Thông tư số 06/2026/TT-BTC tạo chuyển động mới trong bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ tại biên giới

Giảm hồ sơ giấy, đẩy mạnh xử lý trên nền tảng dữ liệu số

Thông tư số 06/2026/TT-BTC được xây dựng nhằm cụ thể hóa các yêu cầu về cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số và đổi mới phương thức quản lý trong lĩnh vực hải quan. Theo ông Đào Duy Tám, Trưởng ban Giám sát quản lý về hải quan (Cục Hải quan), đây cũng là bước tiếp theo trong quá trình hoàn thiện cơ chế thực thi quyền sở hữu trí tuệ đối với hàng hóa xuất nhập khẩu.

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất là việc cắt giảm hồ sơ, chứng từ mà doanh nghiệp phải nộp khi thực hiện các thủ tục liên quan đến bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Theo quy định mới, doanh nghiệp không còn phải nộp văn bằng hoặc giấy chứng nhận bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trong trường hợp cơ quan hải quan có thể tra cứu, kiểm tra các thông tin này từ cơ sở dữ liệu của cơ quan quản lý nhà nước về sở hữu trí tuệ.

Thông tư cũng bãi bỏ yêu cầu hợp pháp hóa lãnh sự đối với giấy ủy quyền của chủ thể quyền cho người đại diện hợp pháp tại Việt Nam khi thực hiện thủ tục đề nghị kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất nhập khẩu liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ.

Theo ông Đào Duy Tám, việc sửa đổi này xuất phát từ quá trình rà soát thực tiễn triển khai nhiều năm qua. Trong bối cảnh người khai hải quan phải tự kê khai và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật đối với các thông tin, chứng từ cung cấp, việc tiếp tục duy trì một số yêu cầu về giấy tờ không còn thực sự cần thiết.

Những thay đổi này được kỳ vọng giúp doanh nghiệp giảm chi phí xử lý hồ sơ, chi phí đi lại, thời gian chuẩn bị chứng từ và rút ngắn quá trình thực hiện thủ tục hành chính.

Cùng với việc cắt giảm giấy tờ, Thông tư số 06/2026/TT-BTC tiếp tục đẩy mạnh số hóa dữ liệu trong hoạt động thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại biên giới.

Theo đó, nhiều chỉ tiêu thông tin trước đây phải khai báo hoặc nộp dưới dạng hồ sơ giấy sẽ được chuyển sang dữ liệu điện tử. Đối với hồ sơ đăng ký kiểm tra, giám sát hàng hóa có yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, người khai có thể gửi các hình ảnh nhận diện sản phẩm, tài liệu liên quan dưới dạng điện tử thông qua hệ thống của cơ quan hải quan.

Ông Tám cho biết việc số hóa dữ liệu không phải đến nay mới được triển khai mà đã được đặt ra từ các quy định về giao dịch điện tử, dữ liệu và thủ tục hải quan trong thời gian qua. Thông tư số 06/2026/TT-BTC tiếp tục cụ thể hóa các yêu cầu này trong lĩnh vực bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, tạo cơ sở để chuyển mạnh từ phương thức xử lý thủ công sang xử lý trên nền tảng dữ liệu.

Để đáp ứng yêu cầu mới, cơ quan hải quan đang tiếp tục hoàn thiện hệ thống công nghệ thông tin nhằm tiếp nhận, xử lý dữ liệu điện tử từ các chủ thể quyền, đồng thời hướng tới xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ công tác thực thi quyền sở hữu trí tuệ.

Đại diện Ban Giám sát quản lý về hải quan cho biết, cơ quan hải quan đang tiếp tục hoàn thiện hệ thống công nghệ thông tin để tiếp nhận và xử lý dữ liệu từ các chủ thể quyền thông qua cổng thông tin điện tử. Đồng thời, ngành hải quan cũng hướng tới xây dựng các kênh kết nối chuyên biệt để hình thành cơ sở dữ liệu về các nhãn hiệu được bảo hộ, phục vụ công tác kiểm tra, giám sát và thực thi quyền sở hữu trí tuệ.

Theo ông Tám, bên cạnh nỗ lực của cơ quan quản lý, các chủ thể quyền cũng cần chủ động nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin để thực hiện khai báo, tiếp nhận kết quả xử lý từ cơ quan hải quan. Đồng thời, việc chia sẻ dữ liệu về các vụ việc vi phạm, dấu hiệu nhận diện hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ sẽ giúp cơ quan quản lý có thêm cơ sở triển khai các biện pháp phối hợp hiệu quả hơn, góp phần ngăn chặn và xử lý vi phạm không chỉ tại khu vực biên giới mà cả trên thị trường nội địa.

