Giao thông công cộng, trụ cột của chuyển đổi xanh
Hiện nay, thành phố Hà Nội đang đối mặt với những thách thức nghiêm trọng về ô nhiễm không khí, đặc biệt tại khu vực nội đô. Theo thống kê, toàn thành phố có hơn 8 triệu phương tiện, trong đó khoảng 6,9 triệu xe máy và hơn 1,1 triệu ô-tô. Trong khi đó, vận tải hành khách công cộng mới chỉ đáp ứng khoảng 20% nhu cầu đi lại.
Sự gia tăng nhanh chóng của phương tiện cá nhân không chỉ gây quá tải hạ tầng mà còn làm gia tăng phát thải các chất ô nhiễm như bụi mịn PM2.5, NOx, CO và khí nhà kính. Tại các điểm ùn tắc thường xuyên, lượng khí thải tích tụ ở mức cao, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng môi trường sống và sức khỏe cộng đồng.
Trước thực trạng đó, kiểm soát khí thải ngay từ nguồn phát sinh được xác định là giải pháp căn cơ, lâu dài. Theo các chuyên gia, phát triển giao thông xanh không chỉ dừng ở việc chuyển đổi phương tiện sang năng lượng sạch mà cốt lõi là xây dựng hệ thống vận tải công cộng đủ sức hấp dẫn để thay đổi thói quen đi lại của người dân.
Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam, Tiến sĩ-Kiến trúc sư Đào Ngọc Nghiêm cho rằng, bài toán giao thông đô thị không thể giải quyết chỉ bằng mở rộng đường sá, mà cần tổ chức lại không gian đô thị theo hướng ưu tiên vận tải công cộng, tạo điều kiện thuận lợi để người dân tiếp cận các phương thức di chuyển hiện đại.
Xác định vận tải công cộng là “xương sống” của đô thị, những năm qua, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội đã tập trung đầu tư phát triển hệ thống vận tải hành khách công cộng đa phương thức.
Sự xuất hiện của các tuyến đường sắt đô thị đã mở ra bước ngoặt quan trọng cho giao thông Thủ đô. Không chỉ góp phần giảm áp lực cho giao thông mặt đất, metro còn giúp cắt giảm đáng kể lượng phát thải khí nhà kính. Theo tính toán, một đoàn tàu điện có thể vận chuyển tương đương hàng nghìn xe máy, góp phần tiết kiệm năng lượng hiệu quả.
Bên cạnh đó, mạng lưới xe buýt cũng đang được “xanh hóa” mạnh mẽ. Nhiều tuyến xe buýt điện hiện đại đã được đưa vào khai thác, từng bước thay thế phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Việc thí điểm các “vùng phát thải thấp” được xem là giải pháp cụ thể nhằm định hướng người dân chuyển sang sử dụng phương tiện thân thiện môi trường.
Đáng chú ý, Công ty cổ phần Vận tải và Dịch vụ Liên Ninh đã hoàn thành chuyển đổi 100% đội xe sang xe buýt điện với 111 phương tiện hoạt động trên 9 tuyến, đồng thời đầu tư hệ thống trạm sạc đồng bộ. Tổng công ty Vận tải Hà Nội cũng đang tích cực triển khai lộ trình chuyển đổi theo định hướng chung của thành phố.
Cùng với xe buýt điện, hệ thống đường sắt đô thị tiếp tục khẳng định vai trò chủ lực. Năm 2025, hai tuyến metro của Hà Nội đã phục vụ hơn 20,6 triệu lượt hành khách, vượt 7,13% kế hoạch. Trong 4 tháng đầu năm 2026, sản lượng vận chuyển đạt gần 6,6 triệu lượt, tăng 3% so với cùng kỳ.
Đại diện Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Đường sắt Hà Nội cho biết, mục tiêu không chỉ là tăng sản lượng vận chuyển mà còn thu hút người dân chuyển từ phương tiện cá nhân sang phương tiện công cộng, giải pháp căn cơ để giảm ùn tắc và phát triển đô thị bền vững.
Không chỉ phát triển riêng lẻ, Hà Nội đang từng bước xây dựng mạng lưới giao thông công cộng đồng bộ, kết nối giữa metro, xe buýt điện, taxi điện và xe đạp công cộng. Trong đó, xe đạp công cộng giữ vai trò kết nối “chặng cuối”, giúp nâng cao khả năng tiếp cận hệ thống vận tải.
Tạo “đòn bẩy” từ chính sách hỗ trợ
Để thúc đẩy quá trình chuyển đổi, thành phố đang xây dựng và hoàn thiện các cơ chế, chính sách hỗ trợ mạnh mẽ.
Trong khuôn khổ các phiên thảo luận về phát triển Thủ đô ngày 2/6, dự thảo Nghị quyết về chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện giao thông sang năng lượng sạch đã nhận được sự quan tâm lớn. Theo đó, thành phố dự tính bố trí khoảng 6.423 tỷ đồng từ ngân sách để hỗ trợ người dân và doanh nghiệp.
Cụ thể, người dân cư trú tại khu vực Vành đai 1 và các đối tượng chính sách khi chuyển sang xe điện sẽ được hỗ trợ 20% giá trị phương tiện (tối đa 5 triệu đồng). Đối với hộ nghèo, mức hỗ trợ lên tới 100% (tối đa 20 triệu đồng), hộ cận nghèo được hỗ trợ 80% (tối đa 15 triệu đồng). Đồng thời, người dân còn được hỗ trợ từ 50% đến 100% lệ phí đăng ký, cấp biển số xe.
Các doanh nghiệp vận tải cũng được hưởng các cơ chế ưu đãi nhằm đẩy nhanh lộ trình chuyển đổi phương tiện và đầu tư hạ tầng kỹ thuật phù hợp. Tuy nhiên, theo Chủ tịch Hội Không khí sạch Việt Nam Hoàng Dương Tùng, để chính sách phát huy hiệu quả, cần đầu tư đồng bộ hạ tầng như trạm sạc, điểm đổi pin, bãi đỗ trung chuyển cùng các giải pháp tài chính thiết thực.
Thực tiễn cho thấy, người dân chỉ sẵn sàng từ bỏ phương tiện cá nhân khi hệ thống giao thông công cộng thật sự thuận tiện, an toàn và chi phí hợp lý. Vì vậy, cùng với đầu tư phương tiện xanh, việc nâng cao chất lượng dịch vụ, mở rộng mạng lưới và tăng cường kết nối là yếu tố then chốt.
Theo định hướng, đến năm 2030, tỷ lệ vận tải hành khách công cộng tại Hà Nội sẽ đạt khoảng 35-40% nhu cầu đi lại. Đây không chỉ là mục tiêu của ngành giao thông mà còn là bước đi quan trọng nhằm kiểm soát phương tiện cá nhân, giảm ùn tắc, cải thiện môi trường sống.
Giải quyết bài toán giao thông không chỉ dừng ở việc giảm ùn tắc mà còn là nền tảng nâng cao chất lượng sống, giảm ô nhiễm và bảo vệ môi trường cho các thế hệ tương lai. Với những bước đi bài bản, quyết liệt và đồng bộ, thành phố Hà Nội đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành đô thị xanh, văn minh, hiện đại, phát triển bền vững.
