Tinh chỉnh, thực chất hơn, vươn đến kiến tạo
Những thông tin đánh giá tình hình kết quả sau 1 năm vận hành mô hình chính quyền 3 cấp trong cả nước cho thấy nhiều thay đổi lớn về bộ máy, lực lượng, phương thức vận hành, phương pháp làm việc trong hệ thống cơ quan công quyền. Toàn hệ thống đã sắp xếp, giảm từ 63 xuống còn 34 tỉnh, thành phố; đã kết thúc hoạt động của 696 đơn vị hành chính cấp huyện và tinh gọn từ 10.035 xuống còn 3.321 đơn vị hành chính cấp xã. Sau 1 năm, chất lượng phục vụ người dân được nâng lên với hình ảnh chính quyền gần dân. Theo đánh giá chung qua phần trình bày của đồng chí Nguyễn Duy Ngọc, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương, Trưởng ban Chỉ đạo sơ kết, mức độ hài lòng của người dân đạt 83,08%, đặc biệt 89,09% ý kiến ghi nhận cơ bản không còn tình trạng công chức sách nhiễu, gây phiền hà. Về hiệu quả thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội và nâng cao đời sống nhân dân, kết quả chung cho thấy việc hoàn thành vượt mức 15/15 chỉ tiêu, đạt và vượt 22/26 chỉ tiêu kinh tế-xã hội chủ yếu của giai đoạn 2021-2025. Nhìn một cách khái quát, quốc phòng, an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội được giữ vững. Đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân được nâng cao.
Thành công của cuộc cách mạng sắp xếp địa phương, hệ thống chính trị trong cả nước, theo đánh giá, là hiệu quả từ sự lãnh đạo trực tiếp, quyết liệt của Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư. Trong đó có vai trò hạt nhân lãnh đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị cùng với sức mạnh đại đoàn kết dân tộc đã thúc đẩy mạnh mẽ và thống nhất cao cho công cuộc này. Yêu cầu lớn được đặt ra tiếp theo là: Từ “đã sắp xếp xong” bộ máy, chuyển sang “tiếp tục tinh chỉnh”; bộ máy tinh gọn phải thực chất hơn, vận hành thông suốt hơn; quyền hạn phải rõ hơn, trách nhiệm cụ thể hơn; đồng thời, phục vụ nhân dân, doanh nghiệp tốt hơn. Qua đó, định hướng cho 3 cấp chính quyền được xác định: Trung ương kiến tạo thể chế, nền tảng số và giám sát; cấp tỉnh điều phối nguồn lực, liên kết vùng; với cấp xã thì: Trực tiếp thực thi, quản trị dữ liệu và phục vụ nhân dân, doanh nghiệp, kiến tạo phát triển.
Còn nhiều câu hỏi sát sườn…
Các ý kiến tại hội nghị cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế, nêu lên các khó khăn để xác định phương án tháo gỡ, giải quyết trong bối cảnh các đòi hỏi của thực tiễn càng thêm cấp bách. Trong đó có thực tế trao nhiệm vụ chưa gắn với trao quyền, tài chính, nhân lực, dữ liệu. Có vấn đề chồng lấn về các nhiệm vụ giao thoa, cần tiếp tục điều chỉnh. Hoặc, mô hình tổ chức bộ máy còn bất cập, một số cấu phần bên trong chưa hoàn thiện, năng lực chưa đáp ứng khối lượng lớn… Ngoài ra, có thể thấy thực trạng lương, đãi ngộ chưa hợp lý; tuyển cán bộ chưa chặt chẽ, chưa gắn với đánh giá và kết quả đầu ra, một bộ phận chưa đáp ứng được yêu cầu… Theo đánh giá của Đảng ủy Chính phủ, việc luật hóa các quy định chuyên ngành còn chậm so yêu cầu thực tiễn; áp lực ở cấp xã tăng lên rất lớn do diện tích và dân số mở rộng nhưng năng lực cán bộ chưa đáp ứng đồng đều. Thậm chí, nhiều cấp xã còn thiếu hụt chuyên viên có chuyên môn sâu về đất đai, xây dựng, tài chính, tư pháp và công nghệ thông tin. Những con số tồn tại cũng đòi hỏi nâng cao năng lực giải quyết của các cấp chính quyền cơ sở. Thí dụ như đến cuối tháng 5/2026, cả nước vẫn còn hơn 11 nghìn cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp chưa được khai thác hiệu quả hoặc phê duyệt phương án xử lý. Nhiều trụ sở bỏ trống, phải trông coi, phát sinh chi phí duy tu, bảo dưỡng. Cùng với đó, toàn quốc vẫn còn 435 thôn bản chưa được phủ sóng viễn thông đầy đủ; vẫn còn 705/3.321 đơn vị hành chính cấp xã (21,23%) chưa đạt tiêu chuẩn theo quy định…