Tăng quyền chủ động trong phát hiện và xử lý vi phạm

Bên cạnh việc cải cách thủ tục và số hóa dữ liệu, một điểm mới quan trọng của Thông tư số 06/2026/TT-BTC là bổ sung cơ chế cho phép cơ quan hải quan chủ động tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Theo Trưởng ban Giám sát quản lý về hải quan, quy định này được xây dựng trên cơ sở Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi và phù hợp với các cam kết quốc tế mà Việt Nam tham gia.

Trong quá trình làm thủ tục hải quan, nếu có căn cứ xác định hàng hóa có dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu, giả mạo chỉ dẫn địa lý hoặc sao chép lậu, cơ quan hải quan có thể chủ động ban hành quyết định tạm dừng làm thủ tục để tiến hành kiểm tra thực tế hàng hóa.

Đây là điểm thay đổi đáng chú ý bởi trước đây nhiều trường hợp việc kiểm tra, xử lý phụ thuộc vào đề nghị từ phía chủ thể quyền. Với quy định mới, cơ quan Hải quan có thêm công cụ pháp lý để chủ động phát hiện và ngăn chặn vi phạm ngay tại cửa khẩu.

Ông Đào Duy Tám cho biết, đối với trường hợp cơ quan hải quan chủ động tạm dừng làm thủ tục hải quan, quy định không đặt ra yêu cầu chủ thể quyền phải thực hiện ký quỹ 20% như đối với một số trường hợp đề nghị tạm dừng theo quy định trước đây.

Sau khi thực hiện kiểm tra thực tế hàng hóa, nếu xác định có vi phạm, cơ quan hải quan sẽ xử lý theo quy định của pháp luật. Trường hợp chưa đủ căn cứ kết luận, cơ quan hải quan sẽ phối hợp với chủ thể quyền, cơ quan quản lý nhà nước về sở hữu trí tuệ và các bên liên quan để làm rõ vụ việc.

Ông Tám nhấn mạnh, cùng với quyền chủ động lớn hơn, cơ quan hải quan cũng phải chịu trách nhiệm cao hơn đối với các quyết định của mình. Trường hợp việc tạm dừng không đúng quy định, cơ quan hải quan có thể đối mặt với yêu cầu bồi thường các thiệt hại phát sinh cho doanh nghiệp như chi phí lưu kho, lưu bãi, bảo quản hàng hóa hoặc các chi phí liên quan khác.

Theo ông Đào Duy Tám, quy định này vừa bảo đảm sự công bằng giữa cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp, vừa đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng thu thập thông tin, đánh giá rủi ro và đưa ra quyết định chính xác trong quá trình thực thi nhiệm vụ.

Thông tư số 06/2026/TT-BTC cũng bổ sung các quy định liên quan đến kiểm soát hàng hóa xuất nhập khẩu thông qua giao dịch thương mại điện tử. Đây là lĩnh vực đang phát triển nhanh nhưng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ phát sinh hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Theo đại diện Ban Giám sát quản lý về hải quan, việc hoàn thiện cơ sở pháp lý đối với hàng hóa giao dịch qua thương mại điện tử sẽ giúp cơ quan hải quan có thêm căn cứ để kiểm tra, kiểm soát, đồng thời bảo đảm yêu cầu quản lý trong bối cảnh phương thức kinh doanh xuyên biên giới ngày càng đa dạng.

Thực tế thời gian qua cho thấy tình trạng buôn bán hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn diễn biến phức tạp. Theo thống kê của cơ quan hải quan, từ ngày 6/5 đến ngày 28/5/2026, lực lượng hải quan đã kiểm tra, phát hiện 38 vụ việc vi phạm pháp luật về sở hữu trí tuệ.

Các vụ việc chủ yếu tập trung tại khu vực cửa khẩu biên giới đất liền với các mặt hàng tiêu dùng, thời trang, phụ kiện và một số sản phẩm công nghiệp mang dấu hiệu xâm phạm các nhãn hiệu nổi tiếng.

Ông Đào Duy Tám cho biết, thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, cơ quan hải quan đã xây dựng kế hoạch đấu tranh đối với hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ với mục tiêu tăng số vụ phát hiện, xử lý vi phạm qua biên giới. Hiện lực lượng hải quan đang tập trung kiểm soát các nhóm hàng có nguy cơ cao như hàng gia dụng, túi xách, giày dép và hóa chất công nghiệp.

Cùng với đó, các đơn vị hải quan trên toàn quốc đã được quán triệt triển khai các quy định mới nhằm nâng cao hiệu quả kiểm tra, giám sát, kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.