Là đơn vị duy nhất được giao quản lý, điều hành hai vùng thông báo bay (FIR) Hà Nội và FIR Hồ Chí Minh, Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) đang đảm nhiệm nhiệm vụ bảo đảm an toàn cho toàn bộ hoạt động bay trong vùng trời Việt Nam và phần vùng trời quốc tế được Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO) phân công. Trong bối cảnh ngành hàng không bước vào giai đoạn tăng trưởng mới, cùng với yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, VATM đang triển khai chiến lược hiện đại hóa toàn diện với mục tiêu trở thành một trong ba nhà cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay hàng đầu Đông Nam Á vào năm 2030.
Hiện đại hóa “bộ não” điều hành bầu trời
Theo Chủ tịch Hội đồng thành viên VATM Lê Hoàng Minh, mặc dù quy mô doanh nghiệp không lớn so với nhiều tập đoàn kinh tế khác, nhưng tính chất hoạt động của VATM có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của ngành hàng không và nền kinh tế.
Trong những năm gần đây, Tổng công ty đã đầu tư mạnh mẽ vào hệ thống hạ tầng kỹ thuật, trang thiết bị điều hành bay nhằm rút ngắn khoảng cách với các nước tiên tiến trong khu vực.
Một trong những dự án trọng điểm là Dự án thành phần 2 “Các công trình phục vụ quản lý bay” thuộc Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1. Đến nay, các hạng mục do VATM phụ trách cơ bản hoàn thành, sẵn sàng kết nối đồng bộ với các hạng mục còn lại của dự án.
Song song với đó, VATM đang triển khai nâng cấp Trung tâm Kiểm soát không lưu Hồ Chí Minh (ATCC/HCM), hệ thống điều hành bay đường dài của FIR Hồ Chí Minh sau hơn 20 năm khai thác. Giai đoạn 2025-2030, Tổng công ty tiếp tục đầu tư Trung tâm Kiểm soát không lưu Hà Nội nhằm thay thế hệ thống hiện hữu, đáp ứng yêu cầu khai thác trong giai đoạn phát triển mới.
Hạ tầng giám sát bay cũng được tăng cường mạnh mẽ. VATM đã đầu tư thay thế 10 hệ thống radar thế hệ mới, đồng thời tiếp tục mở rộng mạng lưới radar trên toàn quốc để nâng cao năng lực giám sát vùng trời, bảo đảm khả năng kiểm soát hiệu quả mọi hoạt động bay trong vùng trách nhiệm.
Đáng chú ý, tháp kiểm soát không lưu Gia Lâm với chiều cao 127m đang được hoàn thiện, trở thành một trong những công trình biểu tượng cho quá trình hiện đại hóa hệ thống điều hành bay Việt Nam.
Chuyển đổi số là con đường bắt buộc
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành một trong ba quốc gia dẫn đầu Đông Nam Á và nằm trong nhóm năm quốc gia hàng đầu châu Á về chuyển đổi số, VATM xác định chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà là yêu cầu sống còn.
Theo lãnh đạo Tổng công ty, mọi hoạt động từ quản lý dữ liệu, vận hành hệ thống kỹ thuật đến quản trị doanh nghiệp đều đang được số hóa theo hướng tập trung, đồng bộ và thời gian thực.
Triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, VATM đang tập trung ứng dụng các công nghệ quản lý bay thế hệ mới như quản lý và chia sẻ dữ liệu tập trung, điều hành bay dựa trên quỹ đạo (Trajectory Based Operations - TBO), nghiên cứu mô hình đài kiểm soát không lưu từ xa và các giải pháp tự động hóa hiện đại.
Trí tuệ nhân tạo (AI) cũng đang được nghiên cứu ứng dụng trong quản lý luồng không lưu, hỗ trợ cung cấp thông tin hàng không, nâng cao chất lượng dự báo khí tượng hàng không, đặc biệt đối với các hiện tượng thời tiết nguy hiểm, đồng thời hỗ trợ quá trình ra quyết định dựa trên dữ liệu.
