Chọn ai, bỏ ai, nên đưa ai lên, ai xuống, ai nên đưa sang ngang, ai nên ra khỏi bộ máy đảng, chính quyền, đoàn thể? Ấy là những điều hệ trọng vì nó liên quan đến danh dự, sinh mạng chính trị của con người. Thế nên, lâu nay ta vẫn thường nói, đánh giá cán bộ là điều khó nhất, dễ đụng chạm nhất, tiêu chuẩn hay cơ cấu thế nào thì cũng phải bắt đầu từ việc đánh giá sao cho đúng, đừng “nhìn gà hóa cuốc”.
Các nơi trong cả nước đang tiến hành đại hội cấp cơ sở, tiến tới Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV. Nhiều chuyện lớn quá và mới quá. Đại hội tới là dấu mốc mở đầu kỷ nguyên mới của dân tộc ta, gắn liền với đổi mới-sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia. Là đại hội trong bối cảnh xốc lại đội ngũ, đội hình, theo hướng ngày càng tinh, gọn, hiệu quả, để tiết kiệm chi phí, bớt đi những khoản tiền khổng lồ ném vào “nhà trống”, ném qua cửa sổ. Thế nên, bàn đến tiêu chuẩn cán bộ, đến cơ cấu tổ chức, cơ cấu cấp ủy luôn là câu chuyện của ngày hôm nay. Cái gì đúng, thậm chí là đẹp, nhưng đã cũ kỹ thì không dùng được nữa.
Tinh thần ấy đã được Trung ương bàn thảo và định hướng rõ, nhất là qua Chỉ thị 45-CT/TW ngày 14/4/2025 của Bộ Chính trị về đại hội đảng bộ các cấp tiến tới Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Chỉ thị nêu rõ, tiêu chuẩn cấp ủy viên các cấp trong nhiệm kỳ tới phải là những đồng chí có phẩm chất đạo đức, lối sống gương mẫu, trong sáng; thực hiện nghiêm quy định của Đảng, nguyên tắc tập trung dân chủ, tự phê bình và phê bình; có ý thức tổ chức kỷ luật và tinh thần trách nhiệm cao trong công việc, giữ gìn sự đoàn kết nội bộ; cần, kiệm, liêm chính, chí công vô tư; kê khai tài sản, thu nhập trung thực, minh bạch; không cơ hội, tham vọng quyền lực.
Nếu nói một cách mộc mạc, đức-tài của người cán bộ phải tương xứng với cái ghế họ ngồi, phải “đúng vai”, “thuộc bài” khi công việc ngày càng mới, càng khó. Có ông chức vụ khá cao đến đâu cũng nói Cách mạng công nghiệp 4.0, chính quyền số, xã hội số, công dân số, nhưng hỏi “chuyển đổi số là gì” thì lúng lúng. Có vị lãnh đạo trong diện dôi dư khi sáp nhập với đơn vị khác, biết mình bằng cấp lởm khởm, uy tín kém, soạn một cái công văn ngắn mà cả tuần đánh vật, nhưng vẫn chạy đôn chạy đáo lo giữ ghế. Có không ít vị trước khi bị xử lý kỷ luật, thậm chí bị vướng vào lao lý vẫn được đánh giá là... “tốt”. Chúng ta đã nhiều lần nói rằng, cần phải có cơ chế, quy định rõ quyền hạn cho người đứng đầu được đưa những người không đủ phẩm chất, năng lực ra khỏi bộ máy, tuy nhiên, vẫn chỉ dừng ở ý tưởng. Có người đứng đầu than phiền: “Có khi mình làm căng, chưa đưa được ai ra, thì họ đã đưa mình ra trước”(!).
Cha ông ta từ nghìn năm trước đã khéo dùng người hiền, tiến người tài, tức là đã có tiêu chuẩn lựa chọn. Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn (1228-1300) nổi tiếng giỏi dùng người. Với “con mắt xanh” ông đã tiến cử nhiều người tài giỏi cho đất nước, như Dã Tượng, Yết Kiêu, Phạm Ngũ Lão, Trương Hán Siêu... Cách xem người, chọn Tướng của Trần Hưng Đạo trong “Binh Thư yếu lược” có tám điểm, lời lẽ cụ thể, mộc mạc, nhưng bao quát được cốt lõi của đạo làm Tướng. Trong tám điểm ấy, có hai điểm thứ nhất và thứ hai khá đơn giản: một, hỏi bằng lời nói xem trả lời có rõ ràng không; hai, gạn cũng bằng lời lẽ xem có biến hóa không.
Thời nay cơ quan lãnh đạo, thủ trưởng đơn vị có thể cũng biết rõ trường hợp này, trường hợp kia không đủ tiêu chuẩn, cũng chẳng trong cơ cấu nào nhưng vì nhiều lý do vẫn phải dùng. Đành “mắt nhắm mắt mở” (chỉ trạng thái mơ màng, ngái ngủ của con người khi vừa mới ngủ dậy) cho qua.
