa học công nghệ quốc gia.
Ngoài ra, các bên cần phối hợp để sớm hình thành các trung tâm nghiên cứu xuất sắc, chia sẻ hạ tầng dữ liệu và tính toán, đóng vai trò hạt nhân của hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo quốc gia.
Phóng viên: Trân trọng cảm ơn Giáo sư, Tiến sĩ Trần Xuân Tú!
