Những năm gần đây, quá trình hiện đại hóa tác động không nhỏ đến việc bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống ở các buôn, bon. Tuy nhiên, nhiều người trẻ vẫn say mê dân ca, dệt thổ cẩm, cồng chiêng, múa xoang... Họ vừa tiếp nhận, vừa sáng tạo, đồng thời sử dụng các nền tảng số để lan tỏa những giá trị văn hóa tưởng chừng chỉ còn trong không gian lễ hội.
Năm 22 tuổi, chị Thị Năm, xã Quảng Tín, được trao tặng danh hiệu “Nghệ nhân dệt thổ cẩm”, trở thành một trong những nghệ nhân trẻ của tỉnh. Tình yêu với thổ cẩm được truyền lại từ những năm tháng tuổi thơ, khi chị được bà cầm tay đưa theo khung dệt. Với chị, từng đường dệt, hoa văn trên thổ cẩm không chỉ tạo nên sản phẩm mà còn chứa đựng ký ức, văn hóa và niềm tự hào về dân tộc mình.
Không chỉ bảo tồn, chị còn nghiên cứu, sáng tạo những hoa văn mới, tìm hiểu thị hiếu người sử dụng để vừa giữ nét đặc trưng truyền thống, vừa tạo ra sản phẩm phù hợp với cuộc sống hiện đại.
Để mở rộng khách hàng, chị chụp ảnh, đăng sản phẩm thổ cẩm lên các nền tảng số để quảng bá, bán cho khách trong và ngoài tỉnh. Qua đó, chị cũng tìm hiểu thêm mẫu mã, kiểu dáng, cách phối màu và xu hướng mới để điều chỉnh sản phẩm phù hợp.
Chị Năm cho biết, kế thừa, bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống đã khó, nhưng phát huy những giá trị ấy còn khó hơn, nhất là trong quá trình hội nhập. Vì vậy, bên cạnh nỗ lực của các nghệ nhân cao tuổi, lớp trẻ cần quyết tâm, năng động, sáng tạo, và phải biết tận dụng các nền tảng số để quảng bá, giới thiệu và lan tỏa giá trị văn hóa dân tộc.
H'Loren sinh ra trong một gia đình Mnông ở xã biên giới Thuận An. Từ nhỏ, em được nghe những lời hát ru của bà, của mẹ nên sớm yêu dân ca. Mới 20 tuổi, H'Loren đã thuộc nhiều bài dân ca Mnông. Giọng hát của em trong trẻo, lúc ngân vang, lúc sâu lắng, thể hiện những ca từ về cội nguồn, tình yêu quê hương và đạo lý làm người được hun đúc qua nhiều thế hệ.
“Dân ca Mnông không chỉ hay mà còn chứa đựng nhiều ý nghĩa sâu sắc về cuộc sống, tình cảm gia đình, cộng đồng. Em muốn thông qua dân ca để giữ gìn tiếng nói, bản sắc văn hóa dân tộc mình; đồng thời truyền cảm hứng, thông điệp cho các bạn trẻ cùng chung tay bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa bản sắc trước làn sóng đổi mới và hội nhập”, H'Loren chia sẻ.
Ngoài việc hát, biểu diễn thành thục những bài dân ca cổ, H'Loren còn giỏi trong điệu múa xoang. Theo nhịp chiêng, từng chuyển động uyển chuyển điệu xoang của em như tái hiện không gian lễ hội truyền thống, nơi con người hòa quyện với thiên nhiên và cộng đồng.
Không chỉ nỗ lực bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống, nhiều bạn trẻ còn tập hợp những người cùng đam mê, tổ chức hoạt động và sử dụng nền tảng số để đưa văn hóa truyền thống đến gần cộng đồng. Đội văn nghệ truyền thống liên bon Bu Đắk-Sar Pa, xã Thuận An, do anh Y A Rôn làm chủ nhiệm, là một thí dụ.
Khi thành lập, đội có khoảng 9 thành viên, đều là những người trẻ địa phương cùng sở thích, yêu văn hóa truyền thống. Đội hoạt động nhằm giao lưu, rèn luyện kỹ năng gắn với bảo tồn văn hóa. Đến nay, đội đã thu hút 30 thành viên, tạo sân chơi bổ ích, không gian sinh hoạt văn hóa lành mạnh, góp phần bảo tồn, phát huy văn hóa dân tộc bản địa.
Theo anh Y A Rôn, văn hóa truyền thống có sức hút đối với người trẻ, nhất là qua các hoạt động cộng đồng. Vì vậy, cần tổ chức phù hợp, khơi gợi đam mê, tạo môi trường để thu hút người trẻ tham gia. Bên cạnh đó, cần sử dụng các nền tảng số để quảng bá, giới thiệu hoạt động và thu hút thêm thành viên.
“Các hoạt động của đội được chia sẻ lên mạng xã hội như Facebook, TikTok, YouTube đã giúp hoạt động bảo tồn văn hóa vượt ra khỏi không gian buôn, bon, tiếp cận đông đảo công chúng, nhất là thế hệ trẻ. Những video biểu diễn cồng chiêng, múa xoang, hát dân ca sẽ thu hút sự quan tâm của nhiều người, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị di sản. Đây chính là cách làm sáng tạo, phù hợp với xu thế thời đại, nhằm đưa truyền thống hòa nhập với hiện đại mà không làm mất đi bản sắc cốt lõi”, anh Y A Rôn chia sẻ.
Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lê Thị Trúc Linh cho biết, bảo tồn văn hóa không chỉ là gìn giữ những giá trị đã có mà còn phải làm cho di sản trở thành nguồn lực tinh thần trong đời sống đương đại.
Người trẻ vừa là đối tượng thụ hưởng, vừa đang chủ động kế tục, sáng tạo và lan tỏa di sản. Từ buôn, bon đến không gian số, từ lễ hội truyền thống đến hoạt động du lịch, thế hệ trẻ đang góp phần đưa văn hóa các dân tộc thiểu số đến gần cộng đồng hơn, làm cho mạch nguồn văn hóa tiếp tục được khơi thông, lan tỏa và trường tồn.
