Thu hút và giữ chân người giỏi cho khoa học cơ bản

Chung quanh vấn đề này, Giáo sư, Tiến sĩ Lê Thanh Sơn, Hiệu trưởng Trường đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội đã chia sẻ về các giải pháp thu hút và giữ chân người học giỏi theo đuổi các lĩnh vực khoa học nền tảng trong bối cảnh mới.

Phóng viên: Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 179/2026/NĐ-CP quy định chính sách học bổng cho người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược. Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 15/7/2026 và áp dụng đối với đối tượng tuyển sinh từ năm 2025 trở đi; thời điểm cấp học bổng được tính từ ngày 01/9/2026. Vậy, theo ông, chính sách học bổng này có ý nghĩa như thế nào đối với việc thu hút và đào tạo nguồn nhân lực cho các ngành khoa học cơ bản và công nghệ chiến lược của Việt Nam?

Giáo sư, Tiến sĩ Lê Thanh Sơn: Tôi cho rằng đây là một chính sách rất quan trọng và mang tính chiến lược đối với giáo dục đại học và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của Việt Nam. Việc triển khai học bổng cho các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược thể hiện định hướng ưu tiên mạnh mẽ của Nhà nước đối với khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Chính sách này sẽ góp phần thu hút người học giỏi vào các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học, đặc biệt là những lĩnh vực nền tảng như Toán, Vật lý, Hóa học, khoa học vật liệu, AI, bán dẫn, công nghệ sinh học hay robot - những ngành đang rất cần nhân lực chất lượng cao cho phát triển đất nước.

Việc Nghị định có hiệu lực từ 15/7/2026 và bắt đầu cấp học bổng từ tháng 9/2026 sẽ tạo tác động tích cực ngay trong mùa tuyển sinh, giúp tăng sức hút của các ngành khoa học-kỹ thuật vốn có thời gian đào tạo khó và dài.

Theo tôi, chính sách này sẽ mang lại nhiều hiệu quả, đó là: Tăng cơ hội học tập cho sinh viên giỏi có hoàn cảnh khó khăn; tạo động lực học tập, nghiên cứu và cạnh tranh học thuật; góp phần đào tạo nguồn nhân lực cho các công nghệ chiến lược quốc gia; khẳng định khoa học, công nghệ là động lực phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, cần bảo đảm mức học bổng đủ hấp dẫn, quy trình xét cấp minh bạch, đồng thời gắn với môi trường nghiên cứu, doanh nghiệp và cơ hội việc làm sau tốt nghiệp.

Nhìn chung, đây là một bước đi đúng hướng và nếu triển khai tốt từ tháng 9/2026 sẽ tạo chuyển biến tích cực cho đào tạo khoa học, công nghệ của Việt Nam trong những năm tới.

Theo tôi, với mức học bổng ở bậc đại học, mức hỗ trợ từ 3,7-5,5 triệu đồng/tháng có thể giúp sinh viên giảm đáng kể áp lực tài chính, nhất là chi phí học tập, tài liệu, ký túc xá và sinh hoạt tối thiểu. Đối với học viên cao học và nghiên cứu sinh, mức hỗ trợ tối đa khoảng 8,4 triệu đồng/tháng là khá ý nghĩa trong bối cảnh nhiều người học cần dành phần lớn thời gian cho nghiên cứu và tham gia các nhóm nghiên cứu tại trường, viện.

Phóng viên: Nhiều ý kiến cho rằng, để thu hút và giữ chân người học giỏi theo đuổi các ngành khoa học cơ bản, ngoài học bổng cần có thêm các chính sách đồng bộ như môi trường học tập, nghiên cứu tốt, hỗ trợ tham gia nghiên cứu khoa học, kết nối doanh nghiệp và mở rộng cơ hội nghề nghiệp sau tốt nghiệp. Quan điểm của ông về vấn đề này như thế nào?

Giáo sư, Tiến sĩ Lê Thanh Sơn: Đúng như vậy, để thật sự tạo sức hút mạnh và giữ chân người học giỏi, đặc biệt trong các ngành khoa học cơ bản hoặc lĩnh vực nghiên cứu chuyên sâu, mức hỗ trợ học bổng cho sinh viên khối STEM nên được nhìn nhận như một nền tảng ban đầu. Bởi trên thực tế, chi phí sinh hoạt tại các đô thị lớn ngày càng tăng, trong khi người học sau đại học còn cần thêm kinh phí cho nghiên cứu, công bố khoa học, ngoại ngữ và hội nhập quốc tế.

Học bổng không chỉ nằm ở giá trị tài chính mà còn cần gắn với một hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ như: môi trường nghiên cứu tốt, cơ hội tham gia đề tài, trao đổi quốc tế, hỗ trợ công bố khoa học, kết nối doanh nghiệp và cơ hội nghề nghiệp sau tốt nghiệp.

