Ngày 21/9, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh, Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức Lễ ra mắt không gian trưng bày mới của ba chuyên đề với bộ sưu tập ảnh mang tầm vóc di sản: đó là “Hồi niệm”, “Chất độc da cam trong chiến tranh Việt Nam” và “Việt Nam: Chiến tranh và Hòa bình” của các phóng viên.
Hơn hai thập kỷ qua, ba bộ sưu tập ảnh này không chỉ là những tài sản quý giá của bảo tàng, mà đã trở thành những di sản ký ức của nhân loại. Ba bộ sưu tập của các phóng viên với những quốc tịch và xuất thân khác nhau, nhưng đều gặp nhau ở một điểm chung vĩ đại: Họ đã dùng ống kính để đứng về phía sự thật, về phía nỗi đau của con người.
Với “Hồi niệm”, Tim Page và Horst Faas đã thay mặt nhân loại gom nhặt lại những mảnh vỡ của chiến tranh từ chính những người đồng nghiệp đã ngã xuống. Các phóng viên chiến trường ấy đã bước ra tiền tuyến không mang theo súng đạn, vũ khí duy nhất của họ là chiếc máy ảnh, và lăng kính của họ chính là con mắt của lương tri. Họ đã bấm máy ở ranh giới mong manh nhất giữa sự sống và cái chết, để khoảnh khắc ấy trở thành bất tử, để thế giới phải nhìn thấy và thức tỉnh trước sự tàn khốc của bom đạn, xung đột và đỉnh điểm là chiến tranh.
Với sưu tập ảnh về “Chất độc da cam trong chiến tranh Việt Nam” của nhiếp ảnh gia Nakamura Goro lại là một tiếng thét câm lặng, dai dẳng xuyên qua nhiều thế hệ. Ông đã cho thế giới thấy rằng: cuộc chiến không hề khép lại sau khi ngừng im tiếng súng. Những tán rừng đã trụi lá, những hình hài không trọn vẹn của những đứa trẻ sinh ra trong nỗi đau chất da cam/dioxin, như một thảm kịch nhân đạo thầm lặng.
Và rồi, lăng kính của Ishikawa Bunyo trong sưu tập ảnh “Việt Nam: Chiến tranh và Hòa bình” lại mang đến cho chúng ta một góc nhìn bao quát về quy luật sinh tồn của dân tộc Việt Nam. Từng đi qua những tàn tro của sự hủy diệt, Ishikawa Bunyo đã dùng nửa cuộc đời còn lại để nâng niu từng mầm xanh của sự hồi sinh. Những bức ảnh hòa bình của ông đặt cạnh sự khốc liệt của chiến tranh đã tạo nên một sự tương phản vĩ đại, gửi gắm một thông điệp giản dị mà sâu sắc: Chỉ khi thấu hiểu tận cùng sự tàn phá của chiến tranh, con người mới biết trân quý từng hơi thở của tự do và hòa bình.
Từ Nhật Bản, nhiếp ảnh gia Nakamura Goro đã gửi lời chúc mừng đến Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh nhân Ngày Quốc tế Hòa bình 21/9 và cũng nhân dịp bảo tàng có thêm nhiều đổi mới.
Ông Nakamura Goro chia sẻ, việc Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh bắt đầu một chặng đường mới vào đúng Ngày Quốc tế Hòa bình do Liên hợp quốc đề ra mang một ý nghĩa vô cùng to lớn. “Hãy cùng nắm tay nhau và bước đi trên con đường hướng tới một nền hòa bình vĩnh cửu”, nhiếp ảnh gia Nakamura Goro nói trong đoạn clip gửi đến bảo tàng.
Theo ông Lâm Ngô Hoàng Anh, Phó Giám đốc phụ trách, quản lý và điều hành Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh, ba bộ sưu tập ảnh - ba góc nhìn, nhưng cùng chung một nhịp đập của lòng nhân đạo. Những nhà nhiếp ảnh ấy, dù mang quốc tịch nào, đều đã vượt lên trên mọi lằn ranh của chính trị để đứng về phía sinh mạng con người. Di sản họ để lại cho Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh không chỉ là những cứ liệu lịch sử bằng hình ảnh, mà là một lời cảnh tỉnh vĩnh cửu, một lời cầu nguyện cho hòa bình được viết từ trong bóng tối sau màn trập để dần bước ra ánh sáng.
