Bài 2: Nơi khởi nguồn của cải cách, mô hình kinh tế tư nhân
ĐỘNG LỰC TỪ LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN
Nói về sứ mệnh trở thành trung tâm của doanh nghiệp tư nhân mà Đảng và Nhà nước giao phó cho Thành phố Hồ Chí Minh, nguyên Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh Phạm Chánh Trực nhắc lại lịch sử mà thành phố đã từng trải qua. Ông cho rằng, lịch sử đó chính là “vốn mồi” để thành phố hoàn thành trọng trách hôm nay. Đó là, sau năm 1975, nền kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh rơi vào tình trạng đình trệ, thiếu trầm trọng lương thực, nguyên vật liệu và hàng tiêu dùng. Hệ thống tem phiếu không thể đáp ứng được nhu cầu thiết yếu, trong khi nguồn lực nhà nước lại không đủ nuôi sống hệ thống hành chính.
Trong bối cảnh đó, tại Thành phố Hồ Chí Minh đã xuất hiện những cách làm mới để vượt khó. Các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ được hoạt động, các hợp tác xã được khoán sản phẩm, người dân được trao đổi hàng hóa thông qua các hình thức hợp tác linh hoạt. Mặc dù chưa có cơ sở pháp lý, chính quyền thành phố đã mạnh dạn xin Trung ương thử nghiệm những cơ chế “phá rào” để giúp dân, vực dậy nền kinh tế.
Khi ấy, thành phố mượn tài sản, vàng của nhân dân để nhập nguyên liệu cho Nhà nước, tạo việc làm cho công nhân. Thành phố cũng thực hiện kế hoạch ba lợi ích: lợi ích của Nhà nước, doanh nghiệp và người lao động. Các câu lạc bộ giám đốc - hay còn gọi là nhóm Thứ Sáu - ra đời, thường xuyên trao đổi sáng kiến với lãnh đạo thành phố, từ khoán sản phẩm, hợp thức hóa kinh tế hộ cá thể, đến các mô hình hợp tác công-tư... Nhờ những sáng kiến này, các ngành sản xuất của thành phố được bung ra. Đến những năm đầu thập niên 1980 trở đi, nền kinh tế của Thành phố Hồ Chí Minh bắt đầu phát triển, tăng trưởng mọi mặt, tỷ trọng sản xuất công nghiệp chiếm hơn 30% tổng sản lượng công nghiệp của cả nước. Đó là sự năng động, sáng tạo của thành phố mang tên Bác.
Sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI, tư duy đổi mới được chính thức hóa. Thành phố Hồ Chí Minh ngay lập tức trở thành địa phương đi đầu trong việc cụ thể hóa các quyết sách. Khu chế xuất Tân Thuận ra đời năm 1991 - là khu chế xuất đầu tiên cả nước, mở đầu cho mô hình phát triển gắn với thu hút đầu tư nước ngoài. Đây không chỉ là mô hình kinh tế mới đầu tiên mà còn là dấu ấn rõ nét cho sự chuyển mình từ nền kinh tế mang dấu ấn bao cấp sang nền kinh tế thị trường năng động. Ngay sau đó, thành phố triển khai hàng loạt khu công nghiệp, khu công nghệ cao, tạo hành lang pháp lý và cơ sở hạ tầng cho doanh nghiệp tư nhân và FDI cùng phát triển.
DOANH NGHIỆP ĐẦU NGÀNH, ĐỊA PHƯƠNG ĐẦU TÀU
Ngày nay, Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục dẫn đầu cả nước trong việc hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân, đặc biệt là doanh nghiệp khởi nghiệp và doanh nghiệp công nghệ cao. Thành phố đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ vốn, đào tạo nhân lực và tạo điều kiện pháp lý thuận lợi để khu vực kinh tế tư nhân phát triển mạnh mẽ.
Cũng chính tại Thành phố Hồ Chí Minh, nhiều doanh nghiệp tư nhân phát triển lớn mạnh, như: Bitis, Thiên Long, Vissan, Kinh Đô, Ba Huân… Không ít trong số đó xuất phát từ mô hình hộ cá thể, xí nghiệp tư nhân nhỏ, và phát triển nhờ sự hỗ trợ chính sách và môi trường đầu tư cởi mở của chính quyền thành phố.
Không còn đơn thuần là “đầu tàu kinh tế”, Thành phố Hồ Chí Minh ngày càng thể hiện rõ bản lĩnh “đầu tàu cải cách” bằng việc đi tiên phong trong phát triển mô hình khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và xây dựng nền kinh tế số.
Thành phố hiện có khoảng 278.000 doanh nghiệp tư nhân, 220.000 hộ kinh doanh đang thực hiện nghĩa vụ thuế và hàng trăm nghìn cá nhân kinh doanh, chiếm hơn 30% tổng số doanh nghiệp cả nước, đóng góp khoảng 60-65% GRDP - cao hơn nhiều so với mức trung bình toàn quốc (46,42%).
