Khi trí tuệ trẻ chạm vào bản sắc
Khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã và đang làm thay đổi sâu sắc phương thức học tập, lao động của mỗi quốc gia. Trong bối cảnh đó, năng lực tư duy, sáng tạo và khả năng làm chủ công nghệ không còn là lợi thế riêng có, mà đã trở thành năng lực thiết yếu đối với thế hệ trẻ.
Được bảo trợ bởi UBND tỉnh Gia Lai và Đại sứ quán Đan Mạch tại Việt Nam, Vòng Chung kết toàn quốc Robotacon Wro 2026 vừa qua mang chủ đề đầy gợi mở: “Robots Meet Culture” (Robot gặp gỡ văn hóa). Sự kết hợp này mang theo một thông điệp nhân văn: Công nghệ càng phát triển càng cần gắn liền với con người, bản sắc và các giá trị văn hóa.
Từ thiết kế, lắp ráp, lập trình đến vận hành robot, 160 đội thi với hơn 400 thí sinh trong nước cùng các đoàn quốc tế (Hàn Quốc, Trung Quốc) đã đưa văn hóa bản địa vào các mô hình kỹ thuật. Bằng góc nhìn hồn nhiên nhưng sắc bén, các em đã chứng minh công nghệ không hề vô hồn, mà hoàn toàn có thể trở thành công cụ mềm mại để gìn giữ, lan tỏa và làm giàu thêm các giá trị di sản. Trải qua các vòng đấu khốc liệt tại Hải Phòng, Hà Nội, TP Hồ Chí Minh và cấp tỉnh, 467 “chiến binh” tinh anh nhất hội tụ tại Vòng Chung kết đã tạo nên một mùa giải kỷ lục.
Nhìn lại hành trình đã qua, bà Sử Kim Ngân, Giám đốc toàn quốc mảng Giải pháp Giáo dục LEGO Education (Công ty cổ phần Việt Tinh Anh) chia sẻ, năm nay, cuộc thi thiết lập kỷ lục mới với lượng thí sinh tăng 15%, thu hút hơn 1.500 học sinh trên toàn quốc cùng sự đồng hành của hơn 350 cơ sở giáo dục. Tuy nhiên, đằng sau những con số ấn tượng ấy, điều đọng lại lớn nhất trên khuôn mặt từng em nhỏ chính là niềm say mê thuần khiết đối với khoa học.
Trong giáo dục STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học), không có thất bại tuyệt đối và mỗi lần robot không vận hành như mong muốn chính là một bài học đắt giá về tính kiên trì, khả năng làm việc nhóm và tinh thần không bỏ cuộc. “Dù mới tham gia Wro khoảng 10 năm, chặng đường còn khiêm tốn so các quốc gia phát triển mạnh về khoa học công nghệ như Đức hay Mỹ nhưng các tài năng trẻ Việt Nam đã làm nên những điều phi thường. Chúng ta từng giành vị trí Á quân bảng Tiểu học và hạng ba bảng THCS tại Thổ Nhĩ Kỳ năm 2024, tiếp tục vào tốp 5, tốp 6 tại Singapore năm 2025. Mùa giải 2026 tại Gia Lai là bệ phóng, mang theo kỳ vọng để trí tuệ trẻ Việt Nam tiếp tục bước lên bục vinh quang cao nhất của Wro thế giới”, bà Ngân cho biết.
Ươm mầm “hạt giống” trong kỷ nguyên mới
Việc đăng cai một sự kiện Robotics quy mô quốc gia không đơn thuần là tổ chức một giải đấu trí tuệ, mà nằm trong chiến lược dài hạn nhằm tạo xung lực mới cho giáo dục địa phương. Gia Lai là một trong những tỉnh đi đầu cả nước trong việc ban hành và triển khai Đề án phát triển giáo dục STEM giai đoạn 2025-2030 trên phạm vi toàn tỉnh, đưa STEM từ khái niệm lý thuyết trở thành hoạt động trải nghiệm thực chất trong từng góc lớp, mái trường.
Ông Nguyễn Ngọc Hóa, Giám đốc Trung tâm Khám phá khoa học và Đổi mới sáng tạo cho biết, những chuyển động từ Wro 2026 chính là bước chuẩn bị chủ động và căn cơ cho bài toán nguồn nhân lực chất lượng cao. Trong tầm nhìn 10 đến 15 năm tới, khi các ngành công nghệ mũi nhọn như công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), vi mạch, tự động hóa và an toàn thông tin trở thành trụ cột của nền kinh tế. Khi đó, những cậu bé, cô bé nín thở theo dõi từng bước đi của robot hôm nay sẽ chính là lực lượng kỹ sư, chuyên gia tiên phong. Ở đó, cơ hội tiếp cận tri thức công nghệ đỉnh cao không còn là đặc quyền của riêng học sinh thành thị, mà đang từng bước vươn tới các trường học vùng nông thôn, miền núi.
Sau lễ trao giải, 44 tấm vé đại diện Việt Nam tham dự Wro International Final 2026 tại Puerto Rico và các giải đấu mở rộng quốc tế tại Ấn Độ, Trung Quốc sẽ tìm được những chủ nhân xứng đáng. Dù ai bước tiếp vào đấu trường thế giới, ai dừng lại để tiếp tục ấp ủ những dự án mới thì ngọn lửa đam mê khoa học đã thật sự được thắp lên.
