Truy xuất nguồn gốc: Trụ cột của quản lý, kinh doanh hiện đại

Trong kỷ nguyên số, sự minh bạch và tin cậy là những yếu tố then chốt cho sản phẩm, doanh nghiệp và nền kinh tế. Công nghệ truy xuất nguồn gốc mở ra cơ hội để người tiêu dùng kiểm chứng xuất xứ, chất lượng hàng hóa, đồng thời giúp doanh nghiệp quản trị chuỗi cung ứng, chống hàng giả, nâng cao lợi thế cạnh tranh. Tuy nhiên, việc ứng dụng vẫn đối mặt nhiều rào cản, từ hạ tầng, chi phí đến thói quen quản lý.

Bài 1: “Chìa khóa” nâng tầm thương hiệu Việt

Từ chợ truyền thống đến siêu thị hiện đại, mỗi mã QR đã trở thành “hộ chiếu số” minh bạch, giúp khách hàng theo dõi trọn vẹn hành trình sản phẩm. Nhờ đó, hàng hóa Việt ngày càng an toàn và tự tin chinh phục thị trường lớn, mở ra dư địa mới cho nền kinh tế số minh bạch, bền vững.

Nền móng mở ra tương lai số

Nghị quyết số 57-NQ/TW (22/12/2024) của Bộ Chính trị đã khẳng định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực then chốt nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh và thúc đẩy phát triển bền vững trong kỷ nguyên số. Việc đẩy mạnh ứng dụng các công nghệ chiến lược như AI, Blockchain, Big Data, Cloud Computing hay truy xuất nguồn gốc thông minh không chỉ là yêu cầu tất yếu, mà còn là đòn bẩy giúp Việt Nam bứt phá và hội nhập sâu vào nền kinh tế số toàn cầu.

Truy xuất nguồn gốc đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với hàng hóa lưu thông trên thị trường nhằm bảo đảm chất lượng, chống gian lận thương mại và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Tại Việt Nam, lĩnh vực này được thúc đẩy mạnh mẽ kể từ khi Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 100/QĐ-TTg ngày 19/1/2019 phê duyệt Đề án “Triển khai, áp dụng và quản lý hệ thống truy xuất nguồn gốc”.

Theo Giám đốc Trung tâm Mã số mã vạch quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) Bùi Bá Chính, ngay sau khi Quyết định số 100/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ có hiệu lực, việc triển khai truy xuất nguồn gốc hàng hóa tại địa phương đã có nhiều chuyển biến tích cực. Đến nay, toàn bộ 34 tỉnh/thành phố sau sắp xếp đã xây dựng Kế hoạch thực hiện Đề án “Triển khai, áp dụng và quản lý hệ thống truy xuất nguồn gốc” trên địa bàn tỉnh. Tất cả các địa phương xác định nhóm sản phẩm chủ lực hoặc sản phẩm OCOP làm trọng tâm triển khai áp dụng truy xuất nguồn gốc, hơn 25.000 doanh nghiệp áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc.

Chị Lê Thị Lan (phường Nghĩa Đô, Hà Nội) không khỏi băn khoăn khi nhiều sản phẩm bày bán nhưng thông tin nguồn gốc còn mơ hồ. Sau khi cài ứng dụng truy xuất trên điện thoại có thể xem đầy đủ dữ liệu về sản phẩm, từ nhà sản xuất, thời gian đóng gói, xuất-nhập kho đến các đại lý phân phối trên cả nước. “Nhờ đó, tôi biết hàng hóa đến từ đâu, của doanh nghiệp nào, có đúng là hàng chính hãng hay không, thậm chí còn theo dõi được toàn bộ hành trình của sản phẩm”, chị Lan nói.

Tại nhiều địa phương, truy xuất nguồn gốc đang trở thành “chìa khóa vàng” giúp nông sản Việt chinh phục những thị trường khó tính. Mới đây, 100 cây chè shan tuyết cổ thụ thuộc vùng nguyên liệu do Hợp tác xã Trà Dược Thượng Sơn (xã Thượng Sơn, tỉnh Tuyên Quang) quản lý đã được gắn tem chip điện tử RFID để định danh từng cây. Đây là bước khởi đầu cho hành trình số hóa quản lý nguyên liệu trà, do Công ty cổ phần Công nghệ chống giả Việt Nam (ACTIV) phối hợp cùng Công ty cổ phần Trà dược Núi Đèn triển khai thông qua giải pháp TrueData - hệ thống truy xuất nguồn gốc tích hợp RFID, AI và Blockchain.

Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Trà dược Núi Đèn, Tiến sĩ Phạm Xuân Phương cho biết, dự án không chỉ giúp định danh nguyên liệu mà còn hướng tới bảo tồn nguồn gen quý của trà shan tuyết, hình thành “hộ chiếu số” cho từng cây, bảo vệ quyền lợi người sản xuất và nâng cao giá trị thương hiệu. Nhờ đó, sản phẩm trà Việt có thêm cơ hội chinh phục các thị trường khắt khe với những khách hàng kỹ tính như: Nhật Bản, EU hay Hoa Kỳ. Xa hơn, mô hình này được kỳ vọng trở thành hình mẫu ứng dụng công nghệ cao trong bảo tồn và phát triển tài nguyên bản địa, góp phần xây dựng chuỗi giá trị bền vững cho trà shan tuyết, hướng tới mục tiêu “Số hóa di sản-Nâng tầm giá trị nông sản Việt”.

Để bảo đảm chất lượng và tăng tính minh bạch, Công ty cổ phần Sản xuất nước mắm Phúc Thịnh (Xã Giao Ninh, tỉnh Ninh Bình) đã triển khai, thực hiện gắn tem chip điện tử RFID, cấp “căn cước số” cho từng chai nước mắm. Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Sản xuất nước mắm Phúc Thịnh Nguyễn Anh Tuấn cho biết, nhờ công nghệ truy xuất nguồn gốc, người tiêu dùng có thể xem toàn bộ hành trình của sản phẩm từ vùng nguyên liệu đến nhà máy và tới tay người mua, kèm theo thời gian và vị trí chính xác. Với cách làm này, Phúc Thịnh khẳng định cam kết: mỗi giọt mắm đến tay người tiêu dùng đều minh bạch, được bảo vệ bằng dữ liệu thật.

Tạo sức bật quản lý thị trường bền vững

Theo Nghị quyết số 57- NQ/TW của Bộ Chính trị và Quyết định số 100/QĐ-TTg của Chính phủ, truy xuất nguồn gốc được xác định là một trong những đột phá quan trọng của tiến trình chuyển đổi số quốc gia, giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí kiểm soát chất lượng, ngăn ngừa gian lận thương mại, tạo dựng niềm tin nhờ minh bạch thông tin.

Đại tá Trần Hồng Phú, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội (C06), Bộ Công an, khẳng định: Đối với doanh nghiệp, truy xuất nguồn gốc không chỉ giúp cắt giảm chi phí sản xuất mà còn tăng tính công khai, minh bạch, qua đó củng cố uy tín và chất lượng sản phẩm. Với người dân, đây là công cụ quan trọng giúp họ đưa ra lựa chọn tiêu dùng an toàn và hiệu quả hơn, bảo đảm quyền lợi cũng như sức khỏe trong bối cảnh thị trường ngày càng đa dạng và phức tạp.

Đối với doanh nghiệp, truy xuất nguồn gốc không chỉ giúp cắt giảm chi phí sản xuất mà còn tăng tính công khai, minh bạch, qua đó củng cố uy tín và chất lượng sản phẩm. Với người dân, đây là công cụ quan trọng giúp họ đưa ra lựa chọn tiêu dùng an toàn và hiệu quả hơn, bảo đảm quyền lợi cũng như sức khỏe trong bối cảnh thị trường ngày càng đa dạng và phức tạp.

Đại tá Trần Hồng Phú,

Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát Quản lý hành chính

về trật tự xã hội (C06), Bộ Công an.

Từ góc độ quản lý thị trường, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội Kiều Đình Cảnh cho hay, việc áp dụng truy xuất nguồn gốc giúp cơ quan chức năng nhanh chóng xử lý khi xảy ra sự cố an toàn thực phẩm, đồng thời ngăn chặn hiệu quả các hành vi vi phạm. Đối với doanh nghiệp, đây cũng là bước đi quan trọng trong tiến trình chuyển đổi số.

Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn Công nghệ máy lọc nước Hydrogen Lê Ngọc Đạt chia sẻ: “Chúng tôi đang chuẩn bị triển khai truy xuất nguồn gốc để bảo vệ thương hiệu, bảo đảm chất lượng và mang đến sản phẩm đáng tin cậy cho người tiêu dùng. Khi có mã truy xuất, khách hàng cũng yên tâm hơn về nguồn gốc và uy tín của nhà sản xuất”.

Truy xuất nguồn gốc không chỉ bảo vệ người tiêu dùng trong nước mà còn mở rộng cơ hội để hàng Việt vươn ra thị trường quốc tế. Khi mỗi sản phẩm sở hữu “căn cước công dân điện tử”, sự minh bạch không chỉ khẳng định uy tín thương hiệu Việt mà còn vì một tương lai số bền vững