Đi cùng chuyển đổi số là yêu cầu bảo đảm an ninh mạng. Với đặc thù vận hành các hệ thống trọng yếu liên quan trực tiếp đến an toàn bay, VATM xác định xây dựng hệ thống phòng thủ mạng hiện đại là nhiệm vụ có ý nghĩa sống còn nhằm bảo vệ dữ liệu và bảo đảm hoạt động liên tục của các hệ thống điều hành bay.
Đầu tư cho con người, nền tảng của an toàn bay
Nếu công nghệ là động lực phát triển thì con người vẫn là yếu tố quyết định đối với lĩnh vực điều hành bay.
VATM hiện có Trung tâm Đào tạo - Huấn luyện chuyên trách, đảm nhiệm đào tạo và bồi dưỡng nguồn nhân lực cho toàn hệ thống. Mục tiêu của Tổng công ty không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn hướng tới tham gia mạng lưới Trainair Plus của ICAO, hệ thống các cơ sở đào tạo hàng không được quốc tế công nhận.
Theo định hướng đến năm 2030, VATM kỳ vọng xây dựng được trung tâm đào tạo có khả năng cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho Việt Nam và các quốc gia trong khu vực như Lào, Campuchia, Myanmar cùng một số nước khác.
Chiến lược đào tạo, huấn luyện đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đang được triển khai với trọng tâm là xây dựng đội ngũ chuyên gia, kiểm soát viên không lưu, kỹ sư công nghệ và cán bộ quản lý có trình độ chuyên môn cao, đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa ngành quản lý bay.
Song hành với đào tạo nguồn nhân lực là quá trình đổi mới mô hình quản trị doanh nghiệp theo các chuẩn mực hiện đại, từng bước tiếp cận các thông lệ quốc tế nhằm nâng cao hiệu quả điều hành và năng lực cạnh tranh.
Mục tiêu vươn lên nhóm dẫn đầu khu vực
Theo lãnh đạo VATM, mục tiêu trở thành một trong ba nhà cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay hàng đầu Đông Nam Á vào năm 2030 là thách thức không nhỏ khi khu vực hiện có nhiều quốc gia phát triển mạnh về quản lý bay như Singapore, Thái Lan, Malaysia và Indonesia.
Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh của nền kinh tế và ngành hàng không Việt Nam, VATM tin tưởng đây là thời điểm thuận lợi để thực hiện bước nhảy vọt về công nghệ, năng lực quản trị và chất lượng nguồn nhân lực.
VATM không chỉ đặt mục tiêu hiện đại hóa hệ thống điều hành bay, mà còn phấn đấu đến năm 2030 trở thành một trong ba nhà cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay hàng đầu Đông Nam Á, đồng hành cùng mục tiêu đưa Việt Nam vào nhóm quốc gia dẫn đầu khu vực về chuyển đổi số.
Ông Lê Hoàng Minh, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam
Những kết quả bước đầu cho thấy hướng đi này đang phát huy hiệu quả. Trong 5 tháng đầu năm 2026, Tổng công ty đã điều hành an toàn 413.879 lần chuyến, tăng 7,03% so với cùng kỳ năm trước và hoàn thành hơn 40% kế hoạch năm. Đặc biệt, 100% chuyến bay trong các đợt cao điểm Tết Nguyên đán và nghỉ lễ 30/4-1/5 được bảo đảm an toàn tuyệt đối.
Trong bức tranh phát triển của ngành hàng không, VATM không phải là đơn vị trực tiếp phục vụ hành khách hay khai thác vận tải. Nhưng phía sau mỗi chuyến bay cất cánh và hạ cánh an toàn là sự hiện diện thầm lặng của hệ thống điều hành bay hiện đại cùng đội ngũ kiểm soát viên không lưu làm việc 24/7.
Ông Lê Hoàng Minh cho rằng: Trong điều hành bay, chúng ta không thể đứng yên. Mục tiêu của VATM là đuổi kịp, đi cùng và từng bước vươn lên nhóm dẫn đầu khu vực, xây dựng một hệ thống quản lý bay hiện đại, an toàn và số hóa”.
Từ vai trò “bộ não của sân bay”, VATM đang từng bước chuyển mình thành một trung tâm điều hành bay hiện đại của khu vực, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng ngành hàng không Việt Nam an toàn, thông minh và hội nhập sâu rộng với thế giới.