Theo bà Nguyễn Thị Lệ, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2024, khu vực tư nhân chiếm tới 77% cơ cấu kinh tế thành phố; tổng vốn đầu tư toàn xã hội trên địa bàn đạt hơn 395.000 tỷ đồng, trong đó hơn 67% đến từ khu vực kinh tế tư nhân.
Những con số này không chỉ phản ánh quy mô mà còn thể hiện tính chất đa dạng và thích ứng cao của khu vực kinh tế tư nhân tại Thành phố Hồ Chí Minh - nơi hội tụ của các mô hình doanh nghiệp vừa, nhỏ, siêu nhỏ và cả các tập đoàn tư nhân lớn đang dần vươn ra thị trường khu vực.
Thành phố Hồ Chí Minh cũng là trung tâm của phong trào khởi nghiệp công nghệ tại Việt Nam. Từ giữa những năm 2010, thành phố đã hình thành hệ sinh thái startup sôi động với sự hiện diện của hàng trăm công ty công nghệ mới ra đời mỗi năm. Các doanh nghiệp như MoMo, VNG, Be Group, Lozi… đều chọn thành phố làm nơi khởi nghiệp vì hội đủ các yếu tố thuận lợi: mật độ dân cư cao, hạ tầng kỹ thuật tương đối phát triển, môi trường đầu tư cởi mở, nguồn nhân lực trẻ dồi dào và quan trọng nhất là sự chấp nhận thử nghiệm từ phía chính quyền.
Từ năm 2017 đến nay, thành phố đã đưa ra nhiều chính sách hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo như: thành lập Trung tâm ươm tạo doanh nghiệp công nghệ, Quỹ đổi mới sáng tạo, các chương trình hỗ trợ tài chính-pháp lý-đào tạo cho startup. Đây là những bước đi cụ thể để Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ là nơi có nhiều startup, mà còn là nơi khép kín được chuỗi giá trị khởi nghiệp từ ý tưởng, thử nghiệm đến thương mại hóa.
Nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng, nếu như Đổi mới năm 1986 tạo bước ngoặt về tư duy phát triển kinh tế từ bao cấp sang thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thì Nghị quyết số 98/2023/QH15 của Quốc hội chính là bước tiến về thể chế- cho phép Thành phố Hồ Chí Minh thí điểm những mô hình quản trị hiện đại mà cả nước chưa từng thực hiện, như hợp đồng BT kiểu mới, chính quyền đô thị thông minh, cơ chế phân cấp-phân quyền thực chất giữa Trung ương và địa phương, cũng như cơ chế chia sẻ nguồn thu ngân sách theo hướng công bằng và hiệu quả hơn.
Cũng từ Nghị quyết số 98, Thành phố Hồ Chí Minh có cơ hội để tạo nên môi trường đầu tư hấp dẫn, minh bạch hơn. Đây là công cụ quan trọng để thành phố bước vào chu kỳ phát triển mới với vai trò dẫn dắt cải cách trên cả nước. Đây cũng chính là thước đo để đội ngũ lãnh đạo thành phố hiện nay chứng minh với cả nước rằng, tinh thần tiên phong không chỉ là câu chuyện của quá khứ mà còn ở cả hiện tại. Thành phố Hồ Chí Minh là thành phố của tinh thần “dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm”. Nếu như khoán 100 và khoán 10 trước đây từng giúp thành phố tạo ra một cuộc cách mạng kinh tế, thì những mô hình như đô thị sáng tạo hay tài chính công nghệ cao ngày nay sẽ là những cuộc cách mạng tiếp theo.
Giáo sư Trần Văn Thọ (nguyên giảng viên kinh tế tại Đại học Waseda, Tokyo, Nhật Bản) nhận xét: Điều làm Thành phố Hồ Chí Minh khác biệt so với nhiều địa phương khác chính là sự linh hoạt. Họ không chờ đợi sự thay đổi từ Trung ương, mà tự tạo ra những mô hình mới, sau đó chứng minh hiệu quả để Trung ương có cơ sở mở rộng ra cả nước...
(Còn nữa)
Xem trang Thành phố Hồ Chí Minh, Báo Nhân Dân số ra từ ngày 1/4/2025.
Tinh thần năng động sáng tạo, dám nghĩ dám làm của Thành phố Hồ Chí Minh được thể hiện qua những con số tăng trưởng Trong 10 năm (1975-1985), GRDP của thành phố chỉ tăng bình quân 2,7%/năm; nhưng đến giai đoạn đầu đổi mới (1986- 2010), GRDP tăng bình quân tới 10,5%/năm. Đến nay, dù đứng trước nhiều biến động và sự tàn phá của dịch Covid-19, kinh tế của Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục phục hồi và phát triển. Năm 2024, tăng trưởng GRDP đạt 7,17%, thu ngân sách lần đầu tiên vượt 500.000 tỷ đồng.
