Theo kế hoạch được Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth công bố, Lầu Năm góc sẽ cắt giảm 20% số vị trí dành cho tướng lĩnh và đô đốc, tương đương khoảng 800 vị trí lãnh đạo cấp cao trong lục quân, hải quân và không quân. Đây là một trong những đợt tinh giản nhân sự quân sự quy mô lớn nhất từ trước đến nay của Lầu năm góc. Lên tiếng về kế hoạch cắt giảm nhân sự, ông Pete Hegseth cho rằng, cần có “ít tướng lĩnh hơn, nhiều binh sĩ chiến đấu hơn”, đồng thời chuyển nguồn lực từ các bộ phận chỉ huy cồng kềnh sang lực lượng trực tiếp tác chiến. Theo ông, việc giảm các vị trí không cần thiết sẽ giúp Lầu năm góc tinh gọn cơ cấu, nâng cao hiệu quả chỉ huy.
Đây không phải lần đầu “ông chủ” Lầu năm góc thúc đẩy cắt giảm giới lãnh đạo quân sự. Tháng 5/2025, ông Pete Hegseth từng yêu cầu tìm cách giảm ít nhất 10% số tướng lĩnh, đô đốc bốn sao đang tại ngũ. Thoạt nhìn, việc tinh giản bộ máy nhân sự Lầu năm góc, giảm tầng nấc chỉ huy và tăng nguồn lực cho lực lượng chiến đấu là mục tiêu hợp lý. Nhưng vấn đề, theo giới phân tích, nằm ở cách thức và tiêu chí thực hiện.
Kể từ khi Tổng thống Donald Trump trở lại Nhà Trắng trong nhiệm kỳ 2, hàng loạt nhân sự quân sự cấp cao đã rời vị trí. Tháng 2/2025, Tổng thống Donald Trump cách chức Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Charles Brown khi ông mới phục vụ khoảng 16 tháng trong nhiệm kỳ 4 năm. Bộ trưởng Pete Hegseth khi đó chỉ nói ông Brown “không phải người phù hợp trong thời điểm này”.
Cùng tháng, Đô đốc Lisa Franchetti bị cách chức Tư lệnh Hải quân mà không công bố lý do cụ thể. Bà là người phụ nữ đầu tiên đảm nhiệm vị trí này và cũng là nữ quân nhân đầu tiên tham gia Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân. Tướng James Slife, Phó Tham mưu trưởng Không quân, cùng một số luật sư quân sự cấp cao cũng rời chức. Một số chỉ huy quân sự khác nghỉ hưu sớm khi chưa hoàn thành nhiệm kỳ.
Tính từ khi ông Pete Hegseth nắm quyền điều hành Lầu năm Góc từ tháng 1/2025, hơn 20 lãnh đạo quân sự thuộc các quân chủng đã bị cách chức hoặc loại khỏi vị trí. Việc thăng cấp đối với một số sĩ quan được đề bạt lên cấp tướng một và hai sao cũng bị ngăn chặn.
Những thay đổi nhân sự như vậy có thể là quyền hạn bình thường của một chính quyền mới. Tổng thống với cương vị tổng tư lệnh quân đội có quyền lựa chọn đội ngũ chỉ huy phù hợp với chiến lược quốc phòng. Nhưng khi các quyết định diễn ra liên tiếp, tập trung vào những vị trí then chốt và thiếu lời giải thích rõ ràng, nghi vấn về một cuộc “thanh lọc” mang màu sắc chính trị là khó tránh khỏi.
Ông Pete Hegseth phủ nhận đây là cuộc thanh trừng, cho rằng đó là trách nhiệm giải trình đáng lẽ phải được thực hiện từ lâu. Song, khoảng cách giữa “tinh gọn” và “thanh lọc” không nằm ở tên gọi mà ở tiêu chí lựa chọn nhân sự. Đằng sau những thay đổi tại Lầu năm góc là một nguyên tắc ngày càng rõ của chính quyền Tổng thống Donald Trump, yêu cầu giới lãnh đạo quân sự phải thống nhất với chiến lược “Nước Mỹ trên hết” và thực hiện đầy đủ các quyết sách của Tổng thống. Với Nhà Trắng, sự đồng thuận của giới chỉ huy quân sự có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh Mỹ cạnh tranh chiến lược trên toàn cầu và đối mặt với nhiều điểm nóng an ninh.
Cuộc cắt giảm nhân sự tại Bộ Chiến tranh đang gây lo ngại cũng như phản ứng từ các nghị sĩ thuộc cả hai đảng tại Quốc hội Mỹ. Thượng nghị sĩ Jack Reed, thành viên cấp cao của Ủy ban Quân vụ Thượng viện cho rằng, việc cắt giảm các vị trí lãnh đạo cấp cao cần được thực hiện sau khi tham vấn Quốc hội và giải trình rõ ràng về những quyết định bãi nhiệm, trì hoãn thăng quân hàm.
Các nghị sĩ cho rằng, trong bối cảnh hệ thống chỉ huy chịu nhiều sức ép lớn khi quân đội Mỹ đang phải duy trì hoạt động trên phạm vi toàn cầu với các điểm nóng tại châu Âu, Trung Đông và châu Á, việc thay đổi quá nhiều nhân sự cấp cao trong thời gian ngắn có thể gây gián đoạn, ảnh hưởng đến sự phối hợp giữa các quân chủng và làm suy giảm tính liên tục của chiến lược.
Có những ý kiến quan ngại rằng, việc cắt giảm nhân sự chỉ huy quy mô lớn có thể ảnh hưởng tới khả năng tác chiến của quân đội Mỹ tại các điểm nóng an ninh trên toàn cầu. Cũng có người cho rằng, nếu cắt giảm trở thành công cụ thay thế những nhân sự chỉ huy không được xem là đủ trung thành có thể để lại nhiều hệ lụy tiêu cực.
Đáng chú ý, ngay trong đảng Cộng hòa cũng xuất hiện những ý kiến không đồng tình với cách thức điều hành của Bộ trưởng Hegseth. Khi cuộc bầu cử giữa kỳ diễn ra vào ngày 3/11 tới đang đến gần, những tranh cãi quanh kế hoạch cắt giảm nhân sự Lầu năm góc càng gây chú ý không chỉ với quân đội Mỹ mà cả chính giới và dư luận nước này.
Trên cương vị Tổng tư lệnh quân đội, Tổng thống Donald Trump có quyền định hình chính sách quốc phòng và lựa chọn đội ngũ thực thi. Nhưng quyền lực đó cũng đi kèm trách nhiệm giải trình, minh bạch. Với thực tế cùng sự quan ngại từ dư luận và không ít nghị sĩ Mỹ, kế hoạch cắt giảm nhân sự chỉ huy quy mô lớn còn để ngỏ nhiều câu hỏi mà chỉ có thời gian mới có thể trả lời chính xác.