Khi những yếu tố đó được kết hợp, học bổng sẽ phát huy hiệu quả khuyến khích học tập, thu hút và nuôi dưỡng nhân tài lâu dài. Nếu chính sách học bổng này được triển khai ổn định và lâu dài, tôi cho rằng sẽ tạo ra tác động rất tích cực đối với cả chất lượng đầu vào lẫn định hướng nghề nghiệp của sinh viên các ngành khoa học cơ bản, công nghệ kĩ thuật then chốt.

Ngoài ra, để tạo nguồn nhân lực khoa học tự nhiên một cách bền vững, ngoài học bổng cho sinh viên khối khoa học cơ bản, khối STEM, theo tôi, Nhà nước và các trường đại học cũng nên tăng cường truyền thông về vai trò và cơ hội nghề nghiệp của khoa học cơ bản, đồng thời có những chính sách về lương, đãi ngộ tốt cũng như mở rộng cơ hội vị trí việc làm với nhân lực khoa học cơ bản…

Khi xã hội nhìn nhận đúng giá trị của các ngành nền tảng, cơ hội nghề nghiệp của những người theo khoa học cơ bản được rộng mở, điều đó sẽ trở thành thông điệp mạnh mẽ về chiến lược phát triển nguồn nhân lực khoa học, công nghệ cho đất nước.

Phóng viên: Trường đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội) sẽ triển khai chính sách học bổng này như thế nào đối với tân sinh viên?

Giáo sư, Tiến sĩ Lê Thanh Sơn: Là trường đại học hàng đầu về khoa học cơ bản, Nhà trường sẵn sàng để triển khai chính sách này một cách minh bạch, hiệu quả cho tân sinh viên ngay từ năm học này. Tất nhiên, việc triển khai này vẫn còn phải chờ hướng dẫn chính thức từ phía Bộ Giáo dục và Đào tạo và các cơ quan liên quan.

Trong số 15 nhóm ngành được hưởng chính sách theo quy định của Chính phủ, Trường đại học Khoa học Tự nhiên sở hữu hầu hết các ngành cốt lõi mang tính truyền thống và mũi nhọn như: Toán học, Thống kê, Máy tính, Công nghệ thông tin, Sinh học, Sinh học ứng dụng, Khoa học vật chất (bao gồm Vật lý, Hóa học, Khoa học vật liệu), Khoa học trái đất,... Tân sinh viên các ngành này của trường sẽ là những đối tượng trực tiếp được xét duyệt thụ hưởng và nhận mức hỗ trợ theo đúng quy định.

Để bảo đảm học bổng đến đúng tay các tài năng xứng đáng, Nhà trường dự kiến triển khai xét chọn theo các nhóm đúng quy định mà Nghị định của Chính phủ đã ban hành:

Nhóm 1: Xét trao học bổng cho các tân sinh viên đoạt Huy chương trong các kỳ thi Olympic Quốc tế, giải Khoa học kỹ thuật cấp quốc gia và quốc tế; học sinh có giải Nhất, Nhì, Ba trong kỳ thi Học sinh giỏi quốc gia.

Nhóm 2: Xét dựa trên điểm trúng tuyển vào trường ở các phương thức xét kết quả thi tốt nghiệp trung học phổ thông tổng điểm môn Toán và hai trong các môn Vật lý, Hóa học, Sinh học và Tiếng Anh của kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông từ 22,50 trở lên theo thang điểm 30 không bao gồm điểm ưu tiên, điểm cộng và trúng tuyển thuộc nhóm 30% thí sinh đạt điểm trúng tuyển cao nhất cùng nhóm ngành đào tạo trên phạm vi toàn quốc trong đợt xét tuyển chung của năm tuyển sinh.

Ngoài ra các đối tượng thuộc bậc cao học, nghiên cứu sinh cũng được xét theo đúng tinh thần quy định của Nghị định 179.

Bên cạnh gói học bổng theo chính sách học bổng STEM, sinh viên xuất sắc của Trường đại học Khoa học Tự nhiên còn có cơ hội nhận thêm học bổng khuyến khích học tập cùng các gói học bổng từ các tập đoàn, doanh nghiệp đối tác lớn. Đặc biệt, các em sẽ được ưu tiên đưa vào lộ trình đào tạo tinh hoa: Tham gia nghiên cứu khoa học tại các phòng thí nghiệm trọng điểm ngay từ năm thứ nhất, và được kết nối trực tiếp với các Giáo sư, chuyên gia đầu ngành hướng dẫn.

Nhà trường cam kết tạo ra một môi trường học thuật đỉnh cao để các tân sinh viên đam mê khối ngành Khoa học cơ bản, STEM không chỉ yên tâm học tập, mà còn có thể phát huy tối đa năng lực, trở thành nguồn nhân lực chiến lược phục vụ cho sự phát triển của đất nước.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn Giáo sư, Tiến sĩ Lê Thanh Sơn!