Bài 1: Giải pháp cho trụ sở dôi dư
Sau sáp nhập, nhiều địa phương ở miền Tây rơi vào tình trạng "vừa thừa, vừa thiếu" trụ sở làm việc. Thừa về số lượng do dôi dư sau sắp xếp, nhưng lại thiếu về công năng, diện tích sử dụng để đáp ứng yêu cầu mới với quy mô bộ máy lớn hơn.
Không ít trụ sở giữ lại có diện tích nhỏ, hạ tầng lạc hậu; trong khi các trụ sở bị bỏ không thì phân tán, chưa có phương án tái sử dụng rõ ràng. Thủ tục điều chuyển, thanh lý hay chuyển công năng tài sản công vẫn mất nhiều thời gian, gây lãng phí.
Nỗi lo thừa thiếu
Tại tỉnh Cà Mau, theo thống kê, sau khi sắp xếp lại đơn vị hành chính, địa phương này tiếp tục sử dụng 1.531 trụ sở, dôi dư 99 trụ sở. Theo Giám đốc Sở Xây dựng Dư Minh Hùng, xét về tổng thể số lượng trụ sở sẽ dư thừa, song ở từng ngành, từng lĩnh vực cụ thể lại thiếu do yêu cầu tăng quy mô nhân sự của bộ máy mới.
Đặc biệt, khi tỉnh Cà Mau và Bạc Liêu hợp nhất thành một đơn vị hành chính mới, việc tiếp nhận thêm nhân sự sẽ làm tăng áp lực về nơi làm việc, chỗ ở công vụ, cần được sửa chữa, nâng cấp khẩn trương.
Tại Đồng Tháp, theo Đề án sáp nhập đơn vị hành chính, tỉnh mới sẽ đặt trung tâm hành chính tại khu vực tỉnh Tiền Giang (cũ). Đồng Tháp hiện có 38 cơ sở nhà, đất dôi dư với tổng diện tích hơn 118 nghìn mét vuông.
Trước sáp nhập, tỉnh có 141 đơn vị cấp xã, sau sáp nhập chỉ còn 45. Dù có chủ trương tận dụng làm nơi tiếp công dân, giải quyết thủ tục hành chính thì nhiều trụ sở cũng đã xuống cấp, không còn đáp ứng được yêu cầu công năng sau sáp nhập.
Tại tỉnh Sóc Trăng, trong tổng số 119 trụ sở hành chính cấp xã trước sắp xếp, chỉ 67 trụ sở tiếp tục sử dụng, 34 trụ sở không còn nhu cầu và 17 trụ sở dự kiến chuyển đổi mục đích.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Trần Văn Lâu cho biết: “Việc xử lý trụ sở, cơ sở vật chất là yêu cầu cấp thiết gắn với hiệu quả của Đề án sắp xếp đơn vị hành chính nhằm sử dụng tiết kiệm, hiệu quả tài sản công, góp phần ổn định tổ chức bộ máy chính quyền”.
Tại thành phố Cần Thơ, sau khi sắp xếp có 21 trụ sở cấp xã được bố trí tiếp tục sử dụng, còn dôi dư 59 trụ sở. Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ Trương Cảnh Tuyên, thành phố giao ủy ban nhân dân quận, huyện khẩn trương rà soát, có phương án thực hiện việc sửa chữa, cải tạo, nâng cấp các trụ sở làm việc (nếu có) và di dời về trụ sở mới tại các phường/xã dự kiến sáp nhập bảo đảm đúng quy định. Thời gian thực hiện hoàn thành trước ngày 1/7/2025.
Chuyển đổi công năng
Trước sức ép từ thực tiễn, nhiều địa phương đã chủ động đề xuất phương án chuyển đổi công năng các trụ sở dôi dư. Phó Giám đốc Sở Tài chính tỉnh Đồng Tháp Nguyễn Thành Phương cho biết: Sở đang phối hợp chính quyền cấp xã và các đơn vị liên quan rà soát, đề xuất Ủy ban nhân dân tỉnh bố trí lại các trụ sở cho các cơ quan, tổ chức có nhu cầu.
Ưu tiên hàng đầu là chuyển đổi công năng phục vụ mục đích công như y tế, giáo dục, thư viện, văn hóa - thể thao… Những trụ sở không sử dụng sẽ được giao cho đơn vị có chức năng quản lý nhà đất để phục vụ lâu dài cho lợi ích công.
Tại Cà Mau, chủ trương chung là tận dụng trụ sở cũ làm nơi làm việc cho bộ máy mới, kết hợp nâng cấp, sửa chữa phù hợp. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng việc này chỉ là giải pháp tình thế.
Thực tế ở một số xã, việc bố trí trụ sở không ở vị trí trung tâm gây bất tiện cho người dân; các khối đảng - chính quyền không cùng khu vực làm việc gây khó khăn trong phối hợp; không gian làm việc chưa đáp ứng được nhu cầu tăng nhân sự.
Riêng thành phố Cần Thơ, sau sáp nhập sẽ có tổng cộng 4.050 trụ sở công, trong đó có 376 trụ sở dôi dư. Thành phố đã lập phương án xử lý trong giai đoạn 2025-2026, đồng thời rà soát hiện trạng trụ sở công trên địa bàn cấp xã để cân đối, bố trí nguồn ngân sách đầu tư sửa chữa, cải tạo, nâng cấp các trụ sở làm việc được tiếp tục sử dụng cho hoạt động của đơn vị hành chính mới.
Vừa qua, tỉnh Sóc Trăng có công văn chỉ đạo các sở, ban, ngành và địa phương khẩn trương triển khai các nhiệm vụ: Rà soát, điều hòa nội bộ tài sản công, sắp xếp lại nhà, đất trong phạm vi quản lý để bố trí chỗ làm việc hợp lý, hoàn thành trong vòng 2-3 tháng.
Rà soát định mức trụ sở, ưu tiên lĩnh vực thiết yếu như giáo dục, y tế, văn hóa cộng đồng. Kiểm tra các công trình đang thi công, đánh giá mức độ phù hợp, các dự án không còn nhu cầu sử dụng sẽ được kiểm đếm, quyết toán dứt điểm…. Các giải pháp này nhằm tối ưu hóa việc sử dụng lại hợp lý hầu hết các trụ sở hiện có, tránh lãng phí, thất thoát tài sản công.
Tại Đồng bằng sông Cửu Long, bài toán trụ sở dôi dư không thể giải quyết theo một mô hình duy nhất do mỗi địa phương, mỗi cụm sáp nhập có đặc điểm khác nhau về địa lý, kết nối giao thông, quy mô dân số, hiện trạng hạ tầng và cả yếu tố văn hóa. Vì vậy, vai trò chủ động của địa phương trong đánh giá, đề xuất phương án sử dụng lại hoặc xử lý trụ sở là yếu tố then chốt.
(Còn nữa)
