Trả lời báo giới mới đây, trợ lý của Tổng thống Nga Yuri Ushakov cho biết, Moscow hiện chưa được tiếp cận các đề xuất nói trên, song khẳng định Nga sẽ không chấp nhận những sửa đổi đi ngược lại lập trường đã nhiều lần được nêu rõ. Theo ông, Nga sẽ phản đối nhiều điều khoản trong kế hoạch hòa bình, đồng thời cho rằng một số nội dung đàm phán giữa Ukraine và EU có thể bị Moscow coi là “không thể chấp nhận”. Ngoài ra, theo TASS, trợ lý Tổng thống Nga cũng khẳng định quan điểm rằng triển vọng Ukraine trở thành thành viên Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) là điều “không thể xảy ra”.
Tuy nhiên, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tuyên bố Kiev đã từ bỏ mục tiêu gia nhập NATO để đổi lấy các bảo đảm an ninh từ phương Tây, coi đây là một sự thỏa hiệp nhằm chấm dứt xung đột với Nga. Theo ông Zelensky, đây là một bước điều chỉnh lớn trong chính sách của Ukraine, quốc gia lâu nay theo đuổi mục tiêu trở thành thành viên khối quân sự nhằm đổi lấy sự bảo đảm an ninh trước các mối đe dọa, đồng thời đã đưa định hướng này vào Hiến pháp. Động thái này cũng đáp ứng một trong những yêu cầu của Nga, dù Kiev cho biết vẫn kiên định lập trường về các vấn đề khác liên quan tiến trình hòa bình.
Tại cuộc gặp với quan chức Mỹ tại Berlin (Đức), Tổng thống Zelensky cho biết việc chấp nhận các bảo đảm an ninh từ Mỹ, châu Âu và các đối tác khác thay cho tư cách thành viên NATO là một sự thỏa hiệp từ phía Ukraine. Trả lời câu hỏi của phóng viên, ông nói rằng mong muốn ban đầu của Ukraine là gia nhập NATO như một hình thức bảo đảm an ninh thực chất, song hướng đi này không nhận được sự ủng hộ đầy đủ từ một số đối tác.
Theo ông Zelensky, những bảo đảm an ninh song phương giữa Ukraine và Mỹ, tương tự Điều 5 của NATO (khối quân sự sẽ bảo vệ một đồng minh trong trường hợp quốc gia này bị tấn công), cùng bảo đảm từ các đối tác châu Âu và một số nước khác như Canada và Nhật Bản, được coi là những biện pháp nhằm ngăn ngừa nguy cơ xung đột tái diễn. Ông nhấn mạnh đây đã là một sự thỏa hiệp từ phía Kiev và cho rằng các bảo đảm này cần có tính ràng buộc pháp lý.
Trước đó, Tổng thống Zelensky kêu gọi một nền hòa bình “trong danh dự” và các cam kết nhằm ngăn ngừa nguy cơ xung đột tái bùng phát. Ông cho biết Ukraine sẵn sàng tham gia tiến trình ngoại giao một cách xây dựng, với mục tiêu đạt được kết quả cụ thể. Ông nhấn mạnh trên mạng xã hội X rằng, những ngày tới sẽ là giai đoạn ngoại giao dày đặc và điều quan trọng là các nỗ lực này phải mang lại hiệu quả.
Trước đó, Anh, Pháp và Đức đã phối hợp điều chỉnh các đề xuất hòa bình của Mỹ, trong bối cảnh các đồng minh châu Âu đánh giá đây là “thời điểm then chốt” có thể ảnh hưởng đến tương lai của Ukraine. Giới chức Mỹ cũng đánh giá tiến trình đàm phán hòa bình gián tiếp giữa Nga và Ukraine đã đạt bước tiến đáng kể sau các cuộc làm việc kéo dài tại Berlin, với nhận định khoảng 90% nội dung trong khuôn khổ thỏa thuận đã được thống nhất ở cấp kỹ thuật. Trong vòng hòa đàm tại Đức, các nhà đàm phán của Mỹ đã khẳng định rằng phía Ukraine cần chấp thuận rút quân khỏi khu vực Donetsk, có nghĩa là “nhường đất để đổi lấy hòa bình”.
Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb, người tham gia tích cực vào các cuộc tiếp xúc liên quan Ukraine và đã gặp Tổng thống Zelensky ngày 15/12 trước các cuộc trao đổi với phía Mỹ, bày tỏ sự thận trọng nhưng lạc quan về triển vọng đàm phán. Theo ông Stubb, các bên hiện tập trung làm việc trên ba văn kiện chính, gồm khung kế hoạch hòa bình 20 điểm, một văn bản liên quan các bảo đảm an ninh cho Ukraine và một văn bản về công tác tái thiết sau xung đột.
Thay vì trở thành thành viên NATO nhằm đáp ứng quan điểm của Nga, Ukraine có thể sẽ gia nhập EU vào ngày 1/1/2027, theo một đề xuất hòa bình đang được thảo luận trong khuôn khổ các cuộc đàm phán do Mỹ làm trung gian nhằm chấm dứt xung đột Nga-Ukraine. Quá trình gia nhập EU thường mất nhiều năm và cần sự nhất trí của tất cả 27 thành viên của khối. Đến nay một số quốc gia, đặc biệt là Hungary, liên tục phản đối việc Ukraine gia nhập. Còn về phía Nga, theo Thứ trưởng Ngoại giao Sergey Ryabkov, Moscow bày tỏ sẵn sàng đạt được một thỏa thuận trong tương lai gần và được cho là không phản đối việc Ukraine gia nhập EU.
Mọi nỗ lực của Mỹ và EU nhằm chấm dứt cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine vẫn đang liên tiếp diễn ra, với nhiều triển vọng mới. Dù vậy, các bên liên quan trực tiếp cần thể hiện thiện chí rõ ràng cũng như quan điểm thay đối đầu bằng đối thoại, và chỉ khi đó hòa bình mới được thiết lập một cách bền vững.