Trong tình hình mới, không thể “ngái ngủ” mãi được. Công tác tổ chức cán bộ là một khoa học, có tiêu chí rõ ràng. Trung ương đã có những quy định rõ, “luật hóa” các chủ trương, chính sách cán bộ. Về cơ cấu, nhấn mạnh các nguyên tắc: Cơ bản thực hiện chủ trương bố trí bí thư cấp ủy cấp tỉnh không là người địa phương gắn với việc sử dụng, bố trí hài hòa nguồn cán bộ tại chỗ trong quy hoạch. Bảo đảm tính kế thừa và phát triển; kết hợp giữa cán bộ trẻ, trung niên và cán bộ có kinh nghiệm để duy trì sự ổn định và đổi mới; xác định tỷ lệ hợp lý giữa cán bộ tái cử và cán bộ tham gia lần đầu. Bảo đảm tính đại diện hợp lý, có sự đại diện cân đối giữa các ngành, lĩnh vực, địa bàn, giới tính. Phấn đấu đạt tỷ lệ cấp ủy viên nữ từ 15% trở lên và có cán bộ nữ trong ban thường vụ; phấn đấu tỷ lệ cán bộ trẻ từ 10% trở lên, tỷ lệ cấp ủy viên là người dân tộc thiểu số bảo đảm phù hợp đặc điểm, cơ cấu dân tộc và điều kiện cụ thể từng địa phương, cơ quan, đơn vị. Đặc biệt, trong nhiệm kỳ này, quan tâm bố trí phù hợp số lượng cán bộ có trình độ chuyên môn khoa học kỹ thuật trong cấp ủy các cấp. Tinh thần đổi mới-sáng tạo là phải dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm trong phát triển khoa học-công nghệ. Công lao là của tập thể, nhưng việc khởi xướng, để lại dấu ấn là của cá nhân. Đổi mới tư duy, suy tới cùng là hãy nghĩ khác đi, nói khác đi và làm khác đi, nhưng hướng tới sự tiến bộ, phát triển, nó khác với sự lập dị.
Về tiêu chuẩn, nổi trội nhất vẫn là: Phẩm chất chính trị; đạo đức, lối sống; năng lực, trình độ; sức khỏe, uy tín; kinh nghiệm, thực tiễn... Vấn đề là ở chỗ, cụ thể hóa tiêu chuẩn ấy cho sát hơn với từng vị trí công việc đảm nhiệm. Trong việc lựa chọn, cất nhắc cán bộ lại phải bổ sung những tiêu chuẩn mới. Việc Trung ương tổ chức các lớp đào tạo nguồn trước các kỳ Đại hội Đảng toàn quốc là nhằm mục đích như thế. Tại một lớp tạo nguồn, tiêu chuẩn cán bộ tuyên giáo được một đồng chí cán bộ lâu năm trong ngành khái quát là “ba đi”: Đi trước, nghĩa là mở đường, dự báo; đi cùng, nghĩa là cùng nghĩ và cùng làm, cổ vũ, lan tỏa, uốn nắn, điều chỉnh; đi sau, nghĩa là tổng kết thực tiễn, phát hiện cái hay, cái mới để nhân rộng.
Nếu cứ nói chung chung rằng, cán bộ tuyên giáo phải có tâm, có tầm, có tài, thì cán bộ nào chẳng cần “ba chữ T” ấy. Nhưng như thế cũng chưa xong, hỏi đến kỳ cùng, mở đường thế nào, dự báo ra sao, thì lại dễ sa vào máy móc, triết chung. Quy trình đúng nhưng chọn sai người là ở chỗ này. Ở chỗ, người ta tìm cách đưa ra những tiêu chuẩn một cách hình thức (như bằng cấp, quá trình công tác) để thay thế năng lực chuyên môn yếu kém.
Sinh thời Bác Hồ thường nói, phải biết chọn đúng người và giao đúng việc. Cố nhiên chọn ai vào việc gì thì phải có tiêu chuẩn rồi. Tháng 5/1948, sau buổi lễ phong quân hàm cấp tướng, một phóng viên phương Tây hỏi Bác việc phong cấp này dựa theo những tiêu chuẩn nào, Bác trả lời: Đánh thắng đại tá phong đại tá; đánh thắng thiếu tướng phong thiếu tướng; thắng trung tướng phong trung tướng; thắng đại tướng phong đại tướng. Vậy là, “thước đo” đã rõ, anh phải xứng tầm, trên tầm đối phương. Thực tiễn kiểm nghiệm là thước đo đúng đắn nhất. Ngày 27/5/2025, làm việc với Ban Tổ chức Trung ương, trao đổi về phương án nhân sự cấp ủy khóa mới - vấn đề “then chốt của then chốt” để hiện thực hóa mục tiêu, tầm nhìn Đại hội XIV của Đảng, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: “Phải có tầm nhìn xa trong chuẩn bị đội ngũ cán bộ, bảo đảm sự kế thừa, tiếp bước vững vàng giữa các thế hệ, lớp người đi sau vượt lên lớp người đi trước. Tập trung nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cán bộ cấp chiến lược, cấp cán bộ cơ sở, tư duy, năng lực quản trị tiên tiến, phù hợp với mô hình tổ chức hệ thống chính quyền mới, yêu cầu phát triển, bứt phá của đất nước”.
Câu chuyện tiêu chuẩn và cơ cấu cấp ủy, cơ cấu cán bộ còn dài. Là chuyện đã, đang và sẽ tiếp tục bổ sung, hoàn thiện. Nhưng lại phải làm ngay, không cầu toàn. Không chỉ tìm đến người giỏi nhất mà tìm người phù hợp nhất, bởi người giỏi nhất chưa chắc đã phù hợp với vị trí hoặc đơn vị của bạn. Một người có thể không “xuất sắc trên giấy tờ”, nhưng lại có sức ảnh hưởng và đóng góp tốt. Mạnh dạn thử thách, tin người giao việc, như cây lớn tự nhiên, như trái chín dần. Chính quy luật cuộc sống, chính nhiệm vụ mới ngày càng nặng nề và vinh quang sẽ lựa chọn và đào thải.