Nhìn từ góc độ cơ sở, chia sẻ cụ thể từ báo cáo của Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Đức Trọng, Lâm Đồng Trần Trung Hiếu cho biết, một công chức kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực, dễ quá tải và sai sót khi thực hiện nhiệm vụ. Trong khi đó, một số quy định, hướng dẫn của Trung ương trong một số lĩnh vực chuyên ngành chưa kịp thời ban hành hoặc chưa thống nhất, nhất là các nội dung liên quan đến phân cấp, phân quyền, quy trình xử lý nghiệp vụ… Đặc biệt là một số cơ chế, chính sách không còn phù hợp, nhất là về biên chế, chế độ đãi ngộ, phụ cấp đối với công chức cấp xã. Rộng hơn, việc phân bổ nguồn lực chưa tương xứng nhiệm vụ được giao, trong đó việc phân bổ nguồn lực tài chính cho xã sau sắp xếp ở một số nơi chưa đáp ứng yêu cầu giải quyết khối lượng nhiệm vụ được giao. Điều này dẫn đến gây khó khăn trong thu hút, ổn định và phát triển đội ngũ cán bộ ở cơ sở.
Báo cáo của Ban Thường trực Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cũng chỉ ra những khó khăn, như cấp xã hiện chỉ có 8 đến 10 biên chế công chức, chất lượng còn hạn chế nhưng kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ của MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội trên địa bàn rộng. Một số nơi đang thiếu cán bộ, nhất là ở lĩnh vực đòi hỏi có trình độ, chuyên môn sâu về công tác giám sát, phản biện xã hội, nắm tình hình nhân dân và chuyển đổi số... Ngoài ra, “việc chuyển đổi số chưa đồng đều và đồng bộ trong toàn hệ thống, dữ liệu còn phân tán ở nhiều đầu mối, việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa Mặt trận với các tổ chức chính trị-xã hội các cấp trong hệ thống còn hạn chế; nguồn nhân lực chuyên trách công nghệ thông tin còn mỏng”…
Với quyết tâm cao, việc triển khai mô hình chính quyền 3 cấp đang bước sang giai đoạn mới. Bên cạnh những chiến lược lớn của quốc gia và các vùng, các địa phương, nhiều vấn đề cần được giải quyết sâu sát, kịp thời hơn nhằm khắc phục những hạn chế phát sinh trong 1 năm qua, giúp bộ máy, con người được trường sức, tiếp tục bền lòng trên chặng đường dài phía trước.
Mong truyền thêm nguồn lực cho cơ sở
Tham gia hội nghị từ địa phương, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Vân Sơn, tỉnh Phú Thọ Nguyễn Duy Tư đề nghị: Tiếp tục hoàn thiện và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho cấp xã; bố trí nguồn lực đặc thù đối với các xã miền núi sau sáp nhập có diện tích rộng, dân cư phân tán; điều chỉnh định mức biên chế phù hợp khối lượng công việc thực tế; tiếp tục đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu cho cán bộ cơ sở về kỹ năng số, quản trị công hiện đại và năng lực khai thác dữ liệu số. Cùng với đó, cần hỗ trợ nguồn lực đầu tư hạ tầng số, hạ tầng công nghệ thông tin, trang thiết bị phục vụ chuyển đổi số và liên thông dữ liệu chuyên ngành. Ngoài ra, đầu tư hạ tầng giao thông, điện, trường học, cơ sở y tế và các công trình phục vụ phát triển du lịch cộng đồng.