Để không ngừng nâng cao giá trị di sản ký ức chiến tranh, hiện đại hóa phương pháp trưng bày theo hướng giàu cảm xúc, tăng tính mỹ thuật hiện đại, đồng thời nhằm gìn giữ lâu dài các bộ sưu tập quý giá mà bạn bè quốc tế đã trao tặng, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh đã quyết tâm thực hiện một cuộc "thay áo mới" toàn diện.
“Chúng tôi đặt ra ba yêu cầu khắt khe: Một là tuân thủ tuyệt đối tính khoa học, chân thực của từng ảnh tư liệu; hai là áp dụng tiêu chuẩn bảo quản hiện vật tối ưu nhất; và ba là tăng tính đột phá trong ngôn ngữ thiết kế”, ông Lâm Ngô Hoàng Anh cho biết.
Không gian trưng bày mới không chỉ đơn thuần là nơi treo những bức ảnh, bằng nghệ thuật ánh sáng tối giản với không gian "Bóng tối sau màn trập", bảo tàng muốn mỗi bức ảnh tự cất lên tiếng nói của riêng mình, chạm thẳng vào trái tim người xem, tạo ra một không gian trầm mặc để chiêm nghiệm, thấu cảm và tri ân.
Theo bảo tàng, không gian trưng bày mới đầy chất tự sự khi dựa trên hình tượng buồng tối và ống kính máy ảnh - nơi bóng tối đi qua, nhường chỗ cho ánh sáng sự thật. Bằng bố cục, ánh sáng và chất liệu tối giản, trưng bày đưa người xem bước vào hành trình cảm xúc từ “Một cuộc chiến xa xôi” cho đến “Những ngày cuối cùng”.
Toàn bộ hệ thống ảnh tư liệu được xử lý, in ấn trên chất liệu laminage cao cấp, tối ưu hóa thị giác và độ bền bảo tồn tư liệu. Bảo tàng cũng ứng dụng màn hình chạm tương tác, mở rộng không gian lưu trữ số và cá nhân hóa lộ trình khám phá tư liệu của người xem. Bên cạnh đó, không gian giáo dục tương tác với hoạt động "Thử làm phóng viên chiến trường", mang lại trải nghiệm nhập vai chân thực, giúp công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ cảm nhận sâu sắc lòng quả cảm của những người cầm máy nơi tuyến lửa.
Ông Nguyễn Quốc Chính, Phó Giám đốc Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ chia sẻ, việc đổi mới không gian trưng bày của Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh thật sự ấn tượng, chắc chắn sẽ thu hút nhiều khách tham quan. Sự kết hợp ánh sáng và nội dung nhằm kể lại những câu chuyện lịch sử đã chạm đến cảm xúc của người xem.
Với không gian trưng bày mới và những hiện vật quý được tiếp nhận, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh hy vọng sẽ tiếp tục hoàn thành sứ mệnh lịch sử một cách mạnh mẽ hơn, các tài liệu, tư liệu, hình ảnh quý giá trên sẽ tiếp tục là những phần ký ức chạm đến nhiều trái tim hơn nữa trong lòng du khách và bè bạn quốc tế về lịch sử giàu truyền thống của dân tộc Việt Nam.
Dịp này Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh đón nhận thêm hai kỷ vật thiêng liêng từ cựu tù chính trị Lê Tú Cẩm, Chủ tịch Hội Di sản văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh trao tặng.
Hiện vật thứ nhất là bức tranh thêu chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh, một tác phẩm nghệ thuật mà ông Phạm Văn Còn, cựu tù chính trị Côn Đảo đã thực hiện. Đây là tác phẩm tranh thêu thứ hai ông đã dành nhiều tâm huyết để thêu so với bức tranh thêu trước đó ông đã thực hiện trong thời gian bị giam giữ tại nhà tù Côn Đảo.
Hiện vật thứ hai là cuốn sổ tay ghi chép mang tựa đề “Tôi đã sống và chiến thắng trong nhà tù Mỹ-Ngụy từ 1955 đến 1968”, ghi lại những đòn tra tấn mà ông đã chứng kiến trong nhà tù Mỹ-Ngụy suốt những năm 1955-1968.
