Không còn tâm lý chờ đợi
Ngay sau khi biết điểm thi tốt nghiệp THPT, Nguyễn Anh Cường, cựu học sinh Trường THPT Thượng Cát (Hà Nội), đã quyết định thay đổi kế hoạch học tập. Với kết quả chưa đạt ngưỡng 15 điểm để sử dụng điểm thi xét tuyển đại học, thay vì tiếp tục chờ đợi, em tìm hiểu các chương trình đào tạo nghề. Sau khi cân nhắc, Cường lựa chọn Trường cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội, với ngành học thuộc nhóm kỹ thuật, công nghệ. Điều em quan tâm là thời gian đào tạo, thời lượng thực hành và cơ hội việc làm sau tốt nghiệp. Lựa chọn của Cường phần nào cho thấy tâm lý thí sinh đang thay đổi. Khi ngưỡng đầu vào được xác định rõ, một bộ phận học sinh phải tính toán sớm hơn việc học gì, ở đâu và lựa chọn nào phù hợp với năng lực của mình?
Theo Quy chế tuyển sinh đại học năm 2026, thí sinh tốt nghiệp THPT năm 2026 sử dụng kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT để xét tuyển đại học phải có tổng điểm ba môn theo tổ hợp xét tuyển tối thiểu 15 điểm trên thang điểm 30.
Nếu trước đây thí sinh có điểm thi chưa cao còn nhiều phương án để tiếp tục tìm cơ hội vào đại học, năm nay những lựa chọn này thu hẹp hơn. Vì vậy, lựa chọn sau THPT cũng được các em tính đến sớm hơn. Với các trường nghề, đây là cơ hội để khẳng định cao đẳng, trung cấp cũng có thể là lựa chọn phù hợp với năng lực và định hướng nghề nghiệp của học sinh.
Cơ hội để trường nghề chuyển mình
Tại Hà Nội, Trường cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội năm học 2026-2027 tuyển 4.500 chỉ tiêu, với 46 nghề thuộc các nhóm công nghệ thông tin, cơ khí, điện - điện tử, công nghệ ô-tô, kinh tế - du lịch, nông nghiệp công nghệ cao... Nhà trường đồng thời đưa vào tuyển sinh một số nghề mới như công nghệ kỹ thuật cơ khí và công nghệ kỹ thuật điện, điện tử - công nghệ bán dẫn.
Trường tiếp tục tuyển sinh hệ THPT - cao đẳng, tạo cơ hội cho học sinh lựa chọn đào tạo nghề ngay sau THCS. Cách làm này cho thấy, các trường nghề đang chủ động tham gia phân luồng từ sớm, thay vì chỉ chờ nguồn tuyển sau THPT.
Tại Trường cao đẳng nghề Bách khoa Hà Nội, các ngành tuyển sinh năm 2026 tập trung vào những lĩnh vực kỹ thuật, công nghệ ô-tô, cơ điện tử, công nghệ chế tạo máy, điện công nghiệp, tự động hóa, điện tử công nghiệp, công nghệ thông tin và thương mại điện tử.
Ở Bắc Ninh, địa phương có tốc độ phát triển công nghiệp nhanh và tập trung nhiều doanh nghiệp sản xuất, Trường cao đẳng Công nghiệp Bắc Ninh cũng tuyển sinh các nhóm ngành gắn với sản xuất như điện, điện tử, tự động hóa, công nghệ ô-tô, cắt gọt kim loại, hàn.
TS Đồng Văn Ngọc, Hiệu trưởng Trường cao đẳng Cơ điện Hà Nội đánh giá, cơ hội tuyển sinh chỉ có ý nghĩa khi các trường nghề nâng được sức hấp dẫn bằng chất lượng đào tạo và việc làm sau tốt nghiệp. Theo ông, tâm lý của phụ huynh và học sinh đang thay đổi theo hướng thực tế hơn. Khi lựa chọn trường, các em không chỉ quan tâm đến điểm đầu vào hay thời gian học, mà ngày càng chú ý đến ngành nghề có nhu cầu tuyển dụng, doanh nghiệp hợp tác với nhà trường và khả năng tìm việc sau khi tốt nghiệp.
Tuy nhiên, nếu chỉ trông vào nhóm thí sinh không đủ điều kiện xét tuyển đại học để tăng quy mô, các trường nghề khó duy trì kết quả này lâu dài. Điều giữ chân người học cuối cùng vẫn là triển vọng sau tốt nghiệp, chứ không phải điểm đầu vào thấp.
Một học sinh có thể lựa chọn trường nghề vì không đủ điều kiện xét tuyển đại học bằng điểm thi. Nhưng để em tiếp tục theo học, hoàn thành chương trình và bước vào thị trường lao động, nhà trường phải chứng minh được chất lượng đào tạo, môi trường thực hành, mối quan hệ với doanh nghiệp và cơ hội việc làm.
Điểm chung trong tuyển sinh của các trường là sự dịch chuyển mạnh sang những ngành gắn với nhu cầu nhân lực kỹ thuật của doanh nghiệp. Ngưỡng 15 điểm có thể giúp các trường nghề có thêm nguồn tuyển. Tuy nhiên, giữ được người học và biến nguồn tuyển thành nguồn nhân lực lại phụ thuộc vào chất lượng đào tạo của mỗi trường.
Theo TS Phạm Vũ Quốc Bình, Phó Cục trưởng Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Bộ Giáo dục và Đào tạo), phân luồng chỉ thật sự hiệu quả khi người học nhìn thấy giá trị của lựa chọn nghề nghiệp. Nếu trường nghề chỉ tiếp nhận những học sinh không đủ điều kiện vào đại học mà không thay đổi chương trình, thiết bị và phương thức đào tạo, nguồn tuyển tăng cũng chưa đồng nghĩa với chất lượng đào tạo tăng. Ngược lại, khi đào tạo gắn với nhu cầu doanh nghiệp và người học có thể nhìn thấy con đường việc làm rõ ràng, học nghề sẽ trở thành một lựa chọn chủ động.
Đây cũng là lợi thế của các trường nghề ở những trung tâm công nghiệp như Hà Nội, Bắc Ninh. Các doanh nghiệp sản xuất, điện tử, cơ khí, ô-tô, tự động hóa đang có nhu cầu ngày càng lớn về nhân lực kỹ thuật. Doanh nghiệp cần những lao động có thể vận hành thiết bị, đọc bản vẽ, lập trình, bảo trì, xử lý sự cố và thích ứng với công nghệ mới.
Vì vậy, với trường nghề, tuyển đủ chỉ tiêu mới chỉ là bước đầu; quan trọng hơn là đào tạo được người làm được việc. Chương trình phải cập nhật theo công nghệ sản xuất, thiết bị thực hành đáp ứng yêu cầu đào tạo; doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo, thực tập và tuyển dụng. Khi nhà trường và doanh nghiệp cùng tham gia đào tạo, người học có điều kiện tiếp cận công việc thực tế sớm hơn. Đây cũng là cơ sở để phụ huynh và học sinh thêm tin tưởng vào lựa chọn học nghề.
